Ciepłowody

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy wsi. Zobacz też: artykuł o gminie.
Artykuł 50°40′38″N 16°54′45″E
- błąd 39 m
WD 50°40'N, 16°54'E, 50°40'29.17"N, 16°54'31.36"E
- błąd 2318 m
Odległość 1550 m
Ciepłowody
wieś
Ilustracja
Kościół pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Powiat ząbkowicki
Gmina Ciepłowody
Wysokość 255–290 m n.p.m.
Liczba ludności (III 2011) 1104[1]
Strefa numeracyjna 74
Kod pocztowy 57-211
Tablice rejestracyjne DZA
SIMC 0851778
Położenie na mapie gminy Ciepłowody
Mapa konturowa gminy Ciepłowody, w centrum znajduje się punkt z opisem „Ciepłowody”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Ciepłowody”
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa konturowa województwa dolnośląskiego, plisko centrum po prawej na dole znajduje się punkt z opisem „Ciepłowody”
Położenie na mapie powiatu ząbkowickiego
Mapa konturowa powiatu ząbkowickiego, u góry znajduje się punkt z opisem „Ciepłowody”
Ziemia50°40′38″N 16°54′45″E/50,677222 16,912500

Ciepłowody (niem. Tepliwoda, w latach 1939–1945: Lauenbrunn[2]) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie ząbkowickim, w gminie Ciepłowody.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa wałbrzyskiego. Miejscowość jest siedzibą gminy Ciepłowody. Administracyjnie do wsi przynależy także przysiółek Zakrzów.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwę miejscowości w zlatynizowanej staropolskiej formie Ceplowod notuje wraz z sąsiednimi wsiami spisana po łacinie w latach 1269–1273 Księga henrykowska we fragmencie „(...) vuocabulo Albertus, cognomine in Polonico Lyka, sedens in Ceplowod”[3] czyli w tłumaczeniu „nazywany Albertem, noszącym polskie nazwisko Łyka, siedzącym w Ciepłowodach”. Nazwa miejscowości wielokrotnie wymieniona jest w formie „Ceplowod” w tym średniowiecznym dziele.

Nazwa miejscowości jest połączeniem dwóch polskich wyrazów ciepło oraz woda i literalnie oznacza „ciepłą wodę”. Z języka polskiego wywodził ją niemiecki historyk Gustav Adolf Stenzel. W komentarzach do Księgi henrykowskiej wydanej w roku 1854 pisze on: „Cieplo, polnisch warm, woda das Wasser, jetzt Topliwode”[3].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Ciepłowody – ruiny zamku rycerskiego

Według Narodowego Spisu Powszechnego (III 2011 r.) liczyły 1104 mieszkańców[1]. Są największą miejscowością gminy Ciepłowody.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[4]:

  • kościół parafialny pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny, z XIV w., XIX w., dawniej ewangelicki pw. św. Michała. Wzmiankowany w 1318, rozbudowany pod koniec XV w., dobudowano wówczas prezbiterium i zakrystię). W czasach reformacji (po 1534) dodano empory, usunięte w 1963[5]. W 1666 w protokole wizytacyjnym parafii odnotowano istnienie zegara „średniej wielkości” na wieży, który spłonął zapewne w 1808 r. w wyniku wielkiego pożaru kościoła, szkoły, plebanii i wielu wiejskich zabudowań. W dokumencie, który umieszczono w gałce na szczycie odbudowanej wieży, datowanym na 30 października 1809 r. wspomina się, że nowy zegar wykonał kowal i zegarmistrz Lampel z Komorowic. W 1889 r. wrocławski zegarmistrz August Winkler wykonał kolejny zegar, którego poświęcenie miało miejsce 8 listopada. Mechanizm zegara zachował się do dziś na wieży, tarcze zaś zostały zdemontowane i zdeponowane w zabudowaniach parafialnych[6].
  • zespół zamkowy, z XIV-XVII w., XIX w.:

Osoby związane z miejscowością[edytuj | edytuj kod]

Do ludzi, którzy zapisali się do kart historii wsi, należą:

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

szlak turystyczny czarny ZiębiceLipaJasłówekKrzelkówZameczny PotokCiepłowodyKawia Góra (Łysica)RuszkowiceOstra GóraPodlesiePrzerzeczyn-ZdrójGrzybowiecPiława GórnaPiława Dolna

szlak turystyczny niebieski SieniceKondratowiceRakowiceMaleszówJanowiczkiBednarzStachów – Las nad Czerwieńcem – JakubówCiepłowodyKarczowice[8]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b GUS: Ludność – struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  2. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262)
  3. a b Gustav Adolf Stenzel 1854 ↓, s. 19.
  4. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 240. [dostęp 5.11.2012].
  5. Janusz Czerwiński, Ryszard Chanas: Dolny Śląsk – przewodnik. Warszawa: Sport i Turystyka, 1977 s. 105-106
  6. Zegary powiatu ząbkowickiego
  7. Łuczyński Romuald M. Zamki, dwory i pałace w Sudetach, Legnica, 2008, ss. 66-67
  8. Informacje zawarte na stronie PTTK Strzelin; dostęp: 15.08.2014

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Gustav Adolf Stenzel: Liber Fundationis Claustri Sanctae Mariae Virginis in Henrichow. Breslau: Josef Max & Komp., 1854.