Cmentarz Główny w Przemyślu

Cmentarz Główny w Przemyślu

nr rej. PL-631137
Kaplica cmentarna z 1859
Państwo	Polska
Miejscowość	Przemyśl
Adres	ul. Słowackiego
Typ cmentarza	komunalny
Stan cmentarza	czynny
Powierzchnia cmentarza	19 ha
Położenie na mapie Przemyśla Cmentarz Główny w Przemyślu
Położenie na mapie Polski Cmentarz Główny w Przemyślu
Położenie na mapie województwa podkarpackiego Cmentarz Główny w Przemyślu
49°46′12,62″N 22°46′55,09″E

Cmentarz Główny w Przemyślu – cmentarz komunalny w Przemyślu, przy ulicy Słowackiego jest w administracyjnych granicach miasta największą nekropolią, w chwili obecnej zajmuje powierzchnię ponad 19 hektarów. Założony został ok. 1855. Pierwsze zachowane nagrobki pochodzą z lat 60. XIX wieku. Jednak w obrębie dzisiejszej kwatery 19 znajdują sią starsze pomniki nagrobne, przeniesione z przepełnionego i zamkniętego w 1855 roku, a ostatecznie zlikwidowanego w 1908 roku cmentarza usytuowanego na terenie Przedmieścia Lwowskiego, przy cerkwi Zwiastowania. Pomniki te pochodzą z początku wieku XIX, a najstarszym z nich jest prawdopodobnie obelisk kamienny z grobu zmarłego w 1806 Kajetana Kulikowskiego.

Nekropolia zaraz po założeniu zajmowała niewielki obszar. Pochówki skupiały się wokół wybudowanej w roku 1859 przez Teresę i Franciszka Małkowskich kaplicy cmentarnej, w krypcie której znaleźli miejsce spoczynku sami fundatorzy. Zaraz po założeniu cmentarz przeznaczony był dla wyznawców obrządku łacińskiego. Dopiero około roku 1886 przekształcono go w cmentarz komunalny. W 1876 wprowadzono księgi cmentarne, w których ewidencjonowano pochówki. W 1883 cmentarz poszerzono w kierunku zachodnim. Następne powiększenie nekropolii nastąpiło kolejno w 1894, 1911 i 1925 roku. W dniu dzisiejszym najbardziej wysunięte na południowy zachód kwatery nr 86 i 88 stykają się z niemal z niemieckim wojskowym cmentarzem żołnierzy poległych w czasie II wojny światowej.W 1909 ukończono budowę frontowej części muru ogrodzeniowego - od ul. Słowackiego (wg projektu Jana Łempickiego), kolejne odcinki muru powstały w 1920, kiedy wybudowano mur od strony północnej wzdłuż ulicy Przemysłowej. W okresie I wojny światowej na terenach pomiędzy ulicą Przemysłową a zachodnia granicą cmentarza decyzją dowództwa armii powstała nekropolia wojskowa dla poległych żołnierzy armii Austro-Węgier. W 1930 zakupiono 200 świerków dla obsadzenia dróg cmentarnych, w 1932 zainstalowano oświetlenie elektryczne alei głównej.

Wykonanie wielu nagrobków zlecono lwowskim rzeźbiarzom między innymi braciom Antonowi i Johannowi Schimserom, Leopoldowi Schimserowi oraz Julianowi Markowskiemu. Można spotkać prace krakowskiego rzeźbiarza Edwarda Stehlika, pracownię braci Trembeckich. Pojawiają się też pomniki wykonane przez warsztaty wiedeńskie (W. Potz, Millin und Becher lub Kinterleitner). Najwięcej pomników nagrobnych wykonały miejscowe pracownie rzeźbiarskie Ferdynanda Majerskiego, Franciszka Langera. Poszczególne pomniki i rzeźby reprezentują wszystkie style i formy występujące w sztuce sepulkralnej od początku XIX w. aż po czasy współczesne.

• 
  Grobowiec rodziny Szancerów
• 
  Grobowiec generała Kazimierza Grabowskiego
• 
  pomnik nagrobny bł. ks. Jana Balickiego
• 
  Grobowiec Macieja Maruniaka
• 
  Grobowiec ck. radcy Sądu Obwodowego Ignacego Bartmańskiego
• 
  Grobowiec Ołeksy Jaremy
• 
  Grobowiec Wincentego Longchamps de Bérier
• 
  Grobowiec biskupa Łukasza Soleckiego

Bibliografia

• Jan Schubert "Cmentarz komunalny w Przemyślu przy ulicy J. Słowackiego – trochę historii i problemy współczesne" [w:] Wiadomości Konserwatorskie 16/2004 s. 18-26