Collegium Maius Uniwersytetu Jagiellońskiego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Uniwersytet Jagielloński
Collegium Maius
Obiekt zabytkowy nr rej. A-11 z 6.08.1936[1]
Dziedziniec Collegium Maius
Dziedziniec Collegium Maius
Państwo  Polska
Miejscowość Kraków,
Adres ul. Jagiellońska 15,
ul. św. Anny 8-10
Ukończenie budowy XV
Położenie na mapie Starego Miasta w Krakowie
Mapa lokalizacyjna Starego Miasta w Krakowie
Uniwersytet JagiellońskiCollegium Maius
Uniwersytet Jagielloński
Collegium Maius
Położenie na mapie Krakowa
Mapa lokalizacyjna Krakowa
Uniwersytet JagiellońskiCollegium Maius
Uniwersytet Jagielloński
Collegium Maius
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Uniwersytet JagiellońskiCollegium Maius
Uniwersytet Jagielloński
Collegium Maius
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Uniwersytet JagiellońskiCollegium Maius
Uniwersytet Jagielloński
Collegium Maius
Ziemia50°03′42″N 19°56′01″E/50,061667 19,933611
Strona internetowa
Krużganki na dziedzińcu
Widok fasady od ul. Jagiellońskiej z wykuszem i szczytami

Collegium Maius – najstarszy budynek Akademii Krakowskiej, znajdujący się na rogu ulicy św. Anny i Jagiellońskiej w Krakowie.

Historia[edytuj]

Początki Collegium Maius wiążą się z rokiem 1400, kiedy nastąpiła odnowa Akademii Krakowskiej. Wtedy od rodziny Pęcherzów z Rzeszotar król polski Władysław Jagiełło wykupił za 600 grzywien[2], pochodzących z zapisu królowej Jadwigi, narożną jednopiętrową kamienicę[3].

Budowla była powiększana w ciągu XV wieku poprzez wykup sąsiednich budynków. Ostatecznie budynki połączono po pożarze w 1492 roku oraz dobudowano do nich nowe piętra. Wewnętrzny dziedziniec otoczono wówczas arkadowymi krużgankami o późnogotyckich, kryształowych sklepieniach. W 1507 budowę dachów nadzorował z ramienia uniwersytetu Mikołaj z Koprzywnicy. Budowniczy Marek zbudował wówczas szczyt nad aulą oraz położył dachówkę na poszyciu dachu. Nazwy Collegium Maius używano od połowy XV w[4].

W Collegium Maius na parterze mieściły się lektoria (sale wykładowe), a na piętrze Stuba Communis (izba wspólna), biblioteki i mieszkania profesorskie.

W niezmienionym stanie budowla przetrwała aż do przebudowy w stylu neogotyckim, mającej przystosować ją na potrzeby Biblioteki Jagiellońskiej. Prace w latach 1839-1858 prowadził Karol Kremer, a w latach 1864-1870 Herman Bergmann. Collegium Maius było siedzibą Biblioteki do roku 1940. Wkrótce potem rozpoczęto prace kierowane przez prof. Karola Estreichera, mające budynkowi przywrócić stan sprzed 1840. Collegium Maius zostało wówczas przeznaczone na siedzibę Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Muzeum[edytuj]

Początki działalności muzealnej w Collegium Maius datowane są na XIX wiek. Władze uniwersytetu nie mogły jednak wówczas oficjalnie używać nazwy muzeum z powodu zakazu zaborczych władz austriackich. Kiedy po 1860 roku opiekę nad zbiorami objął profesor archeologii i sztuki Józef Łepkowski przyjęto poprawną politycznie nazwę "Gabinet Sztuki i Archeologii". Gabinet ten mieścił się wówczas w Collegium Novum i był odwiedzany przez liczne wycieczki oraz gości zagranicznych. Jego zbiory zaczęły się powiększać dzięki licznym zapisom cennych zabytków jakie ofiarowywali instytucji donatorzy[5].

Decyzją senatu uniwersyteckiego w 1947 roku powołano Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego z siedzibą w Collegium Maius. W jego zbiorach znajdują się głównie przedmioty związane z dziejami uniwersytetu. W tym m.in[6].

Budynek[edytuj]

Collegium Maius jest budowlą wzniesioną z kamienia i cegły. Fasada przy ul. Jagiellońskiej ma gotyckie szczyty oraz wykusz. Na dziedziniec, pośrodku którego znajduje się studnia, prowadzi gotycki portal. Dziedziniec obiega ganek, wsparty na krużgankach, które posiadają kryształowe sklepienie. Na ganek pierwszego piętra prowadzą dwie pary schodów – większe noszą nazwę profesorskich[7]. Od strony południowej, na pierwszym piętrze widoczne jest ozdobne, późnogotyckie wejście do Librarii – jest to tzw. Porta Aurea.

W pobliżu portalu, na ścianie znajduje się zegar, wygrywający o godz. 9:00, 11:00, 13:00, 15:00 i 17:00 utwór Jana z Lublina z XVI wieku oraz pieśń akademicką Gaudeamus Igitur. Wtedy też z zegara wychodzą figury, przedstawiające sześć postaci: pedela UJ, królową Jadwigę, króla Władysława Jagiełłę, Jana z Kęt, Hugona Kołłątaja oraz Stanisława ze Skarbimierza. Zegar ten jest czwartym z kolei, został uruchomiony w 2000 roku[8].

Przypisy

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo małopolskie. 30 września 2016; 3 miesiące temu. [dostęp 2015-01-24].
  2. Zagadkowy Kraków, Kraków 2003, str. 254, ISBN 83-908148-9-7
  3. Estreicher 1971 ↓.
  4. Estreicher 1971 ↓, s. 23.
  5. Estreicher 1971 ↓, s. 121.
  6. Praca zbiorowa: Collegium Maius. Przewodnik Ilustrowany.. Kraków: Foto liner s.c., 2013. ISBN 9788362559107.
  7. Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego DZIEJE GMACHU
  8. Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego GRAJĄCY ZEGAR

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]