Cornelis Lely

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Cornelis Lely
Lely-Havermans-kleur.jpg
Portret autorstwa Hendrika Havermana
Data i miejsce urodzenia 23 września 1854
Amsterdam
Data i miejsce śmierci 22 stycznia 1929
Haga
minister robót publicznych, handlu i przemysłu Holandii
Okres od 1891
do 1894
członek parlamentu Holandii
Okres od 1894
do 1901
minister robót publicznych, handlu i przemysłu Holandii
Okres od 1897
do 1901
gubernator Surinamu
Okres od 1902
do 1905
członek parlamentu Holandii
Okres od 1905
do 1913
minister robót publicznych, handlu i przemysłu Holandii
Okres od 1913
do 1918
członek parlamentu Holandii
Okres od 1918
do 1922

Cornelis Lely (ur. 23 września 1854 w Amsterdamie, zm. 22 stycznia 1929 w Hadze) – holenderski inżynier i polityk, gubernator Surinamu, trzykrotny minister robót publicznych.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Młodość[edytuj | edytuj kod]

Cornelis Lely urodził się 23 września 1854 roku w Amsterdamie, był siódmym synem Jana Lely, kupca zbożowego i nasiennego, oraz Adriany Marii Elisabeth van Houten.

Lely po ukończeniu liceum w Amsterdamie podjął studia na Politechnice w Amsterdamie, a później na Politechnice w Delft, uzyskując w 1875 roku dyplom inżyniera. Przez jedenaście lat po ukończeniu studiów Lely podejmował jedynie prace tymczasowe. W latach 1875-1876 zajmował się niwelacją precyzyjną, następnie pracował przy projekcie tamy Spaarndam. Pod koniec 1876 roku był pracownikiem Kolei Państwowych, a w następnym roku nadzorował roboty publiczne w Zwolle, gdzie powierzono mu budowę śluzy. Z polecenia swojego nauczyciela, prof. L. Cohena Stuarta, został zatrudniony przez ministra robót publicznych J. Tak van Poortvlieta jako konsultant przy projekcie Kanalenwet zakwestionowanym w parlamencie. Projekt ustawy został ostatecznie odrzucony, ale Lely wyrobił sobie dobrą opinię.

22 grudnia 1881 roku ożenił się z Gerardą Jacobą van Rinsum, córką maklera z Amsterdamu.

W 1879 roku jeden z dawnych szefów Lely'ego, Van der Toorn, został przeniesiony do Hagi, gdzie zajmował się regulowaniem rzek. Lely wyjechał razem z nim, po czym powierzono mu projekt kanału Amsterdam-Tiel. Z powodu braku środków projektu nie zrealizowano, a Lely został zwolniony 1885 roku. W 1886 roku ostatecznie zdecydował się przyjąć posadę adiunkta w Delft.

Działalność polityczna[edytuj | edytuj kod]

Od 1887 roku Lely był szefem komitetu ds. badań technicznych przy Radzie Zuiderzee, który zajmował się projektem zamknięcia i osuszenia zatoki Zuiderzee. Ponadto w latach 1891-1894 był ministrem robót publicznych, handlu i przemysłu. Jako minister powołał państwową komisję mając za zadanie zbadać, czy projekt dotyczący Zuiderzee powinien być zrealizowany, a sam został jej przewodniczącym. W swoim sprawozdaniu końcowym komisja opowiedziała się za realizacją projektu.

Po wyborach w 1894 roku Lely został wybrany na członka parlamentu. Swoją kandydaturę zgłosił, by móc nadal wywierać wpływ na plany dotyczące osuszenia Zuiderzee. W 1897 roku ponownie objął stanowisko ministra robót publicznych, handlu i przemysłu. Podczas tej drugiej kadencji przyjęto ustawę o wypadkach (1900) i ustawę o górnictwie (1901) oraz podjęto budowę nowego portu rybackiego w Scheveningen. Koszty zamknięcia i osuszenia Zuiderzee w 1901 roku były dyskutowane w parlamencie. W związku z zarzutami ministra finansów, inwestycja została ograniczona do tamy oraz dwóch mniejszych polderów. Po wyborach w tym samym roku Lely nie znalazł się z powrotem w rządzie, a jego projekt został wycofany. Po wyborach Lely ponownie został członkiem parlamentu, a następnie gubernatorem Surinamu (1902-1905), członkiem parlamentu (1905-1913) i zastępcą burmistrza Hagi (1908-1913). Ponadto był przewodniczącym rady nadzorczej Królewskiego Instytutu Meteorologicznego Holandii (1906-1913).

W 1913 roku nowy premier Cort van der Linden zaproponował Lely'emu stanowisko ministra robót publicznych, a ten przyjął je pod warunkiem, że osuszenie Zuiderzee będzie częścią rządowego programu. Parlament przyjął jego projekt ustawy w sprawie zamknięcia i osuszenia Zuiderzee w 1918 roku.

Ostatnie lata[edytuj | edytuj kod]

Następnie był do śmierci przewodniczącym Rady Zuiderzee, która doradzała w przygotowaniu i realizacji prac w Zuiderzee. W latach 1918-1922 był ostatni raz członkiem parlamentu.

Powołano go na członka Królewskiej Akademii Sztuk i Nauk w Wydziale Fizyki (1895) i nadano doktorat honoris causa Uniwersytetu Technicznego w Delft (1905).

Na jego cześć nazwano miasto Lelystad.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Lely, Cornelis (1854-1929) (niderl.). W: Biografisch Woordenboek van Nederland 1 (Haga, 1979) [on-line]. Historici.nl, 2012-02-10. [dostęp 2012-07-09].