Copernicus (gwiazda)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
55 Cancri A
ρ¹ Cnc A
Położenie w gwiazdozbiorze
Położenie w gwiazdozbiorze
Dane obserwacyjne (J2000)
Gwiazdozbiór Rak
Rektascensja 08h 52m 35,811s[1]
Deklinacja +28° 19′ 50,96″[1]
Paralaksa (π) 0,079427 ± 0,000078[1]
Odległość 41,064 ± 0,040 ly
12,590 ± 0,012 pc
Wielkość obserwowana 5,95 ± 0,05[1]m
Rozmiar kątowy 0,854 ± 0,024 mas[2]
Ruch własny (RA) −485,87 ± 0,13[1] mas/rok
Ruch własny (DEC) −233,65 ± 0,11[1] mas/rok
Prędkość radialna 27,58 ± 0,07[1] km/s
Charakterystyka fizyczna
Typ widmowy K0 IV-V[1]
Masa 0,905 ± 0,015[3]
Promień 0,943 ± 0,01[3]
Metaliczność [Fe/H] 0,31 ± 0,04[3]
Wielkość absolutna 5,45 ± 0,05[4]m
Wiek 10,2 ± 2,5[3]
Temperatura 5196 ± 24[3] K
Charakterystyka orbitalna
Krąży wokół Centrum Galaktyki
Półoś wielka 7273[5] pc
Mimośród 0,1123[5]
Alternatywne oznaczenia
2MASS: J08523579+2819509
Bonner Durchmusterung: BD +28°1660
Boss General Catalogue: GC 12244
Katalog Gliesego: GJ 324 A
Katalog Henry’ego Drapera: HD 75732
Katalog Hipparcosa: HIP 43587
Katalog Jasnych Gwiazd: HR 3522
SAO Star Catalog: SAO 80478
Copernicus
55 Cancri B
ρ¹ Cnc B
Dane obserwacyjne (J2000)
Gwiazdozbiór Rak
Rektascensja 08h 52m 40,863s[6]
Deklinacja +28° 18′ 58,82″[6]
Paralaksa (π) 0,08012 ± 0,00011[6]
Odległość 40,711 ± 0,055 ly
12,482 ± 0,017 pc
Wielkość obserwowana 13,15 ± 0,10[6]m
Ruch własny (RA) −481,20 ± 0,15[6] mas/rok
Ruch własny (DEC) −244,78 ± 0,11[6] mas/rok
Prędkość radialna 27,80 ± 0,30[6] km/s
Charakterystyka fizyczna
Rodzaj gwiazdy czerwony karzeł
Typ widmowy M4,5 V[6]
Wielkość absolutna 12,6 ± 0,1[4]m
Alternatywne oznaczenia
2MASS: J08524084+2818589
Bonner Durchmusterung: BD +28°1660B
Katalog Gliesego: GJ 324 B
Katalog Henry’ego Drapera: HD 75732B

Copernicus (55 Cancri) – gwiazda w gwiazdozbiorze Raka, znajdująca się w odległości 41 lat świetlnych od Słońca. Gwiazda ma złożony układ planetarny.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa własna gwiazdy, Copernicus, nie jest nazwą tradycyjną, lecz została wyłoniona w publicznym konkursie w 2015 roku. Upamiętnia ona Mikołaja Kopernika, astronoma który zrewolucjonizował poglądy na temat budowy naszego układu planetarnego i kosmosu jako całości. Nazwę tę, jak również nazwy planet, zaproponowali członkowie Królewskiego Niderlandzkiego Stowarzyszenia Meteorologii i Astronomii (niderl. Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Weer- en Sterrenkunde) z Holandii. Nazwy pochodzą od nazwisk europejskich astronomów i optyków związanych z historią obserwacji teleskopowych[7][8][9].

Charakterystyka obserwacyjna[edytuj | edytuj kod]

Układ 55 Cancri znajduje się dość blisko Układu Słonecznego – według pomiarów dokonanych przez satelitę astrometrycznego Hipparcos, 55 Cancri A ma paralaksę 0,081 sekundy kątowej, co odpowiada odległości 12,3 parseka[5]. Precyzyjniejsze pomiary sondy Gaia z 2018 roku wskazały trochę mniejszą wartość paralaksy, 0,079″, odpowiadającą odległości 12,6 pc[1].

55 Cancri A (Copernicus) jest gwiazdą o wielkości 5,95m, jest zatem widoczna przez lornetkę, a także okiem nieuzbrojonym w nocy przy bardzo dobrej pogodzie. Czerwony karzeł 55 Cancri B jest 13 wielkości, jest więc widoczny jedynie za pomocą teleskopu[10].

Charakterystyka fizyczna[edytuj | edytuj kod]

Jest to gwiazda podwójna[10]. Jaśniejszy składnik 55 Cancri A to pomarańczowy karzeł lub już podolbrzym, należący do typu widmowego K0[1]. Ma ona temperaturę około 5200 K, a jej jasność to 58% jasności Słońca. Jej promień jest równy 0,94 promienia Słońca, ma ona masę 0,9 masy Słońca[3][10]. Jest bogatsza od Słońca w tzw. metale (pierwiastki cięższe niż hel), ma około dwukrotnie więcej żelaza niż Słońce[10][11]. Jej wiek jest oceniany na około 10 miliardów lat[3][11].

Gwiazda 55 Cancri B jest czerwonym karłem typu widmowego M4,5 V[6]. Znajduje się na niebie w odległości kątowej 85,1″ od jaśniejszego składnika (pomiar z 2012 roku)[2] i okrąża go w odległości co najmniej 1040 au; jeden obieg orbitalny trwa co najmniej 30 tysięcy lat[10].

W 1998 r. ogłoszono prawdopodobne odkrycie pierścienia pyłów wokół 55 Cancri A. Według obliczeń dysk miał mieć promień co najmniej 40 au i być nachylony pod kątem 25°[11]. Późniejsze obserwacje, w tym w zakresie submilimetrowym, wskazują, że obserwowane źródła emisji są obiektami tła i nie potwierdzają obecności dysku wokół gwiazdy[12].

Układ planetarny[edytuj | edytuj kod]

Porównanie układu 55 Cancri z Układem Słonecznym

Główną gwiazdę układu okrąża pięć znanych planet pozasłonecznych. Był to pierwszy pozasłoneczny układ planetarny, w którym odkryto tak wiele planet[13]. Był on bardziej podobny pod względem budowy do Układu Słonecznego niż inne układy znane na początku XXI wieku. W obu systemach planety krążą po prawie kołowych orbitach, planeta–olbrzym znajduje się na dalekiej orbicie, a mniej masywne planety bliżej gwiazdy. Wszystkie znane planety układu Copernicus są jednak masywniejsze niż planety wewnętrzne Układu Słonecznego, a orbity trzech z nich przebiegają bliżej gwiazdy, niż orbita Merkurego[14].

W 2011 r. przy użyciu teleskopu Spitzera stwierdzono, że najbardziej wewnętrzna planeta e przechodzi przed tarczą gwiazdy, co pozwala na jej szczegółowe badania. Jej okres orbitalny (długość roku) to ok. 17 godzin 40 minut. Jest to najmniejsza planeta układu, ma średnicę dwukrotnie większą od Ziemi[15]. Obraca się synchronicznie, stale zwrócona jedną stroną do gwiazdy. Planeta ta jest gęstsza od Ziemi, a jej natura pozostaje niewyjaśniona – proponowane były modele takie jak gorąca planeta oceaniczna, planeta węglowa złożona w dużej mierze z diamentu i wulkanicznie aktywna planeta skalista[11][16]. Jednak obserwacje w podczerwieni wskazały, że najgorętszy punkt planety nie pokrywa się z najbliższym gwieździe, co oznacza, że istnieje proces przenoszący ciepło z tego punktu; obserwacje tłumaczy występowanie gęstej atmosfery, którą może tworzyć azot lub tlenek węgla[16].

Towarzysz
Masa
(MJ)
Okres orbitalny
(dni)
Półoś wielka
(au)
Ekscentryczność
e[17] (Janssen) 0,02547+0,00089−0,00081 0,7365478+1,6×10−6−1,2×10−6 0,015439 ± 1,5×10−5 0,028+0,022−0,019
b[3] (Galileo) 0,84+0,23−0,031 14,65314+0,0009−0,00095 0,11339 ± 0,00011 0,0023+0,0025−0,0016
c[18] (Brahe) 0,1784+0,0275−0,0078 44,373+0,02−0,018 0,23735 ± 0,00024 0,053
f[19] (Harriot) 0,1479+0,0219−0,0093 260,91 ± 0,36 0,7733 ± 0,001 0,08+0,102−0,057
d[20] (Lipperhey) 3,86+0,6−0,15 4867+25−26 5,446 ± 0,02 0,0269+0,061−0,0065

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j rho01 Cnc w bazie SIMBAD (ang.) [dostęp 2018-09-05].
  2. a b Mason et al.: WDS J08526+2820A. W: The Washington Double Star Catalog [on-line]. VizieR, 2014.
  3. a b c d e f g h 55 Cnc b w serwisie The Extrasolar Planets Encyclopaedia (ang.)
  4. a b Obliczona na podstawie paralaksy i wielkości obserwowanej.
  5. a b c Anderson E, Francis C.: HIP 43587 (ang.). W: Extended Hipparcos Compilation (XHIP) [on-line]. VizieR, 2012. [dostęp 2018-09-05].
  6. a b c d e f g h i rho01 Cnc B w bazie SIMBAD (ang.) [dostęp 2018-09-05].
  7. Naming Stars. Międzynarodowa Unia Astronomiczna, 2018-06-01. [dostęp 2018-09-05].
  8. Final Results of NameExoWorlds Public Vote Released. Międzynarodowa Unia Astronomiczna, 2015-12-15. [dostęp 2015-12-17].
  9. The Approved Names. W: NameExoWorlds [on-line]. Międzynarodowa Unia Astronomiczna / Zooniverse, 2015-12-15. [dostęp 2015-12-17].
  10. a b c d e Jim Kaler: Upsilon Andromedae (ang.). W: STARS [on-line]. [dostęp 2018-05-22].
  11. a b c d 55 (Rho1) Cancri 2 (ang.). SolStation. [dostęp 2018-09-05].
  12. Ray Jayawardhana, Wayne S. Holland, Paul Kalas, Jane S. Greaves i inni. New Submillimeter Limits on Dust in the 55 Cancri Planetary System. „The Astrophysical Journal Letters”. 570 (2), s. L93–L96, 2002. DOI: 10.1086/341101. arXiv:astro-ph/0204140. Bibcode2002ApJ...570L..93J (ang.). 
  13. Robert Sanders: Record 5th planet found around nearby star (ang.). Uniwersytet Kalifornijski w Berkeley, 2007-11-06. [dostęp 2018-09-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-05-17)].
  14. Our Solar System’s Cousin? (ang.). NASA, 2007-11-06. [dostęp 2018-09-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-06-08)].
  15. B.-O. Demory, M. Gillon, D. Deming3, D. Valencia. Detection of a transit of the super-Earth 55 Cnc e with Warm Spitzer. „Astronomy & Astrophysics”. 533, s. A114, 2011. DOI: 10.1051/0004-6361/201117178. arXiv:1105.0415. 
  16. a b Monica Young: Atmosphere, Not Lava Flows, for Exoplanet 55 Cancri e (ang.). Sky and Telescope, 2017-11-27. [dostęp 2018-09-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-08-04)].
  17. 55 Cnc e w serwisie The Extrasolar Planets Encyclopaedia (ang.)
  18. 55 Cnc c w serwisie The Extrasolar Planets Encyclopaedia (ang.)
  19. 55 Cnc f w serwisie The Extrasolar Planets Encyclopaedia (ang.)
  20. 55 Cnc d w serwisie The Extrasolar Planets Encyclopaedia (ang.)