Chrzan

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy rośliny. Zobacz też: miejscowość o tej nazwie.
Chrzan
Chrzan: zdjęcie
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad różowych
Rząd kapustowce
Rodzina kapustowate
Rodzaj chrzan
Nazwa systematyczna
Armoracia P. Gaertn., B.Meyer & Scherb.
Oek.-Techn. Fl. Wetterau 2: 426. Mai-Jul 1800[2]
Typ nomenklatoryczny
Armoracia rusticana P. Gaertn., B. Mey & Scherb.

Chrzan (Armoracia P. Gaertn., B. Meyer & Scherb.) – rodzaj bylin z rodziny kapustowatych do którego należą trzy gatunki[3][4], w tym tylko jeden występujący w Polsce – chrzan pospolity[5]. Zasięg rodzaju obejmuje centralną i południową Europę oraz rosyjski Daleki Wschód i Syberię. Chrzan pospolity roślinie zawleczony i zdziczały także w Ameryce Północnej[6] oraz w Chinach[7].

Morfologia[edytuj]

Kwitnący chrzan pospolity
Pokrój
Rośliny zielne z tęgim korzeniem, nagie, z pędem prosto wzniesionym, rozgałęziającym się w górnej części[7][6].
Liście
Odziomkowe liście długoogonkowe, pojedyncze, całobrzegie lub tępo ząbkowane. Liście łodygowe w dole pędu ogonkowe, wyżej siedzące, pierzasto wcinane[7][6].
Kwiaty
Zebrane w wielokwiatowe grona i wiechy, czasem baldachowato spłaszczone. Kwiatostany wydłużają się podczas owocowanie. Działki kielicha jajowate do owalnych, rozpostarte lub wzniesione, nagie, nie rozszerzone woreczkowato u nasady. Płatki korony białe, wzniesione, dłuższe od kielicha. Mają w górze kształt jajowaty do lancetowatego, ale zawsze tępe na szczycie, u dołu z krótkim paznokciem. Pręcików sześć, z miodnikami u ich nasady, słabo dwusilne. Zalążnia górna z 8–20 zalążkami, na szczycie z krótką szyjką (do 2 mm) lub bez niej, znamię główkowate[7][6].
Owoce
Podłużne łuszczyny lub łuszczynki jajowate do kulistych[7][6].

Systematyka[edytuj]

Rodzaj blisko spokrewniony z rodzajem rzepicha (Rorippa)[8].

Synonim taksonomiczny[2]

Raphanis Moench

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system system APG III z 2009)

Należy do rodziny kapustowatych (Brassicaceae), rzędu kapustowców (Brassicales), kladu różowych (rosids) w obrębie okrytonasiennych (Magnoliophyta )[1].

Pozycja rodzaju w systemie Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa ukęślowe (Dilleniidae Takht. ex Reveal & Tahkt.), nadrząd Capparanae Reveal, rząd kaparowce (Capparales Hutch.), podrząd Capparineae Engl., rodzina kapustowate (Brassicaceae Burnett), rodzaj chrzan (Armoracia Gaertn., Mey. et Scherb.)[9].

Gatunki[10]

Zastosowanie[edytuj]

Korzenie chrzanu pospolitego są używane jako przyprawa, a także jako roślina lecznicza[10].

Przypisy

  1. a b Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-05-13].
  2. a b Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-21].
  3. Geoff Burnie i inni: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 3-8331-1916-0.
  4. Armoracia. W: The Plant List (2013). Version 1.1. [on-line]. [dostęp 2016-02-13].
  5. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  6. a b c d e Ihsan A. Al-Shehbaz: Armoracia. W: Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2016-02-13].
  7. a b c d e Armoracia. W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2016-02-13].
  8. Andreas Franzke, Katrin Pollmann, Walter Bleeker, Ralf Kohrt and Herbert Hurka. Molecular Systematics of Cardamine and Allied Genera (Brassicaceae): ITS and Non-Coding Chloroplast DNA. „Folia Geobotanica”. 33, 3, s. 225-240, 1998. 
  9. Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Armoracia (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-01-21].
  10. a b Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-10-15].