Chwałowice (województwo lubuskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł

52°39′17.2″N 15°7′45.6″E

- błąd

4 m

WD

52°39'N, 15°7'E

- błąd

2290 m

Odległość

1063 m

Chwałowice
wieś
Ilustracja
Fragment centrum wsi
Państwo

 Polska

Województwo

 lubuskie

Powiat

gorzowski

Gmina

Bogdaniec

Sołectwo

Chwałowice

Wysokość

17 m n.p.m.

Liczba ludności (2022)

313[1]

Strefa numeracyjna

95

Kod pocztowy

66-450[2]

Tablice rejestracyjne

FGW

SIMC

0178703

Położenie na mapie gminy Bogdaniec
Mapa konturowa gminy Bogdaniec, na dole nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Chwałowice”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Chwałowice”
Położenie na mapie województwa lubuskiego
Mapa konturowa województwa lubuskiego, u góry nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Chwałowice”
Położenie na mapie powiatu gorzowskiego
Mapa konturowa powiatu gorzowskiego, na dole znajduje się punkt z opisem „Chwałowice”
Ziemia52°39′17,2″N 15°07′45,6″E/52,654778 15,129333
Stara zabudowa

Chwałowicewieś w Polsce położona w województwie lubuskim, w powiecie gorzowskim, w gminie Bogdaniec. Według danych z 2012 r. liczyła 291 mieszkańców. Miejscowość została założona w 1686 r. w ramach osadnictwa olęderskiego. Od 1945 r. leży w granicach Polski.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z podziałem fizycznogeograficznym Polski według Kondrackiego teren, na którym położone są Chwałowice należy do prowincji Niziny Środkowoeuropejskiej, podprowincji Pojezierza Południowobałtyckiego, makroregionu Pradolina Toruńsko-Eberswaldzka oraz w końcowej klasyfikacji do mezoregionu Kotlina Gorzowska.

Miejscowość położona jest 11 km na południowy zachód od Gorzowa Wielkopolskiego. Posiada charakterystyczną dla podmokłych terenów rozproszoną zabudowę siedliskową.

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa gorzowskiego.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Ludność w ostatnich 3 stuleciach[3][4][5][6][7][8][9][10]:

Historia[edytuj | edytuj kod]

  • Początek XVII w. – rozpoczyna się osadnictwo olęderskie w Nowej Marchii; charakterystyczne było nazewnictwo wsi powstałych na bagnach i na karczunkach leśnych – te pierwsze zawierały w nazwie cząstkę bruch (niem. der Bruch moczar, trzęsawisko) lub Holländer, drugie zaś Hauland (niem. hauen karczować)[11]
  • 1616 – urząd domeny w Gorzowie (Landsberg) zakłada na lewym brzegu Warty osadę Plonitz-Wiesen (Płonica), zasiedloną przez 9 olędrów; z powodu wojny trzydziestoletniej (1618-48) i częstych powodzi, osadnictwo to załamało się
  • 23.08.1686 – przywiej magistratu Gorzowa dla 3 pastuchów (Jakob Rabe, Jürgen Rabe oraz Hans Böse) przesiedlonych z Plonitz-Wiesen na prawy brzeg Warty na Grossen Werder (tzw. Wielką Wyspę na Błotach Wieprzyckich), pomiędzy Wartą a kanałem Kołomęt (niem. Clemente)[12]. Osada ta dała początek późniejszemu Landsberger Holländer (Chwałowicom). Zostali oni zwolnieni na okres 3 lat z wszelkich świadczeń, później mieli płacić czynsz w wysokości 10 talarów rocznie. Otrzymali również bezpłatnie drewno na wznoszenie budynków i ogrodzenie działek[11].
  • 1778 – osada liczy 2834 morgi i 46 kolonistów
  • Około 1790 – zbudowano kościół
  • 1801 – kolonia należy do kamery gorzowskiej i liczy 438 mieszkańców oraz 63 domy; jest tu 53 kolonistów, 10 komorników (chłopów bezrolnych), kuźnia i młyn[3]
  • 1855 – powołano parafię luterańską w Chwałowicach
  • 1924 – wybudowano nowy budynek szkolny
  • 1934 – do Świerkocina przeniesiono z Chwałowic wiatrak obracany na szynach (rolkach?), zwany platrakiem; ten w Świerkocinie, postawiony w 1789 r., spłonął[13]
  • 1945 – na tereny nadwarciańskie przybywają przesiedleńcy z Kresów Wschodnich i z Wielkopolski
  • 13.06.1946 – poświęcenie kościoła jako rzymskokatolickiego
  • 1947 – przybywają Łemkowie, przesiedlani w ramach akcji „Wisła”
  • 1948 – otwarcie 3-klasowej szkoły
  • 1954 – przekształcenie szkoły w 4-klasową
  • 1957 – przekształcenie szkoły w 5-klasową
  • 06.1968 – zamknięcie szkoły; dzieci uczęszczają odtąd do szkoły w Lubczynie
Przyległości Chwałowic w XIX / XX w.
Niemiecka nazwa Obiekt Położenie L. mieszkańców w 1871
Christiansburg majątek czynszowy
(niem. Erbzinsgut)
1,7 km na zach. obecnie Chwałowice 28
Friedrichshorst majątek czynszowy
(niem. Erbzinsgut)
1,5 km na zach. obecnie Chwałowice 21
Karlsfelde majątek czynszowy i kolonia
(niem. Erbzinsgut und Kolonie)
1,5 km na płd.-zach. Głogówko[14]
obecnie Chwałowice
20

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Grossen Werder 1686, 1778; Landsbergische Hollander 1809; Landsberger Hollaender 1822; Landsberger Holländer 1856, 1944; Chwałowice 1947[15].

Niemiecka nazwa Grossen Werder pochodzi od Werder „wyspa” oraz gross „wielki”. Oboczna nazwa Landsberger Holländer wywodzi się od Holländer „Holender” (tyle co polskie Holendry) oraz Landsberg – Gorzów[16].

Administracja[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość jest siedzibą sołectwa Chwałowice.

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Kościół pw. św. Antoniego Padewskiego – filialny parafii rzymskokatolickiej pw. św. Michała Archanioła w Jeninie. Zbudowany około 1790 r. pośrodku miejscowości, na sztucznym nasypie (z uwagi na podmokły charakter terenu). Jest to budowla jednonawowa o konstrukcji szkieletowej z ceglanym, otynkowanym wypełnieniem, nakryta wysokim dachem czterospadowym, na rzucie zbliżonym do kwadratu z prostokątnym przedsionkiem po stronie południowej. Z empor obiegających kościół z trzech stron, zachowała się tylko jedna przy ścianie południowo-zachodniej. Na emporze znajduje się neogotycki prospekt organowy pochodzący z 2 połowy XIX w. Po przeciwnej stronie wnętrza zachował się późnobarokowy ołtarz z końca XVIII w., pierwotnie ambonowy (po 1945 r. usunięto kosz). Z pierwotnego wyposażenia jest też chrzcielnica, ławki i żyrandol.

Przy kościele znajduje się cmentarz (założony w 1930 r.) oraz dzwonnica metalowa (wzniesiona po 1974 r.) z dwoma dzwonami z lat 20. XX w., usytuowana w miejscu wcześniejszej, drewnianej, pochodzącej z XIX w.

Kościół był pierwotnie ewangelicki, poświęcony został jako rzymskokatolicki 13.06.1946 r. Należał do parafii św. Jana Chrzciciela w Bogdańcu, a po utworzeniu parafii w Jeninie w 1987 r. został do niej włączony jako kościół filialny. W 2001 r. przeprowadzono kapitalny remont kościoła[17][18]. Wpisany jest do rejestru zabytków pod numerem KOK-I-628 z 18.12.1963 oraz 82 z 2.11.1976[19].

Edukacja i nauka[edytuj | edytuj kod]

Dzieci uczęszczają do szkoły podstawowej w Jenińcu i Lubczynie, zaś młodzież do gimnazjum w Bogdańcu[20].

Religia[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość należy do parafii św. Michała Archanioła w Jeninie.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

W 2013 r. liczba zarejestrowanych podmiotów gospodarczych wyniosła 28, z czego 25 to osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą oraz 3 osoby prawne i jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej[21]:

Dział Ilość
rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo 6
przemysł i budownictwo 8
pozostała działalność 14

Znane postaci[edytuj | edytuj kod]

  • Gustav Rühl (7.07.1822 – 4.12.1875) – pruski teolog i pisarz; w latach 1855–1860 był pastorem w Landsberger Holländer

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych, Bank Danych Lokalnych GUS, 19 września 2022 [dostęp 2022-10-04].
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 161 [zarchiwizowane 2022-10-26].
  3. a b Statistisch-topographische Beschreibung der gesammten Mark Brandenburg: Für Statistiker, Geschäftsmänner, bes. für Kameralisten. Die Neumark Brandenburg. T. 3. Berlin: Friedrich Maurer, 1809, s. 159.
  4. Topographische Uebersicht des Appellationsgerichts-Departements Frankfurt a/O: Zusammengestellt von Güthlein. Gustav Harnecker & Co., 1856, s. 70.
  5. Statistisches Landesamt Prussia: Die Gemeinden und Gutsbezirke des Preussischen Staates und ihre Bevölkerung: Nach den Urmaterialien der allgemeinen Volkszählung vom 1. december 1871 bearb. und zusammengestellt vom Königlichen Statistischen Bureau. T. II. Provinz Brandenburg. Berlin: Königl. Statistisches Bureau, 1873, s. 146.
  6. Deutsche Verwaltungsgeschichte. Kreis Landsberg/Warthe. [dostęp 2014-09-18].
  7. Instytut Badań i Ekspertyz Naukowych W Gorzowie Wlkp, Raport o stanie gminy Bogdaniec, Urząd Gminy Bogdaniec, 2000, s. 75.
  8. Raymond S. Wright, Erich Uetrecht: Meyers Orts- und Verkehrs-Lexikon des Deutschen Reichs. T. 2. Leipzig: 1913, s. 10.
  9. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Bogdaniec, Wójt Gminy Bogdaniec, 2014, s. 10.
  10. Jenin, Lubczyno, Chwałowice na przestrzeni wieków. Zbigniew Bujanowski (red.). Jenin: Gmina Bogdaniec, 2012, s. 124.
  11. a b Hanna Kosiorek. Nowa forma osadnictwa wiejskiego na pograniczu wielkopolsko-lubuskim w okresie wczesnonowożytnym – osadnictwo „olęderskie”. „Rocznik Lubuski”. XXVI (2), s. 37–50, 2000. Zielona Góra: Lubuskie Towarzystwo Naukowe. ISSN 0485-3083. 
  12. Landsberger Holländer (Chwalowice). [dostęp 2014-09-20]. (niem.).
  13. Zbigniew Czarnuch: Nad Wartą i wśród lasów. O dawnych i współczesnych mieszkańcach witnickich wsi. Witnica: Miejski Dom Kultury, 2012, s. 162. ISBN 978-83-935111-4-3.
  14. M.P. z 1948 r. nr 59, poz. 363
  15. M.P. z 1947 r. nr 37, poz. 297
  16. Nazwy miejscowe Polski: historia - pochodzenie - zmiany. Kazimierz Rymut (red.). T. II. Kraków: Wydawnictwo Instytutu Języka Polskiego PAN, 1996, s. 108. ISBN 83-85579-29-X.
  17. Zabytki północnej części województwa lubuskiego. Jarosław Lewczuk, Bartłomiej Skaziński (red.). Gorzów Wlkp. - Zielona Góra: Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Zielonej Górze, 2004, s. 41–42. ISBN 83-921289-0-7.
  18. Krzysztof Garbacz: Przewodnik po zabytkach województwa lubuskiego. Powiaty: gorzowski - słubicki - sulęciński - międzyrzecki – strzelecko-drezdenecki. T. III. Zielona Góra: Agencja Wydawnicza PDN, 2013, s. 38–39. ISBN 978-83-934885-7-5.
  19. Rejestr zabytków nieruchomych – województwo lubuskie, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 24 listopada 2022, s. 1 [dostęp 2014-09-20].
  20. Uchwała Nr XIII/122/2008r. Rady Gminy Bogdaniec z dnia 30 września 2008r. w sprawie planu sieci publicznych szkół podstawowych i gimnazjum oraz granic ich obwodów na terenie Gminy Bogdaniec.
  21. Bank Danych Lokalnych. [dostęp 2014-09-19].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]