Cuenca (Ekwador)
2°53′51″S 79°00′16″W/-2,897500 -79,004444.jpg) Panorama historycznego centrum Cuenca | |||||
| |||||
| Państwo | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Prowincja | |||||
| Kanton | |||||
| Data założenia |
12 kwietnia 1557 | ||||
| Burmistrz |
Cristian Zamora | ||||
| Powierzchnia |
70,59 km² | ||||
| Wysokość |
2550 m n.p.m. | ||||
| Populacja (2022) |
| ||||
| • liczba ludności |
361 524 | ||||
| • gęstość |
5121 os./km² | ||||
| Nr kierunkowy |
(+593) 07 | ||||
| Kod pocztowy |
EC010150 | ||||
| Tablice rejestracyjne |
A | ||||
Położenie na mapie Ekwadoru  | |||||
| 2°53′51″S 79°00′16″W/-2,897500 -79,004444 | |||||
| Strona internetowa | |||||
.png)
Cuenca, oficjalnie Santa Ana de los Ríos de Cuenca, to miasto w południowym Ekwadorze, stolica prowincji Azuay i ośrodek kantonu Cuenca. Leży w środkowo-południowej części ekwadorskich Andów, w dorzeczu Paute, na wysokości około 2550 m n.p.m.; przez miasto przepływają rzeki Tomebamba, Tarqui, Yanuncay i Machángara[1]. Historyczne centrum Cuenca znajduje się na liście światowego dziedzictwa UNESCO[2]. Według oficjalnych wyników spisu z 2022 roku obszar miejski liczył 361 524 mieszkańców[3]. Miasto bywa określane mianem „Aten Ekwadoru” ze względu na znaczenie kulturalne i edukacyjne[4][5].
Toponimia
[edytuj | edytuj kod]Pełna nazwa miasta, Santa Ana de los Ríos de Cuenca, łączy odniesienie do św. Anny z nazwą nadaną na cześć hiszpańskiej Cuenci, rodzinnego miasta wicekróla Peru Andrésa Hurtada de Mendozy, z którego polecenia założono ekwadorską Cuencę[6]. Człon „de los Ríos” nawiązuje do czterech rzek przepływających przez miasto: Tomebamby, Tarqui, Yanuncay i Machángary[1].
Historia
[edytuj | edytuj kod]Obszar dzisiejszego miasta był przed hiszpańskim podbojem związany z ośrodkiem ludu Cañari, Guapondelig, a następnie z inkaskim Tomebambą, ważnym centrum administracyjnym w północnej części państwa Inków[7]. Hiszpańskie miasto zostało założone 12 kwietnia 1557 roku przez Gila Ramíreza Dávalosa z polecenia wicekróla Peru Andrésa Hurtada de Mendozy[8]. Nazwa upamiętnia hiszpańską Cuencę, rodzinne miasto wicekróla[6].
W następnych stuleciach Cuenca rozwijała się jako regionalny ośrodek administracyjny, handlowy i rzemieślniczy. W XIX wieku stała się także ważnym ośrodkiem regionalnego życia politycznego i gospodarczego, a 3 listopada 1820 roku ogłoszono tam niezależność od Hiszpanii, zanim obszar ten został ostatecznie włączony do niepodległego Ekwadoru[9]. Zachowany układ ulic oraz duża liczba budowli z epoki kolonialnej i republikańskiej sprawiły, że w 1999 roku historyczne centrum miasta wpisano na listę światowego dziedzictwa UNESCO[2].
Geografia
[edytuj | edytuj kod]Cuenca leży w południowej części ekwadorskiej Sierra, około 470 km na południe od Quito i około 200 km na południowy wschód od Guayaquil[1]. Miasto powstało w kotlinie śródgórskiej, a jego układ hydrograficzny tworzą cztery rzeki, od których wywodzi się część oficjalnej nazwy: Tomebamba, Yanuncay, Tarqui i Machángara[1]. Ważnym elementem środowiska regionu jest położony na zachód od miasta Park Narodowy Cajas, którego obszary górskie i mokradła wpływają na lokalny bilans wodny[2].
Klimat
[edytuj | edytuj kod]Cuenca ma klimat wyżynny typu Cfb w klasyfikacji Köppena. Według danych Światowej Organizacji Meteorologicznej średnia roczna temperatura wynosi około 16 °C, a najbardziej deszczowa część roku przypada zwykle na miesiące od marca do maja[10].
Demografia
[edytuj | edytuj kod]W wynikach spisu ludności i mieszkań z 2022 roku oficjalny obszar miejski Cuenca liczył 361 524 mieszkańców[3]. W omówieniach wyników tego spisu Cuenca zaliczano do trzech największych miast Ekwadoru, obok Quito i Guayaquil[11]. Równolegle źródła statystyczne i opracowania miejskie operują też szerszymi danymi dla kantonu Cuenca albo obszaru metropolitalnego, dlatego przy dalszej rozbudowie hasła trzeba wyraźnie odróżniać dane dla miasta właściwego, kantonu i konurbacji, zamiast łączyć je jako jedną liczbę mieszkańców.
Gospodarka
[edytuj | edytuj kod]Cuenca należy do głównych ośrodków gospodarczych południowego Ekwadoru. Znaczącą rolę odgrywają handel, przemysł oraz rzemiosło, zwłaszcza produkcja kapeluszy z włókien toquilla, mebli, ceramiki, tekstyliów i biżuterii[12]. Znaczenie gospodarcze wzmacnia także turystyka związana z dobrze zachowanym centrum historycznym i otaczającym regionem andyjskim[2].
Edukacja
[edytuj | edytuj kod]Najstarszą uczelnią miasta jest Universidad de Cuenca, założony w 1867 roku. Rozwój szkolnictwa wyższego sprawił, że 4 stycznia 2011 roku Zgromadzenie Narodowe Ekwadoru ogłosiło Cuencę „miastem uniwersytetów”[13].
Kultura
[edytuj | edytuj kod]O kulturalnym znaczeniu miasta świadczy zarówno wpis historycznego centrum na listę UNESCO, jak i silna pozycja Cuenca w życiu artystycznym oraz intelektualnym kraju, co znalazło odbicie w przydomku „Ateny Ekwadoru”[4][5]. Od 1987 roku w mieście odbywa się Bienal de Cuenca, organizowane co dwa lata międzynarodowe wydarzenie poświęcone sztuce współczesnej[14]. W Cuenca działa także Centro Interamericano de Artesanías y Artes Populares (CIDAP), którego Museo de las Artes Populares prezentuje zbiory rzemiosła i sztuki ludowej poprzez wystawy czasowe, ekspozycje w przestrzeni publicznej i wystawy objazdowe[15]. Do najważniejszych obchodów religijno-kulturowych regionu należy Pase del Niño Viajero, organizowany 24 grudnia i skupiony wokół katedry w Cuenca[16].
Dziedzictwo i urbanistyka
[edytuj | edytuj kod]Według UNESCO historyczne centrum Cuenca stanowi wyjątkowo dobrze zachowany przykład planowanego hiszpańskiego miasta śródlądowego z epoki kolonialnej, w którym czytelny pozostaje ortogonalny układ urbanistyczny wytyczony zgodnie z renesansowymi zasadami planowania[2]. Krajobraz tej części miasta tworzy system placów, parków, atriów kościelnych i innych przestrzeni publicznych, a w zabudowie widoczne jest połączenie tradycji lokalnych z wpływami europejskimi, szczególnie z okresu kolonialnego i republikańskiego[2]. Południową krawędź historycznego rdzenia wyznacza dolina rzeki Tomebamba z odcinkiem znanym jako El Barranco, a do obszaru dziedzictwa włączono także stanowisko archeologiczne Pumapungo oraz dawne trasy wjazdowe do miasta[2].
Administracja
[edytuj | edytuj kod]Cuenca jest ośrodkiem administracyjnym prowincji Azuay oraz siedzibą władz kantonu Cuenca. W granicach miasta wyróżnia się 15 parafii miejskich, natomiast cały kanton obejmuje także parafie wiejskie, dlatego dane urzędowe odnoszą się niekiedy do różnych poziomów podziału terytorialnego[17][18]. Do parafii miejskich należą Bellavista, Cañaribamba, El Batán, El Sagrario, El Vecino, Gil Ramírez Dávalos, Hermano Miguel, Huayna Cápac, Machángara, Monay, San Blas, San Sebastián, Sucre, Totoracocha i Yanuncay[17][18].
Transport
[edytuj | edytuj kod]W 2020 roku uruchomiono system tramwajowy Tramvía de Cuenca, pierwszy nowoczesny tramwaj w Ekwadorze. Linia liczy 10,5 km, ma 27 przystanków i łączy północną część miasta, centrum historyczne oraz południowy rejon Baños[19]. Miasto obsługuje także Port lotniczy Mariscal Lamar, którego regularne funkcjonowanie na obecnym lotnisku rozpoczęło się w 1941 roku[20].
Miasta partnerskie
[edytuj | edytuj kod]
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- 1 2 3 4 Marco Carrasco: Visit Cuenca. Generalities. Fundación Municipal Turismo para Cuenca, 2023-09-21. [dostęp 2026-04-20]. (ang.).
- 1 2 3 4 5 6 7 Historic Centre of Santa Ana de los Ríos de Cuenca. UNESCO World Heritage Centre. [dostęp 2026-04-20]. (ang.).
- 1 2 Censo de Población y Vivienda 2022. Instituto Nacional de Estadística y Censos. [dostęp 2026-04-20]. (hiszp.).
- 1 2 Zishan Parks: World Tourism in the New Millennium. EDTECH, 2019, s. 177. ISBN 978-1-83947-441-5. [dostęp 2026-04-20].
- 1 2 Emma-Jayne Abbots: The Agency of Eating. Mediation, Food and the Body. Bloomsbury Publishing, 2017, s. 8. ISBN 978-1-4725-9856-1. [dostęp 2026-04-20].
- 1 2 Federico González Suárez: Historia general de la república del Ecuador. Volume 2. 1891, s. 445. [dostęp 2026-04-20].
- ↑ R. Alan Covey: The Oxford Handbook of the Incas. Sonia Alconini. Oxford University Press, 2018, s. 397. ISBN 978-0-19-090803-4. [dostęp 2026-04-20].
- ↑ Antonio de Ulloa: Relación histórica del viage. Hecho de orden de S. Mag. a la América Meridional para medir algunos grados del meridiano terreftre y venir por ellos en conocimiento de la verdadera figura y magnitud de la tierra y otras observaciones aftronómicas, y Phísicas. Jorge Juan y Santacilia. Antonio Marín, 1748, s. 656. [dostęp 2026-04-20].
- ↑ Cuenca. Encyclopaedia Britannica. [dostęp 2026-04-20]. (ang.).
- ↑ World Weather Information Service, Cuenca. World Meteorological Organization. [dostęp 2026-04-20]. (ang.).
- ↑ Marco Carrasco: Resultados Censo Ecuador: las 12 ciudades más pobladas del país. Ecuavisa, 2023-09-21. [dostęp 2026-04-20]. (hiszp.).
- ↑ Juan Pablo Vintimilla: Revista Líderes: Provincias del Ecuador. Revista Líderes, 2009. [dostęp 2026-04-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-04-26)]. (hiszp.).
- ↑ Resolución que declara a la Ciudad de Cuenca como "Ciudad Universitaria de la República del Ecuador". Asamblea Nacional del Ecuador. [dostęp 2026-04-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-04)]. (hiszp.).
- ↑ Qué es la Bienal de Cuenca. Fundación Bienal de Cuenca. [dostęp 2026-04-20]. (hiszp.).
- ↑ Museo de las Artes Populares. CIDAP, Centro Interamericano de Artesanías y Artes Populares. [dostęp 2026-04-20]. (hiszp.).
- ↑ Pase del Niño Viajero. Instituto Nacional de Patrimonio Cultural. [dostęp 2026-04-20]. (hiszp.).
- 1 2 División Política Territorial del Cantón Cuenca. GAD Municipal de Cuenca. [dostęp 2026-04-20]. (hiszp.).
- 1 2 Información Censal Cantonal. Instituto Nacional de Estadística y Censos. [dostęp 2026-04-20]. (hiszp.).
- ↑ Cuenca tramway opens. Metro Report International, 2020-05-29. [dostęp 2026-04-20]. (ang.).
- ↑ Historia del Aeropuerto Mariscal La Mar. Aeropuerto de Cuenca. [dostęp 2026-04-20]. (hiszp.).