Cmentarz wojenny nr 193 – Dąbrówka Szczepanowska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania


Cmentarz wojenny nr 193
Dąbrówka Szczepanowska
Ilustracja
Pomnik centralny przy kwaterze żołnierzy austro-węgierskich.
Państwo  Polska
Miejscowość Dąbrówka Szczepanowska
Typ cmentarza wojenny
Stan cmentarza nieczynny
Powierzchnia cmentarza 1788 m²
Liczba pochówków 594
Liczba grobów 92+73
Data ostatniego pochówku 1915
Architekt Heinrich Scholz
Położenie na mapie gminy Pleśna
Mapa lokalizacyjna gminy Pleśna
Cmentarz wojenny nr 193 Dąbrówka Szczepanowska
Cmentarz wojenny nr 193
Dąbrówka Szczepanowska
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Cmentarz wojenny nr 193 Dąbrówka Szczepanowska
Cmentarz wojenny nr 193
Dąbrówka Szczepanowska
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Cmentarz wojenny nr 193 Dąbrówka Szczepanowska
Cmentarz wojenny nr 193
Dąbrówka Szczepanowska
Położenie na mapie powiatu tarnowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu tarnowskiego
Cmentarz wojenny nr 193 Dąbrówka Szczepanowska
Cmentarz wojenny nr 193
Dąbrówka Szczepanowska
Ziemia49°55′14″N 20°52′20″E/49,920556 20,872222

Cmentarz wojenny nr 193 – Dąbrówka Szczepanowskazachodniogalicyjski cmentarz wojskowy w Dąbrówce Szczepanowskiej (woj. małopolskie). Cmentarz zachowuje historyczny układ pola walki z okresu I wojny światowej.

Lokalizacja[edytuj | edytuj kod]

Cmentarz położony jest w Dąbrówce Szczepanowskiej w powiecie tarnowskim, w przysiółku Lubcza, na zalesionym  wzgórzu w masywie Lubinka. Brama główna znajduje się około 1000 m na od wieży widokowej, przy drodze prowadzącej do wsi Lubinka[1].

Opis cmentarza[edytuj | edytuj kod]

Cmentarz, założony na historycznym placu boju, zbudował Oddział Grobów Wojennych C. i K. Komendantury Wojskowej w Krakowie[2], według projektu Heinricha Scholza. Założenie cmentarne miało zachować autentyczny układ pola walki, pozostać dla potomnym wojennym skansenem. Zachowały się m.in. zarysy okopów, leje po pociskach artyleryjskich oraz zrekonstruowana ziemianka z fragmentem okopów. Na obszarze cmentarza wyodrębniono dwie kwatery – kwaterę żołnierzy armii austro-węgierskiej i kwaterę żołnierzy armii rosyjskiej; znajduje się na nich łącznie 69 nagrobków. Centralnym elementem cmentarza jest monumentalny obelisk upamiętniający krwawe walki o wyzwolenie Galicji z okupacji rosyjskiej[3].

Pierwotnie całe założenie cmentarne było ogrodzone, do dziś zachowano jedynie fragment ogrodzenia z dwoma kamiennymi pylonami bramy głównej[4]. Przy wejściu ustawiono tablicę informacyjną z planami i opisami bitwy oraz cmentarza[3].

Pomnik centralny[edytuj | edytuj kod]

Pomnik centralny

Elementem centralnym cmentarza jest 17-metrowy kamienny pomnik – obelisk w kształcie graniastosłupa ustawiony na pięciostopniowym postumencie w pobliżu kwatery austro-węgierskiej. We wnękach bocznych ścian umieszczono cztery tablice z wykutymi inskrypcyjnymi w języku niemieckim, a nad nimi wyrzeźbione wieńce z dębowych liści, symbolizujących siłę i męstwo. Inskrypcje mają treść:

  • HELDEN STÜRMTEN DIESE HÖHE DIE HELDEN; VERTEIDIETEN UNSTERBLICHER RUHM KRÖNT DIE SIEGER (w tłumaczeniu: Bohaterowie szturmowali to wzgórze bronione przez bohaterów; nieśmiertelna sława wieńczy zwycięzców)
  • ZUM GEDÄCHTNIS DER SIEGREICHEN KÄMPFE UM DIE BEFREIUNG GALIZIENS AUS FEINDLICHER GEWALT (w tłumaczeniu: Ku pamięci zwycięskich walk o wyzwolenie Galicji od wrażej przemocy)

Pozostałe dwie tablice informują, że w tym miejscu 18 i 19 lutego 1915 roku krwawiły za swoją ojczyznę 2 Tyrolski Pułk Strzelców Cesarskich oraz 14 i 59 Pułk Piechoty, a 2 i 3 maja 1915 roku 3 i 4 Tyrolski Pułk Strzelców Cesarskich przełamały w niepowstrzymanym natarciu rosyjskie umocnienia[3].

Kwatera żołnierzy austro-węgierskich[edytuj | edytuj kod]

Zlokalizowana na szczycie wzniesienia, na obrzeżu lasu, kilka metrów na południowy zachód od pomnika centralnego. Kwatera, o powierzchni około 1200 m2, została ogrodzona drewnianym płotem ozdobionym motywem krzyża. Kwaterę założono na planie prostokąta z wypuszczonym aneksem na pomnik. Naprzeciw pomnika, na środku dłuższego boku, znajduje się brama wejściowa.

Pomnikiem jest drewniany krzyż łaciński, ustawiony na wysokim stopniowanym postumencie z kamiennych bloczków. Na postumencie umieszczono tablicę z niemieckojęzyczną inskrypcją: ERLOSCHEN SIND UNSERE NAMEN ABER UNSERE TATEN LEUCHTEN (w tłumaczeniu: Zgasły nasze nazwiska, ale nasze czyny jaśnieją).

W kwaterze rozmieszczono, w układzie symetrycznym, 54 nagrobki (48 zbiorowych i 6 indywidualnych). Nagrobki na mogiłach zbiorowych to zwężające się ku górze betonowe stele zwieńczone żeliwnym krzyżem o profilowanych krawędziach, z widoczną datą 1915, wykonanym według projektu Hansa Mayera. Na stelach przytwierdzono żeliwne prostokątne tablice z imiennymi inskrypcjami, ozdobione wyobrażeniem Wojskowego Krzyża Zasługi – symbolicznym pośmiertnym odznaczeniem za oddanie życia ojczyźnie. Nagrobki indywidualne wyróżniają się krzyżem z kolistą glorią na skrzyżowaniu, w której umieszczono żeliwną tabliczkę imienną.

Kwatera żołnierzy armii rosyjskiej[edytuj | edytuj kod]

Znajduje się w lesie, około 80 metrów na północny wschód od głównego pomnika i ma powierzchnię 602 m2. Podobnie jak kwaterę żołnierzy armii austro-węgierskiej założono ją na planie prostokąta z wypuszczonym wydłużonym aneksem i również ogrodzono. Pomnikiem jest, ustawiony na postumencie z kamiennych bloków, drewniany dwuramienny krzyż patriarchalny. We wnęce na postumencie umieszczono tablicę z wykutą inskrypcją w języku niemieckim: DIE GLEICHE HEIMAT RUFT NACH ALLEN TOTEN (w przekładzie: Wspólna ojczyzna wzywa wszystkich poległych).

W kwaterze znajduje się 15 nagrobków na mogiłach zbiorowych, są to zwężające się ku górze betonowe stele zwieńczone prostym kutym krzyżem patriarchalnym. Żeliwne tabliczki inskrypcyjne umieszczone na stelach informują jedynie o ilości pochowanych żołnierzy armii rosyjskiej.

Polegli[edytuj | edytuj kod]

W 92 grobach zbiorowych i 73 pojedynczych pochowano tu 594 żołnierzy poległych w pierwszej połowie 1915 roku. Zginęli podczas zakończonego niepowodzeniem szturmu wojsk austro-węgierskich w lutym, oraz w maju podczas bitwy pod Gorlicami zakończonej przełamaniem frontu rosyjskiego.

W kwaterze austro-węgierskiej pochowano 359 żołnierzy. Walczyli w 2 Tyrolskim Pułku Strzelców, 14 Pułku Piechoty, 4 Tyrolskim Pułku Strzelców, 28. Pułku Piechoty rekrutującym w okolicach czeskiej Pragi i 1 Bośniacko-Hercegowińskim Pułku Piechoty rekrutującym żołnierzy w okolicach Sarajewa.

W kwaterze rosyjskiej pochowano 235 nieznanych żołnierzy carskiej armii.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Pogórze Ciężkowickie i Strzyżowskie. Mapa 1:50 000. Kraków: Compass, 2005. ​ISBN 978-83-7605-211-3​.
  2. Roman Frodyma: Galicyjskie cmentarze wojenne. Tom II. Okolice Tarnowa (okręgi V-VII). Pruszków: Rewasz, 1997. ​ISBN 83-85557-38-5​.
  3. a b c Dąbrówka Szczepanowska - cmentarz z I wojny światowej nr 193, www.miejscapamiecinarodowej.pl [dostęp 2020-10-08].
  4. Groby i cmentarze wojenne w Małopolsce, grobywojenne.malopolska.uw.gov.pl [dostęp 2020-10-08].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]