Czernidłak błyszczący

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Coprinellus micaceus)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Czernidłak błyszczący
Czernidłak błyszczący: zdjęcie
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina kruchaweczkowate
Rodzaj Coprinellus
Gatunek czernidłak błyszczący
Nazwa systematyczna
Coprinellus micaceus (Bull.) Vilgalys, Hopple & Jacq. Johnson
Taxon 50(1): 234 (2001)
Coprinellus micaceus G4 (2).JPG
Coprinellus micaceus G2.jpg
Glistening Inky Cap Coprinellus micaceus.jpg
Coprinellus micaceus (8033809618).jpg

Czernidłak błyszczący (Coprinellus micaceus (Bull.) Vilgalys, Hopple & Jacq. Johnson) – gatunek grzybów z rodziny kruchaweczkowatych (Psathyrellaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Coprinellus, Psathyrellaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Gatunek ten po raz pierwszy opisany został w 1786 r. przez Pierre'a Bulliarda jako Agaricus micaceus Bull., w 1838 r. Vilgalys, Hopple i Jacq. Johnson przenieśli go do rodzaju Coprinus jako Coprinus micaceus (Bull.) Fr[2]. Synonimy naukowe[2]:

  • Agaricus micaceus Bull. 1786
  • Coprinus micaceus (Bull.) Fr. 1838
  • Coprinus micaceus f. dermatovelatus E. Ludw. 2007
  • Coprinus micaceus f. irregularis Vouk & Pevalek 1915
  • Coprinus micaceus (Bull.) Fr. 1838 f. micaceus
  • Coprinus micaceus var. elegans Naveau 1923
  • Coprinus micaceus var. granularis Peck 1894
  • Coprinus micaceus var. hyalinus Bogart 1975
  • Coprinus micaceus var. laetior Fr.
  • Coprinus micaceus var. mammosus Babos 1976
  • Coprinus micaceus (Bull.) Fr. 1838 var. micaceus
  • Coprinus micaceus var. nudus Thüm.

Franciszek Błoński w 1896 nadał mu polską nazwę czernidłak błyszczący[3]. W 2001 jednak gatunek ten przeniesiono do odrębnego rodzaju Coprinellus, tak więc polska nazwa stała się niespójna z nazwą naukową. Na niektórych polskojęzycznych stronach internetowych opisywany jest jako czernidłaczek błyszczący[4], jest to jednak nazwa nieużywana w źródłach naukowych.

Według niektórych autorów Coprinellus truncorum nie jest odrębnym gatunkiem, lecz synonimem Coprinells micaceus[5].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Wysokość: 2-4 cm. Źółtobrązowawy, o dzwonkowatym kształcie, pofałdowany i bruzdowany, za młodu pokryty błyszczącymi ziarenkami pozostałości osłony. W wilgotnych warunkach kapelusze rozpływają się[6].

Blaszki

U młodych okazów białe, z wiekiem ciemniejące, w końcu czarne, jednak ich ostrza długo pozostają białe. Są gęste i wąsko przyrośnięte. Podczas wilgotnej pogody rozpływają się[7].

Trzon

Długość 5-10 cm, szerokość (3-),5 cm. Jest cylindryczny, w środku pusty, u młodych okazów biały i drobno oprószony, u starszych gładki i lśniący[7].

Cechy mikroskopowe

Wysyp zarodników brunatnoczarny. Zarodniki o rozmiarach 7-11 × 4-7 μm, subeliptyczne, gładkie, z centralną porą rostkową. Podstawki 4-zarodnikowe, otoczone 3-6 brachybazydiolami. Pleurocystydy o kształcie od eliptycznego do jajowatego lub półwrzecionowatego i rozmiarach 150 × 70 μm. Cheilocystydy podobne. Występują także kaulocystydy o długości do 100 μm[5].

Występowanie i siedlisko[edytuj | edytuj kod]

Jest szeroko rozprzestrzeniony na świecie. Występuje w Ameryce Północnej, Europie, Azji, Afryce, Australii i Nowej Zelandii[8]. W Polsce jest pospolity[3].

Rośnie w lasach, ogrodach, w parkach na butwiejących pniach i przy korzeniach drzew, od maja do listopada, często w gęstych kępkach[7].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Grzyb jadalny. Jadalne są młode okazy, prawdopodobnie jednak grzyb jest trujący w połączeniu z alkoholem etylowym[6]. Według innych autorów posądzanie go o trujące własności w połączeniu z alkoholem jest bezzasadne[9].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

  • tzw. czernidłak podwórzowy (Coprinellus disseminatus). Na kapeluszu nie posiada błyszczących ziarenek, lecz kosmki lub drobne łuski, będące resztkami osłony. Rośnie na gnijących pniach drzew[9],
  • Coprinellus angulatus (czernidłaczek kanciastozarodnikowy). Trudny do odróżnienia. Ma matową powierzchnię i ostrza blaszek nie są białe. Pewne rozróznienie daje dopiero obserwacja zarodników pod mikroskopem[10].
  • grzybówka zgięta (Mycena inclinata) – podobna kolorem i również rośnie gromadnie na pniakach, ale ma białe blaszki i drobniejszy kapelusz[7].
  • Coprinellus xanthothrix – różni się żółtą, filcowatą podstawą trzonu[11]
  • kruchaweczka zaroślowa (Psathyrella candolleana) – ma podobnie czerniejce blaszki, ale kapelusz bez promienistego pomarszczenia[11].

Przypisy

  1. a b Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  2. a b Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-09-15].
  3. a b Władysław Wojewoda: Checklist of Polisch Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Scienceas, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. Na grzyby. [dostęp 2013-09-18].
  5. a b MushroomExpert (ang.). [dostęp 2016-01-16].
  6. a b Ewald Gerhardt: Przewodnik GRZYBY. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2001, s. 164.
  7. a b c d Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  8. Discover Life Maps. [dostęp 2015-12-16].
  9. a b Andreas Gminder: Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
  10. Warmia i Mazury. [dostęp 2012=08-16].
  11. a b Till R. Lohmeyer, Ute Kũnkele: Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie. Warszawa: 2006. ISBN 978-1-40547-937-0.