Cudzysłów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
„ ”
» «
« »
‚ ’
‘ ’
‛ ’

Cudzysłów – para znaków interpunkcyjnych, służących w języku polskim m.in. do wyodrębniania cytatów, pseudonimów, ironii.

Cudzysłów w języku polskim[edytuj | edytuj kod]

W języku polskim używa się najczęściej cudzysłowu o postaci: „ ” (tzw. cudzysłów apostrofowy podwójny). W szczególnych przypadkach pojawia się cudzysłów ostrokątny: » « lub « » (znaki te nazywane są szewronami). Cudzysłów niemiecki » « jest używany do specjalnych wyróżnień w tekście i w przypadku, gdy występuje cudzysłów w cudzysłowie. Cudzysłów francuski « » służy głównie do wyodrębniania znaczeń (w pracach naukowych i w słownikach) oraz do wyodrębniania partii dialogowych i przytoczeń, zwłaszcza w utworach poetyckich. Niezależnie od tej reguły cudzysłów ostrokątny może być używany do wszelkich wyróżnień i mieć identyczne zastosowanie jak cudzysłów apostrofowy. Ważne jest, żeby konsekwentnie używać jednego typu cudzysłowów w danej publikacji. W publikacjach naukowych występuje też cudzysłów pojedynczy apostrofowy (definicyjny) o formie ‘ ’ lub ‛ ’[1].

Próbka Unicode Kody HTML Nazwa unikodowa Nazwa polska
„ ” U+201E
U+201D
„ lub „ lub „
” lub ” lub ”
DOUBLE LOW-9 QUOTATION MARK
RIGHT DOUBLE QUOTATION MARK
Polski cudzysłów apostrofowy
» « U+00BB
U+00AB
» lub » lub »
« lub « lub «
RIGHT-POINTING DOUBLE ANGLE QUOTATION MARK
LEFT-POINTING DOUBLE ANGLE QUOTATION MARK
Cudzysłów ostrokątny, tzw. niemiecki
« » U+00AB
U+00BB
« lub « lub «
» lub » lub »
LEFT-POINTING DOUBLE ANGLE QUOTATION MARK
RIGHT-POINTING DOUBLE ANGLE QUOTATION MARK
Cudzysłów ostrokątny, tzw. francuski
‚ ’ U+201A
U+2019
‚ lub ‚ lub ‚
’ lub ’ lub ’
SINGLE LOW-9 QUOTATION MARK
RIGHT SINGLE QUOTATION MARK
Polski cudzysłów pojedynczy
‘ ’ U+2018
U+2019
‘ lub ‘ lub ‘
’ lub ’ lub ’
LEFT SINGLE QUOTATION MARK
RIGHT SINGLE QUOTATION MARK
Polski cudzysłów definicyjny; cudzysłów brytyjski
‛ ’ U+201B
U+2019
‛ lub ‛
’ lub ’ lub ’
SINGLE HIGH-REVERSED-9 QUOTATION MARK
RIGHT SINGLE QUOTATION MARK
Polski cudzysłów definicyjny, forma alternatywna

Cudzysłowy zagnieżdżone[edytuj | edytuj kod]

Według nieobowiązującej już (wycofanej w dniu 15 sierpnia 2014 r.) polskiej normy PN-83/P-55366 z 1983 roku[2] Zasady składania tekstów w języku polskim można było używać zarówno „zwykłych polskich cudzysłowów”, jak i «francuskich cudzysłowów» (bez odstępu) dla pierwszego poziomu oraz ‚pojedynczych polskich cudzysłowów’ albo «francuskich cudzysłowów» dla drugiego poziomu, z czego wynikają trzy style zagnieżdżenia cytatów:

   „Cytat «wewnątrz» cytatu”
   „Cytat ‚wewnątrz’ cytatu”
   «Cytat ‚wewnątrz’ cytatu»

Powyższe reguły nie były zmieniane od czasu poprzedniej normy branżowej BN-76/7440-02 z 1976 roku i są prawdopodobnie znacznie starsze.

Zasady dotyczące użycia cudzysłowów zagnieżdżonych ujęte w normie PN-83/P-55366 stoją w sprzeczności z zasadami interpunkcji języka polskiego. Słowniki ortograficzne i interpunkcyjne języka polskiego, w tym rekomendowany przez Radę Języka Polskiego Wielki słownik ortograficzny PWN, podają następujące zasady użycia cudzysłowów zagnieżdżonych:

Cudzysłów o ostrzach skierowanych do środka jest używany (…) w przypadku, gdy występuje cudzysłów w cudzysłowie[1].

Zgodnie z tą regułą podstawowym stylem dla cudzysłowów zagnieżdżonych jest:

   „Cytat »wewnątrz« cytatu” 

Konwencja ta jest praktycznie jedyną spotykaną w publikacjach w języku polskim[potrzebny przypis].

Po wewnętrznej stronie cudzysłowu nie wstawia się odstępów, z wyjątkiem ¼ firetu[potrzebny przypis] pomiędzy cudzysłowami różnych poziomów nie oddzielonych innymi znakami (np. „cytat »wewnątrz« ”).

Zbiegnięcie się cudzysłowu z innym znakiem interpunkcyjnym[edytuj | edytuj kod]

Cudzysłów i kropka[edytuj | edytuj kod]

Kropkę stawia się zawsze po cudzysłowie

   Nie ma się nad czym zastanawiać, „koń jaki jest, każdy widzi”.

Cudzysłów i znak zapytania[edytuj | edytuj kod]

Jeżeli znak zapytania odnosi się do całego zdania, to stawia się go za cudzysłowem:

   Czy można jeszcze wątpić, że „tak naprawdę nie dzieje się nic i nie stanie się nic aż do końca”?

Jeżeli znak zapytania należy do frazy zamkniętej cudzysłowami, to stawia się go przed cudzysłowem. Jeżeli bezpośrednio potem następuje koniec zdania, stawia się jeszcze kropkę. W tej sytuacji zbiegają się trzy znaki: znak zapytania, cudzysłów zamykający i kropka.

   Kandydat na posła potrafił tylko powtarzać za Gierkiem „Pomożecie?”.

Cudzysłów i publikacje elektroniczne[edytuj | edytuj kod]

Dostępność cudzysłowu z klawiatury[edytuj | edytuj kod]

Z klawiatury Macintosha z polskim układem klawiatury różne rodzaje cudzysłowu można uzyskać następująco:

Próbka Unicode Układ maszynistki Układ programisty Opis
„ ” U+201E
U+201D
Alt+0
Alt+⇧ Shift+0
Alt+[
Alt+⇧ Shift+[
polski cudzysłów apostrofowy
‚ ’ U+201A
U+2019
Alt+Ż
Alt+⇧ Shift+Ż
Alt+]
Alt+⇧ Shift+]
polski cudzysłów pojedynczy
« » U+00AB
U+00BB
Alt+<
Alt+⇧ Shift+<
Alt+\
Alt+⇧ Shift+\
cudzysłów francuski
‘ ’ U+2018
U+2019
Alt+P
Alt+⇧ Shift+Ż
(brak skrótu) cudzysłów brytyjski
„ “ U+201E
U+201C
Alt+0
Alt+⇧ Shift+P
(brak skrótu) niemiecki cudzysłów apostrofowy
‹ › U+2039
U+203A
Alt+Y
Alt+⇧ Shift+Y
Alt+⇧ Shift+3,
Alt+⇧ Shift+4
francuski cudzysłów pojedynczy
" " U+0022
U+0022
" " " " amerykański cudzysłów

Z klawiatury Linuxa z polskim układem klawiatury różne rodzaje cudzysłowu można uzyskać następująco:

Próbka Unicode Układ domyślny Opis
„ ” U+201E
U+201D
Alt+V
Alt+B
polski cudzysłów apostrofowy
« » U+00AB
U+00BB
Alt+9
Alt+0
cudzysłów francuski
‘ ’ U+2018
U+2019
Alt+⇧ Shift+V
(brak skrótu)
cudzysłów brytyjski
" " U+0022
U+0022
" " amerykański cudzysłów

Wszystkie znaki uzyskać można w programach GTK+, korzystając z kodu szesnastkowego. Przykładowo, kombinacja Ctrl+⇧ Shift+U201E pozwoli na uzyskanie odpowiadającego symbolu.

Z klawiatury systemu operacyjnego Windows znaki te nie są dostępne bezpośrednio, lecz można je uzyskać naciskając klawisz Alt i wpisując odpowiednie kody na klawiaturze numerycznej:

Znak Skrót klawiaturowy
Alt+0132
Alt+0145
Alt+0146
Alt+0147
Alt+0148
« Alt+0171
» Alt+0187

Powyższe kody działają we wszystkich europejskich wersjach Windows, a także w wersji arabskiej, hebrajskiej i wietnamskiej. W polskim układzie programisty znaki: » oraz « można uzyskać także poprzez wciśnięcie odpowiednio: Alt+175 oraz Alt+174.

Dostępny też jest darmowy sterownik klawiatury „Mocny Akcent”, który umożliwia wprowadzanie znaków cudzysłowów apostrofowych bezpośrednio z klawiatury przez kombinacje AltGr+; (otwierający) i AltGr+' (zamykający).

Znaki zastępcze[edytuj | edytuj kod]

Ponieważ typograficznie poprawny cudzysłów często nie jest dostępny bezpośrednio z klawiatury i nie należał do standardu ASCII, toteż zwykle w charakterze cudzysłowu używane są pary znaków " (U+0022) lub ' (U+0027); tak na komputerach PC, jak i Macintosh:

Znak Unicode Kod HTML Nazwa unikodowa Nazwa polska
" U+0022 &quot; lub &#x22; lub &#34; QUOTATION MARK amerykański cudzysłów
' U+0027 &apos; lub &#x27; lub &#39; SINGLE QUOTATION MARK amerykański cudzysłów pojedynczy


Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Wielki Słownik Ortograficzny PWN. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006.
  2. PN-P-55366:1983 - wersja polska, sklep.pkn.pl [dostęp 2015-12-29].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]