Collegium Maius Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Collegium Maius
Uniwersytetu Mikołaja Kopernika
w Toruniu
Obiekt zabytkowy nr rej. A/509/1-2 z 3 czerwca 2005
Ilustracja
Państwo  Polska
Województwo  kujawsko-pomorskie
Miejscowość Toruń
Adres ul. Fosa Staromiejska 3
Styl architektoniczny neogotyk
Architekt G. Colley
Kondygnacje 4
Rozpoczęcie budowy 1905
Ukończenie budowy 1907
Pierwszy właściciel Gewerbeschule zu Thorn (1905-1920)
Kolejni właściciele Urząd Wojewódzki Województwa Pomorskiego (1920-1939)

Befehl Ordnungspolizei zu Thorn (1939-1945)

Obecny właściciel Uniwersytet Mikołaja Kopernika (od 1945)
Położenie na mapie Torunia
Mapa lokalizacyjna Torunia
Collegium Maius
Collegium Maius
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
Collegium Maius
Collegium Maius
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Collegium Maius
Collegium Maius
Ziemia53°00′42,23″N 18°36′04,53″E/53,011731 18,601258

Collegium Maius Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniuneogotycki gmach wzniesiony w latach 19051907 na miejscu średniowiecznych fortyfikacji miejskich Torunia.

Lokalizacja[edytuj | edytuj kod]

Budynek znajduje się w północno-zachodnim narożu zespołu staromiejskiego, w kwartale zabudowy wydzielonym ulicami Fosa Staromiejska, Wały Generała Władysława Sikorskiego oraz Wilama Horzycy, przy ul. Fosa Staromiejska 3. W pobliżu znajdują się: kościół NMP, Areszt Śledczy, Teatr im. Wilama Horzycy oraz Centrum Sztuki Współczesnej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Lata 1905–1945[edytuj | edytuj kod]

W ostatnich dekadach XIX wieku rozpoczęto rozbiórkę północnego odcinka murów miejskich wraz z poprzedzającą je fosą. Na uzyskanym w ten sposób terenie wybudowano liczne obiekty użyteczności publicznej, m.in. landraturę, czy Teatr Miejski. Na miejscu odcinka murów pomiędzy narożną basteją Koci Ogon, a wylotem ulicy Franciszkańskiej w 1905 roku rozpoczęto trwającą dwa lata budowę siedziby Szkoły Przemysłowej (Gewerbeschule)[1].

Według projektu miejskiego radcy budowlanego[2] G. Colleya[1] powstał 25-osiowy neogotycki gmach z czerwonej cegły, na planie zbliżonym do litery L. Od strony ulicy Wały Sikorskiego (wcześniej Wallstrasse) fasada ozdobiona jest przez dwa trzyosiowe ryzality ze schodkowymi szczytami. Od strony Starego Miasta wschodnie skrzydło wraz z wysuniętym głównym wejściem utworzyło niewielki dziedziniec. Przy budowie późniejszego Collegium Maius wyburzono basztę noszącą umowny numer 27. Budynek szkolny został wzniesiony w stylu neogotyckim. Wnętrze doświetlają ostrołukowe okna z maswerkami, a elewacje dodatkowo urozmaicone są blendami i fryzami. Główna klatka schodowa, o reprezentacyjnym charakterze, została wsparta na masywnych kamiennych kolumnach. Wewnątrz zastosowano również m.in. sklepienia krzyżowe.

Podczas prowadzonych w latach 20072008 prac konserwatorskich w dawnej auli (obecnie sala im. Ludwika Kolankowskiego) odkryto 14 warstw malarskich, z których trzy były wartościowe artystycznie. Pierwsza warstwa, pochodząca z czasów budowy gmachu (początek XX w.) to neogotyckie, częściowo złocone wimpergi, wypełnione ornamentem roślinnym o cechach secesyjnych oraz flankowane pinaklami. Dwie kolejne warstwy pochodzą z okresu międzywojennego. Starsza z nich przedstawia motywy heraldyczne - herby Pomorza oraz dawnego województwa chełmińskiego[3][4].

Lata 1914–1939[edytuj | edytuj kod]

Po wybuchu I wojny światowej gmach szkoły zamieniono w lazaret[5]. Po zajęciu Torunia przez wojska polskie, w budynku dawnej Szkoły Przemysłowej ulokowano pomorski Urząd Wojewódzki. Choć początkowo wydawało się, że będzie to siedziba tymczasowa, to jednak pozostał nią do 1939 roku. Na ścianach głównej sali namalowano przestrzenną ramowo-płycinową dekorację imitującą boazerię. W wyższych partiach odsłonięto dwa szeregi herbów (naprzemiennie ułożone: pomorski czerwony gryf oraz orzeł mieczowy, herb województwa chełmińskiego), a także większe herby województwa i kraju. Oprócz nich, na ścianach znalazły się malowidła przedstawiające kobietę trzymającą dwie ryby oraz budowę mostu przez rzekę[4]. W 1925 roku przy zachodniej elewacji ustawiono pomnik Stefana Łaszewskiego, pierwszego wojewody pomorskiego[6].

Lata 1939–1945[edytuj | edytuj kod]

W czasie okupacji niemieckiej, w byłej siedzibie wojewody urządzono dyrekcję Policji, a w 1944 roku także posterunek SS[4]. Aulę przemalowano nanosząc na ściany herby miast okręgu Gdańsk-Prusy Zachodnie: Torunia, Bydgoszczy, a także prawdopodobnie Chojnic i Gdańska. Obok nich znalazły się elementy stylistyki faszystowskiej: godło III Rzeszy, swastyki oraz godła SS[4].

Po 1945[edytuj | edytuj kod]

We wrześniu 1945 roku powołano do życia Uniwersytet Mikołaja Kopernika, do którego dyspozycji przekazano gmach dawnej Szkoły Przemysłowej. Budynek znany odtąd jako Collegium Maius UMK do dziś należy do uczelni, a w 1945 roku stał się pierwszą siedzibą jej rektora. Funkcję tę pełnił aż do 1973 roku, kiedy to ukończono pierwszy etap budowy campusu uniwersyteckiego na Bielanach (wzniesiono m.in. rektorat)[1]. Przez wiele lat Collegium Maius było siedzibą Wydziału Humanistycznego, z od 1999 roku mieści się tu wydzielony wówczas z Wydziału Humanistycznego Wydział Filologiczny.

W 1997 roku odsłonięto odbudowany pomnik Stefana Łaszewskiego (zniszczony w trakcie wojny)[6], zaś w 2008 roku na murze okalającym wydział umieszczono tablicę pamiątkową poświęconą Zbigniewowi Herbertowi, który studiował tam w latach 19471951[7].

W 2005 roku budynek został wpisany do rejestru zabytków[8].

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Joanna Kucharzewska, Architektura i urbanistyka Torunia w latach 1871-1920, Warszawa 2004, ISBN 83-88973-69-X, s. 285-288.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Inne zabytki. Collegium Maius UMK (pol.). Toruński Serwis Turystyczny. [dostęp 2012-10-05].
  2. Bogusław Mansfeld, Kazimierz Wajda. Budowa teatru miejskiego w Toruniu. „Rocznik Toruński”, s. 151, 1976 (pol.). 
  3. Kinga Nemere-Czachowska. Widać coraz więcej. „Głos Uczelni”. 2 (252), s. 7, 2007-02. Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu. ISSN 1230-9710 (pol.). 
  4. a b c d Bogumiła J. Rouba, Ludmiła Tymańska-Widmer. Ślady czasu. „Głos Uczelni”. 11 (273), s. 16-18, 2008-11. Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu. ISSN 1230-9710 (pol.). 
  5. Toruń - Zdjęcia. Collegium Maius (pol.). Gazeta.pl Fotoforum. [dostęp 2012-10-04].
  6. a b 150. rocznica urodzin Stefana Łaszewskiego (pol.). Jan Wyrowiński, 2012-01-03. [dostęp 2012-10-04].
  7. Toruń uczcił Herberta (pol.). Toruń, 2008-04-28. [dostęp 2012-10-05].
  8. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo kujawsko-pomorskie. 31 grudnia 2017; 5 miesięcy temu. [dostęp 2012-10-03]. s. 83.