Cierniogon

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Cierniogon
Temnurus temnurus[1]
(Temminck, 1825)
Ilustracja
Zdjęcie cierniogona wykonane w Tajlandii
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Infratyp żuchwowce
Nadgromada czworonogi
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina krukowate
Rodzaj Temnurus
Lesson, 1831
Gatunek cierniogon
Synonimy
  • Glaucopis temnura Temminck, 1825
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Cierniogon[3], sroka kolcosterna[4] (Temnurus temnurus) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny krukowatych (Corvidae). Jedyny przedstawiciel monotypowego rodzaju Temnurus[1][4]. Gatunek opisany w 1825 roku przez Coenraada Jacoba Temmincka, który nadał mu nazwę Glaucopis temnura[5].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Ilustracja cierniogona z 1838 roku

Ciało cierniogona (łącznie z ogonem) osiąga długość 32–35 cm, przy masie ok. 138 g[6][7][5]. Ptak ten ma mocny, zakrzywiony dziób długości ok. 30–31 mm[8], charakterystyczny podłużny ogon ze szpiczasto wystającymi na zewnątrz sterówkami (kształt opisywany jako przypominający pagodę[9]) osiągający 16–18 cm, nogi o długości skoku 27–28 mm oraz skrzydła o długości 13,8–14 cm[7][10].

Głowa czarna, reszta ciała ciemnoszara. Brak wyraźnego dymorfizmu płciowego[9]. Młode osobniki w pierwszym roku życia mają węższe pióra na ogonie, a ich wystające sterówki posiadają mniej zaostrzone i nieco krótsze zakończenia[7].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Występuje w Kambodży, Wietnamie i Laosie, głównie wzdłuż Gór Annamskich. Jego obecność odnotowano również na chińskiej wyspie Hajnan oraz na granicy między Tajlandią a Mjanmą[2][10]. Zamieszkuje wilgotne, wiecznie zielone lasy bambusowe, położone na nizinach oraz wzgórzach, do wysokości 1200–1500 m n.p.m.[7][5][10].

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

Cierniogony żywią się różnego rodzaju bezkręgowcami oraz owocami[5][9]. Prowadzą osiadły tryb życia[5]. Mimo iż nie rzucają się zbytnio w oczy, są łatwe do zlokalizowania ze względu na ciągłe nawoływania osobników, zwłaszcza poruszających się w stadach[10]. Spotykane przeważnie pojedynczo lub w parach, choć odnotowano również przypadki przebywania tych ptaków w grupach, będących prawdopodobnie rodzinami. Zaobserwowano także, że łączą się w stada z innymi ptakami podczas poszukiwania pokarmu, przede wszystkim z dziwogonami rajskimi (Dicrurus paradiseus) i różnymi gatunkami ptaków z rodziny tymaliowatych[7]. Latają w sposób raczej niejednostajny i niezgrabny, ale zdarzają się im również momenty długiego szybowania[9].

Gatunek ten tworzy stosunkowo płytkie gniazda, jako materiał budulcowy wykorzystując gałęzie. Nie zaobserwowano przypadków grupowego gniazdowania. Jaja znoszone w okresie od kwietnia do czerwca[5].

Głos[edytuj | edytuj kod]

Wydaje bardzo zróżnicowane dźwięki[9] o niejednostajnym natężeniu i wysokości. Zarejestrowano głosy komunikującej się ze sobą pary; jeden z ptaków rozpoczął nawoływanie przenikliwym clipeee, drugi natomiast wydał z siebie szybkie pupu, pupueeee. Kolejne opisywane dźwięki to powtarzane regularnie clee-clee, dwusylabowe, skrzeczące i podwyższające się w tonacji nawoływanie eeup-eeup-eeup, stosunkowo wysokie i ochrypłe rrrrrr oraz szorstkie, powolne i rytmicznie powtarzane graak-graak-graak. Różnice w brzmieniu nawoływań wynikają prawdopodobnie z tego, że mogą służyć do przekazywania sobie wzajemnie ostrzeżeń między poszczególnymi osobnikami[7].

Status, zagrożenie i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Od roku 2004 klasyfikowany jest w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych jako gatunek najmniejszej troski (LC) ze względu na bardzo szeroki obszar występowania, pomimo obserwowanego trendu spadkowego w rozwoju populacji, do którego przyczyniło się trwające wyniszczanie środowisk zamieszkiwanych przez cierniogony na wyspie Hajnan[2].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Temnurus temnurus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b c Temnurus temnurus. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. Systematyka i nazwa polska za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Corvidae Leach, 1820 - krukowate - Crows and jays (wersja: 2020-01-11). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2020-04-19].
  4. a b Temnurus temnurus (sroka kolcosterna). Avibase. [dostęp 2018-07-01].
  5. a b c d e f Madge, S.: Ratchet-tailed Treepie (Temnurus temnurus). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (red.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. Lynx Edicions, Barcelona, 2020. [dostęp 2020-04-19].
  6. Ratchet-tailed Treepie (ang.). Oiseaux.net. [dostęp 2018-07-01].
  7. a b c d e f Steve Madge, Hilary Burn: Crows and Jays. Princeton University Press, 2001, s. 119. ISBN 978-0-691-08883-9. (ang.)
  8. Temnurus temnurus (Ratchet-tailed Treepie) (ang.). Mark My Bird. [dostęp 2018-07-01].
  9. a b c d e John Mackinnon, Nigel Hicks: Birds of China. Bloomsbury Natural History, s. 129. ISBN 978-1-4729-3213-6. (ang.)
  10. a b c d Peter Davidson, Birds of Vietnam, Cambodia and Laos, s. 77, ISBN 978-1-4729-3284-6.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]