Cudzysłów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
„ ”
» «
« »
‚ ’
‘ ’
‛ ’

Cudzysłów – para znaków interpunkcyjnych, służących w języku polskim m.in. do wyodrębniania cytatów, pseudonimów, ironii.

Cudzysłów w języku polskim[edytuj | edytuj kod]

W języku polskim używa się najczęściej cudzysłowu o postaci: „ ” (tzw. cudzysłów apostrofowy podwójny). W szczególnych przypadkach pojawia się cudzysłów ostrokątny: » « lub « » (znaki te nazywane są szewronami). Cudzysłów niemiecki » « jest używany do specjalnych wyróżnień w tekście i w przypadku, gdy występuje cudzysłów w cudzysłowie. Cudzysłów francuski « » służy głównie do wyodrębniania znaczeń (w pracach naukowych i w słownikach) oraz do wyodrębniania partii dialogowych i przytoczeń, zwłaszcza w utworach poetyckich. Niezależnie od tej reguły cudzysłów ostrokątny może być używany do wszelkich wyróżnień i mieć identyczne zastosowanie jak cudzysłów apostrofowy. Ważne jest, żeby konsekwentnie używać jednego typu cudzysłowów w danej publikacji. W publikacjach naukowych występuje też cudzysłów pojedynczy apostrofowy (definicyjny) o formie ‘ ’ lub ‛ ’[1].

Próbka Unicode Kody HTML Nazwa unikodowa Nazwa polska
„ ” U+201E
U+201D
„ lub „ lub „
” lub ” lub ”
DOUBLE LOW-9 QUOTATION MARK
RIGHT DOUBLE QUOTATION MARK
Polski cudzysłów apostrofowy
 » « U+00BB
U+00AB
» lub » lub »
« lub « lub «
RIGHT-POINTING DOUBLE ANGLE QUOTATION MARK
LEFT-POINTING DOUBLE ANGLE QUOTATION MARK
Cudzysłów ostrokątny, tzw. niemiecki
« » U+00AB
U+00BB
« lub « lub «
» lub » lub »
LEFT-POINTING DOUBLE ANGLE QUOTATION MARK
RIGHT-POINTING DOUBLE ANGLE QUOTATION MARK
Cudzysłów ostrokątny, tzw. francuski
‚ ’ U+201A
U+2019
‚ lub ‚ lub ‚
’ lub ’ lub ’
SINGLE LOW-9 QUOTATION MARK
RIGHT SINGLE QUOTATION MARK
Polski cudzysłów pojedynczy
‘ ’ U+2018
U+2019
‘ lub ‘ lub ‘
’ lub ’ lub ’
LEFT SINGLE QUOTATION MARK
RIGHT SINGLE QUOTATION MARK
Polski cudzysłów definicyjny; cudzysłów brytyjski
‛ ’ U+201B
U+2019
‛ lub ‛
’ lub ’ lub ’
SINGLE HIGH-REVERSED-9 QUOTATION MARK
RIGHT SINGLE QUOTATION MARK
Polski cudzysłów definicyjny, forma alternatywna

Cudzysłowy zagnieżdżone[edytuj | edytuj kod]

Według obowiązującej polskiej normy PN-83/P-55366 z 1983 roku Zasady składania tekstów w języku polskim można używać zarówno „zwykłych polskich cudzysłowów”, jak i «francuskich cudzysłowów» (bez odstępu) dla pierwszego poziomu oraz ‚pojedynczych polskich cudzysłowów’ albo «francuskich cudzysłowów» dla drugiego poziomu, z czego wynikają trzy style zagnieżdżenia cytatów:

   „Cytat «wewnątrz» cytatu”
   „Cytat ‚wewnątrz’ cytatu”
   «Cytat ‚wewnątrz’ cytatu»

Powyższe reguły nie zmieniły się od czasu poprzedniej normy branżowej BN-76/7440-02 z 1976 roku i są prawdopodobnie znacznie starsze.

Zasady dotyczące użycia cudzysłowów zagnieżdżonych ujęte w normie PN-83/P-55366 stoją w sprzeczności z zasadami interpunkcji języka polskiego. Słowniki ortograficzne i interpunkcyjne języka polskiego, w tym rekomendowany przez Radę Języka Polskiego Wielki słownik ortograficzny PWN, podają następujące zasady użycia cudzysłowów zagnieżdżonych:

Cudzysłów o ostrzach skierowanych do środka jest używany (…) w przypadku, gdy występuje cudzysłów w cudzysłowie[1].

Zgodnie z tą regułą podstawowym stylem dla cudzysłowów zagnieżdżonych jest:

   „Cytat »wewnątrz« cytatu” 

Konwencja ta jest praktycznie jedyną spotykaną w publikacjach w języku polskim[potrzebne źródło].

Po wewnętrznej stronie cudzysłowu nie wstawia się odstępów, z wyjątkiem ¼ firetu pomiędzy cudzysłowami różnych poziomów nie oddzielonych innymi znakami (np „cytat »wewnątrz« ”).

Zbiegnięcie się cudzysłowu z innym znakiem interpunkcyjnym[edytuj | edytuj kod]

Cudzysłów i kropka[edytuj | edytuj kod]

Kropkę stawia się zawsze po cudzysłowie

   Nie ma się nad czym zastanawiać, „koń jaki jest, każdy widzi”.

Cudzysłów i znak zapytania[edytuj | edytuj kod]

Jeżeli znak zapytania odnosi się do całego zdania, znak zapytania stawia się za cudzysłowem:

   Czy można jeszcze wątpić, że „tak naprawdę nie dzieje się nic i nie stanie się nic aż do końca”?

Jeżeli znak zapytania należy do frazy zamkniętej cudzysłowami, znak zapytania stawia się przed cudzysłowem. Jeżeli bezpośrednio następuje koniec zdania, stawia się jeszcze kropkę. W tej sytuacji zbiegają się trzy znaki: znak zapytania, cudzysłów zamykający i kropka.

   Kandydat na posła potrafił tylko powtarzać za Gierkiem „Pomożecie?”.

Cudzysłów i publikacje elektroniczne[edytuj | edytuj kod]

Dostępność cudzysłowu z klawiatury[edytuj | edytuj kod]

Z klawiatury Macintosha z polskim układem klawiatury różne rodzaje cudzysłowu można uzyskać następująco:

Próbka Unicode Układ maszynistki Układ programisty Opis
„ ” U+201E
U+201D
Alt+0
Alt+Shift+0
Alt+[
Alt+Shift+[
polski cudzysłów apostrofowy
‚ ’ U+201A
U+2019
Alt+Ż
Alt+Shift+Ż
Alt+]
Alt+Shift+]
polski cudzysłów pojedynczy
« » U+00AB
U+00BB
Alt+<
Alt+Shift+<
Alt+\
Alt+Shift+\
cudzysłów francuski
‘ ’ U+2018
U+2019
Alt+P
Alt+Shift+Ż
(brak skrótu) cudzysłów brytyjski
„ “ U+201E
U+201C
Alt+0
Alt+Shift+P
(brak skrótu) niemiecki cudzysłów apostrofowy
‹ › U+2039
U+203A
Alt+Y
Alt+Shift+Y
Alt+Shift+3,
Alt+Shift+4
francuski cudzysłów pojedynczy
" " U+0022
U+0022
" " " " amerykański cudzysłów

Z klawiatury Linuxa z polskim układem klawiatury różne rodzaje cudzysłowu można uzyskać następująco:

Próbka Unicode Układ domyślny Opis
„ ” U+201E
U+201D
Alt+V
Alt+B
polski cudzysłów apostrofowy
« » U+00AB
U+00BB
Alt+9
Alt+0
cudzysłów francuski
‘ ’ U+2018
U+2019
Alt+Shift+V
(brak skrótu)
cudzysłów brytyjski
" " U+0022
U+0022
" " amerykański cudzysłów

Wszystkie znaki uzyskać można w programach GTK+, korzystając z kodu szesnastkowego. Przykładowo, kombinacja Ctrl+Shift+U201E pozwoli na uzyskanie odpowiadającego symbolu.

Znaki te nie są dostępne bezpośrednio z klawiatury w systemie operacyjnym Windows. Można je natomiast uzyskać, naciskając klawisz Alt i wpisując odpowiednie kody na klawiaturze numerycznej:

Znak Skrót klawiszowy
Alt+0132
Alt+0145
Alt+0146
Alt+0147
Alt+0148
« Alt+0171
 » Alt+0187

Powyższe kody działają we wszystkich europejskich wersjach Windows, a także w wersji arabskiej, hebrajskiej i wietnamskiej. W polskim układzie programisty znaki: » oraz « można uzyskać także poprzez wciśnięcie odpowiednio: Alt+175 oraz Alt+174.

Dostępny też jest darmowy sterownik klawiatury „Mocny Akcent”, który umożliwia wprowadzanie znaków cudzysłowów apostrofowych bezpośrednio z klawiatury przez kombinacje AltGr+; (otwierający) i AltGr+' (zamykający).

Znaki zastępcze[edytuj | edytuj kod]

Ponieważ typograficznie poprawny cudzysłów często nie jest dostępny bezpośrednio z klawiatury i nie należał do standardu ASCII, toteż zwykle w charakterze cudzysłowu używane są pary znaków " (U+0022) lub ' (U+0027); tak na komputerach PC, jak i Macintosh:

Znak Unicode Kod HTML Nazwa unikodowa Nazwa polska
" U+0022 &quot; lub &#x22; lub &#34; QUOTATION MARK amerykański cudzysłów
' U+0027 &apos; lub &#x27; lub &#39; SINGLE QUOTATION MARK amerykański cudzysłów pojedynczy


Przypisy

  1. 1,0 1,1 Wielki Słownik Ortograficzny PWN. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]