Cortinarius

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zasłonak
Ilustracja
Zasłonak purpurowoblaszkowy
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Typ podstawczaki
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina zasłonakowate
Rodzaj zasłonak
Nazwa systematyczna
Cortinarius (Pers.) Gray
Nat. Arr. Brit. Pl. (London 1: 627 (1821
Zasłonak ceglastożółty

Cortinarius (Pers.) Gray) (zasłonak) – rodzaj grzybów z rodziny zasłonakowatych (Cortinariaceae)[1]. Do 2017 r. na terenie Polski opisano występowanie 251 gatunków (przy uwzględnieniu tylko gatunków pewnych, zweryfikowanych przez Index Fungorum). Nie jest to jednak liczba ostateczna. Ilość występujących w Polsce gatunków zmienia się zarówno w wyniku znajdywania nowych, dotąd nie znanych w Polsce gatunków, jak i w wyniku zmian w nazewnictwie gatunków dokonywanych przez Index Fungorum[2]. Dwie monografie o strzępiakach napisał Andrzej Nespiak w 1975 i 1981 r.[3][4]

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji: Cortinariaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi (według Index Fungorum)[1].

Jest to najliczniejszy w gatunki rodzaj grzybów kapeluszowych. W Europie występuje około 500 gatunków[5]. Istnieje wiele koncepcji ich systematycznego podziału, liczne gatunki mają wiele synonimów nazwy naukowej, a niektóre także różne nazwy polskie. Oznaczanie gatunków jest trudne, a rozróżnienie niektórych możliwe tylko przy użyciu mikroskopu[6].

Polską nazwę zasłonak podał Franciszek Błoński w 1889 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym należące do tego rodzaju gatunki opisywane były także pod nazwami: bedłka, gąska, opieńki, guzotrzonowiec, zasłoniak, skórzak, flegmiak, modrzaczek, śluzak, tłustocha, wodniak[7]. Jeszcze więcej ma synonimów łacińskich – ponad 40[8].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Owocniki zmienne, zawsze z pajęczynowatymi resztkami osłony całkowitej (zasnówka). Kapelusze suche do śluzowatych, higrofaniczne lub niehigrofaniczne. Blaszki szeroko przyrośnięte. Trzony suche do mazistych. Wysyp zarodników ochrowobrązowy do rdzawobrązowego. Zarodniki w kształcie pestek jabłek, migdałów lub cytryn, nawet okrągławe, lekko szorstkie do brodawkowatych, bez pory rostkowej. Trama blaszek regularna (strzępki biegną równolegle)[9].

Gatunki występujące w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Nazwy naukowe na podstawie Index Fungorum. Pominięto gatunki niezweryfikowane, o niepewnym statusie taksonomicznym[36]. Wykaz gatunków i nazwy polskie według checklist Władysława Wojewody (gatunki bez przypisów), oraz innych autorów (oznaczone przypisami). Dla niektórych gatunków W. Wojewoda nie podał nazwy polskiej, traktując je jako synonimy, jednak według Index Fungorum są to odrębne gatunki[7].

Niektóre pozostałe gatunki[edytuj | edytuj kod]

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Grzyby mikoryzowe, saprotrofy. Tylko nieliczne gatunki to grzyby jadalne. Większość stanowią grzyby niejadalne lub podejrzane o trujące własności. Jest też kilka gatunków śmiertelnie trujących. Powodują zatrucia orellaninowe (8 grupa). Z powodu trudności w oznaczaniu gatunków zasadniczo odradza się zbierania tych grzybów w celach spożywczych. Niektóre gatunki wykorzystywane były dawniej do barwienia wełny i innych tkanin[6].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Index Fungorum (ang.). [dostęp 2014-01-03].
  2. a b c d e f g h i j k l m n o p q r Ślusarczyk T. 2013. Nowe stanowiska grzybów z rodzaju zasłonak (Cortinarius) w Polsce. Przegląd Przyrodniczy 24(4): 42-68
  3. Nespiak A. 1975. Basidiomycetes, Agaricales, Cortinariaceae. Cortinarius I. In: KochmanJ., Skirgiełło
  4. Nespiak A. 1981. Basidiomycetes, Agaricales, Cortinariaceae. Cortinarius II. In: Kochman J., Skirgiełło
  5. Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  6. a b Andreas Gminder: Atlas grzybów jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowe. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
  7. a b Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  8. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  9. Ewald Gerhardt: Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik. s. 244. ISBN 83-7404-513-2.
  10. W. Wojewoda podał nazwę polską dla synonimu Cortinarius strobilaceus
  11. Nazwa polska podana przez A. Nespiaka dla synonimu Cortinarius subargentatus P.D. Orton
  12. a b c Bujakiewicz A. 2004. Grzyby wielkoowocnikowe Babiogórskiego Parku Narodowego. W: Wołoszyn B. W., Jaworski A., Szwagrzyk J. (red.). Babiogórski Park Narodowy. Monografia Przyrodnicza: 215-257
  13. Ślusarczyk T., Gryc M., Wantoch-Rekowski M. 2015. Nowe stanowiska grzybów z rodzaju zasłonak Cortinarius w Polsce. Przegląd Przyrodniczy 26(2): 3-21
  14. W. Wojewoda podał nazwę polską dla synonimu Cortinarius raphanoides
  15. W. Wojewoda podał polską nazwę dla synonimu Cortinarius bicolor Cooke
  16. a b c d e f g Karasiński D., Kujawa A., Gierczyk B., Ślusarczyk T., Szczepkowski A. 2015. Grzyby wielkoowocnikowe Kampinoskiego Parku Narodowego. Kampinoski Park Narodowy, Izabelin
  17. W. Wojewoda podał polską nazwę dla synonimu Cortinarius muscigenus Peck
  18. Grzywnowicz K. (red.). 2001. Podręczny atlas grzybów Półwyspu Helskiego. MORPOL, Jastarnia-Lublin, 2-44
  19. a b Flisińska Z. 2004. Grzyby Lubelszczyzny. Wielkoowocnikowe podstawczaki (Basidiomycetes). 2. Lubelskie Towarzystwo Naukowe
  20. Kujawa A., Gierczyk B. 2012. Rejestr gatunków grzybów chronionych i zagrożonych w Polsce. Część VI. Wykaz gatunków przyjętych do rejestru w roku 2010. Przegląd Przyrodniczy 23(4): 3-59
  21. Gierczyk B., Ślusarczyk T., Szczepkowski A., Kujawa A. 2017. XXII wystawa grzybów Puszczy Białowieskiej. Materiały do poznania mykobioty Puszczy Białowieskiej. Przegl. Przyr. 28 (1): 59-84
  22. Gierczyk B., Rodriguez-Flakus P., Pietras M., Gryc M., Czerniawski W., Piątek M. 2017. Coprinopsis rugosomagnispora: a distint new coprinoid species from Poland (Central Europe). Plant Syst. Evol. DOI 10.1007/s00606-017-1418-7
  23. a b c Ślusarczyk T., Gryc M., Wantoch-Rekowski M. 2015. Nowe stanowiska grzybów z rodzaju zasłonak Cortinarius w Polsce. Przegląd Przyrodniczy 26(2): 3-21
  24. W. Wojewoda podał nazwę polską dla synonimu Cortinarius splendens Rob. Henry
  25. a b Kałucka I.L., Jagodziński A.M., Nowiński M. 2016. Biodiversity of ectomycorrhizal fungi in surface mine spoil restoration stands in Poland ? first time recorded, rare, and red-listed species. Acta Mycol. 51 (2):1080
  26. a b  Roniker A. 2012. Fungi of the Sarnia Skała massif in the Tatra Mountains (Poland). Pol. Bot. Stud. 28: 1-293
  27. Łuszczyński J. 2007. Diversity of Basidiomycetes in various ecosystems of the Góry Świętokrzyskie Mts. Mon. Bot. 97: 5-218
  28. W. Wojewoda podał polską nazwę dla synonimu Cortinarius cedriolens
  29. a b  Pietras M., Rudawska M., Iszkuło G., Kujawa A., Leski T. 2016. Distribution and molecular characterization of an alien fungus, Clathrus archeri, in Poland. Pol. J. Environ. Stud. 25 (3): 1197-1204
  30. W. Wojewoda podał polską nazwę dla synonimu Cortinarius phoeniceus (Bull.) Maire
  31.  Ławrynowicz M. 2009. Four Tuber species accompanying T. mesentericum in natural sites in Poland. Anales Jard. Bot. Madrid 66S1: 145-149
  32. Stasińska M., Sotek Z. 2004. Macromycetes in the communities of Scheuchzerio-Caricetea nigrae in the Pomerania region (NW Poland)
  33. W. Wojewoda podał nazwę polską dla synonimu Cortinarius decoloratus
  34. W. Wojewoda podał nazwę polską dla błędnej nazwy naukowej Cortinarius tophaceus
  35. Komorowska H. 2000. Materiały do poznania macromycetes Borów Tucholskich i przyległych terenów. W: Lisiewska M., Ławrynowicz M. (red.). Monitoring grzybów. PTB, Sekcja Mikologiczna. Poznań-Toruń: 81-96
  36. Species Fungorum (gatunki) (ang.). [dostęp 2013-03-05].