Cisza wyborcza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Cisza wyborcza – okres, w którym pod groźbą kary zabroniony jest jakikolwiek rodzaj agitacji politycznej. Z założenia cisza wyborcza ma być czasem, w którym obywatele, po kampanii, mogą zastanowić się, jakiego chcą dokonać wyboru.

Zakazem objęte są wszelkie wystąpienia polityczne, manifestacje, audycje radiowe i telewizyjne z udziałem kandydatów, publikacje na ich temat, czy naklejanie plakatów. Zabronione jest także publikowanie sondaży wyborczych.

W prawodawstwie wielu krajów cisza wyborcza nie występuje (m.in. w Niemczech, ponadto w Stanach Zjednoczonych od roku 1992, w którym to Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych orzekł, że cisza wyborcza jest niezgodna z konstytucją, a zakazane może być tylko wieszanie plakatów, czy inna forma agitacji, lecz tylko w obrębie komisji wyborczych).

Cisza wyborcza w Polsce[edytuj | edytuj kod]

W Polsce (od 1990 r.) cisza wyborcza rozpoczyna się o północy w dniu poprzedzającym dzień głosowania, a kończy się po zakończeniu głosowania (po zamknięciu lokali wyborczych); dotyczy także kampanii referendalnej[1].

Za naruszenie ciszy wyborczej będące wykroczeniem grozi grzywna[2]. Za naruszenie ciszy wyborczej uważa się nie tylko prowadzenie agitacji, ale również wszelkie dynamiczne nośniki reklamy politycznej. Zgodnie z prawem, w czasie ciszy wyborczej mogą wisieć plakaty powieszone przed ciszą, ale nie mogą pojawiać się nowe. Kontrowersyjną sprawą są plakaty umieszczone na środkach transportu publicznego. Zostały one naklejone przed ciszą, ale w czasie ciszy wyborczej pojawiają się w miejscach, gdzie wcześniej ich nie było. Naruszeniem ciszy wyborczej nie jest zachęcanie do wzięcia udziału w wyborach, jeżeli nie agituje się na rzecz określonego kandydata lub komitetu wyborczego. Zachęcanie lub zniechęcanie do głosowania w referendum stanowi jednak naruszenie ciszy referendalnej, gdyż frekwencja w przypadku takiego głosowania decyduje o tym, czy referendum jest wiążące.

Poniżej w tabeli przedstawiono dni ciszy wyborczej przed i w trakcie poszczególnych wyborów i referendów w Polsce.

Wybory prezydenckie Wybory parlamentarne Wybory samorządowe Wybory do Parlamentu Europejskiego Referenda
23-25 listopada
8-9 grudnia 1990
27 października 1991 26-27 maja 1990 12-13 czerwca 2004 17-18 lutego 1996
4-5 listopada
18-19 listopada 1995
18-19 września 1993 18-19 czerwca 1994 6-7 czerwca 2009 24-25 maja 1997
7-8 października 2000 20-21 września 1997 10-11 października 1998 24-25 maja 2014 6-8 czerwca 2003
8-9 października 2005
22-23 października 2005
22-23 września 2001 26-27 października 2002 25-26 maja 2019 5-6 września 2015
19-20 czerwca 2010
3-4 lipca 2010
24-25 września 2005 11-12 listopada 2006 8-9 czerwca 2024 14-15 października 2023
9-10 maja 2015
23-24 maja 2015
20-21 października 2007 20-21 listopada 2010
27-28 czerwca 2020
11-12 lipca 2020
8-9 października 2011 15-16 listopada 2014
24-25 października 2015 20-21 października 2018
12-13 października 2019 6-7 kwietnia 2024
14-15 października 2023

Omijanie ciszy wyborczej w Polsce - bazarek[edytuj | edytuj kod]

W dobie internetu zakaz publikowania sondaży wyborczych oraz wstępnych wyników exit poll zaczął być omijany poprzez wykorzystywanie nazw zastępczych dla ugrupowań politycznych i kandydatów oraz podpisywanie procentów poparcia/zebranych głosów jako cen. Proceder takiego omijania ciszy wyborczej odbywa się najczęściej na serwisie społecznościowym Twitter pod hasztagiem „#bazarek”.

W trakcie wyborów prezydenckich w 2015 roku Andrzej Duda w tego typu sondażach podpisywany był jako „Budyń”, natomiast Bronisław Komorowski określany był pseudonimem „Bigos”. W przypadku wstępnych wyników exit pollu kandydaci podpisywani byli kolejno jako „kiełbasa krakowska” oraz „kiełbasa myśliwska”, co nawiązywało do miasta rodzinnego Dudy oraz hobby Komorowskiego[3]. Podobnie było w trakcie wyborów prezydenckich z 2020 roku, kiedy urzędujący prezydent Andrzej Duda ponownie został nazwany „Budyniem”, natomiast pozostali kandydaci otrzymali pseudonimy:

Ta sama technika została wykorzystana także w czasie wyborów parlamentarnych. Wtedy to kandydujące ugrupowania były podpisywane jako:

2015 2019 2023
PiS Pistacje, Kaczki, Kaczka Pistacje, Pieprz i Sól Pistacje, Pisaki
PO Pomidory, Pomarańcze, Ośmiorniczki - -
Razem Śliwki - -
KORWiN Muszki, Muchy - -
PSL Jabłka Koniczyna, Ciastka, Ciasteczka -
ZL Umywalki, Zlew, Zlewozmywak - -
Kukiz’15 Ciastka, Ciasteczka - -
Nowoczesna Swetry, Petruszka[5][6][7] - -
SLD - Lawenda, Pomidory, Zlewy -
Konfederacja - Konfitury Konfitury
KO - Kolendra[8][9][10] Kolendra, Kokosanki, Pomidory
BS - - Bezy, Bez
TD - - Trzcina, Ogórki i Cytryny
NL - - Lawenda[11][12][13]

„Bazarek” praktykowany był również w trakcie wyborów samorządowych w 2018 roku[14][15] oraz wyborów do Parlamentu Europejskiego w 2019 roku (KE była wtedy podpisywana jako Kefir).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Art. 104 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy (Dz.U. z 2023 r. poz. 2408); dalej: Kodeks wyborczy.
  2. Art. 498 Kodeksu wyborczego.
  3. Budyń i Bigos, czyli jak wyglądała cisza wyborcza w internecie. www.gazetaprawna.pl, 2015-05-24. [dostęp 2023-10-15].
  4. Wybory 2020. #bazarek, czyli tak obchodzi się ciszę wyborczą w internecie. dobreprogramy, 2020-06-29. [dostęp 2023-10-15].
  5. Jarosław Popek: Internetowy bazarek, czyli dlaczego PiStacje były najdroższe, a POmidorki traciły na wartości. Dziennik Bałtycki, 2015-10-26. [dostęp 2023-10-15].
  6. Vadim Makarenko; Aleksander Deryło: Jak wyglądał #bazarek, czyli "cisza" wyborcza w mediach społecznościowych. biqdata.wyborcza.pl, 2015-10-20. [dostęp 2023-10-15].
  7. #Bazarek - jak internauci ominęli ciszę wyborczą. PSMM Monitoring & More. [dostęp 2023-10-15].
  8. Bazarek, Pistacje i Kolendra - cisza wyborcza na Twitterze. Rzeczpospolita. [dostęp 2023-10-15].
  9. Popsuli sposób na omijanie ciszy wyborczej. Na bazarku zamiast pistacji pojawiły się ople. Bizblog.pl - serwis biznesowy, 2019-10-14. [dostęp 2023-10-15].
  10. Wybory 2019. "Bazarek" po raz kolejny pokazał, że cisza wyborcza nie ma żadnego sensu. WP Tech, 2019-10-14. [dostęp 2023-10-15].
  11. Marcin Haber: Bazarek wyborczy. O co chodzi z cenami pistacji, kolendry, trzciny, lawendy i konfitur?. Biznes Wprost, 2023-10-15. [dostęp 2023-10-16].
  12. Pistacje, Kokosanki, Konfitury - bazarek, czyli cisza wyborcza na platformie X. Rzeczpospolita. [dostęp 2023-10-16].
  13. Radio Opole: "Bazarek wyborczy" jako sposób na obejście ciszy wyborczej. "To zabawa oderwana od rzeczywistości". "Bazarek wyborczy" jako sposób na obejście ciszy wyborczej. "To zabawa oderwana od rzeczywistości", 2023-10-13. [dostęp 2023-10-16].
  14. TK: #Bazarek, czyli jak oni ominęli ciszę wyborczą ZDJĘCIA Kreatywność internautów nie ma granic. Dziennik Zachodni, 2018-10-23. [dostęp 2023-10-16].
  15. Wyborczy bazar, czyli jak internet kpi z ciszy wyborczej. wnp.pl. [dostęp 2023-10-15].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]