Cydalima perspectalis

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Cydalima perspectalis
(Walker, 1859)
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ stawonogi
Gromada owady
Rząd motyle
Rodzina wachlarzykowate
Rodzaj Cydalima
Gatunek Cydalima perspectalis
Synonimy
  • Phakellura perspectalis Walker, 1859
  • Glyphodes perspectalis (Walker, 1859)
  • Diaphania perspectalis (Walker, 1859)
  • Palpita perspectalis (Walker, 1859)
  • Neoglyphodes perspectalis (Walker, 1859)
  • Glyphodes albifuscalis Hampson, 1899
  • Phacellura advenalis Lederer, 1863

Cydalima perspectalisinwazyjny w Europie gatunek motyla z rodziny wachlarzykowatych (Crambidae). Pochodzi z Azji. W XXI wieku znalazł się w Europie, gdzie się szybko i licznie rozprzestrzenił. Jego larwy są szkodnikiem różnych gatunków bukszpanów (Buxus sp.). W języku polskim gatunek otrzymał roboczą nazwę ćma bukszpanowa.

Opis naukowy[edytuj | edytuj kod]

Opis naukowy gatunku

Gatunek ten został opisany naukowo w 1859 roku przez angielskiego entomologa Francisa Walkera pod nazwą Phakellura perspectalis.

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Cydalima perspectalis jest gatunkiem rodzimym wilgotnych, subtropikalnych regionów Azji Wschodniej i Azji Południowej (Indie, Chiny, Korea, Japonia i rosyjski daleki wschód). W 2006 stwierdzono obecność tego gatunku w południowo-zachodnich Niemczech, gdzie został zawleczony prawdopodobnie z importowanymi roślinami. Motyl szybko się rozprzestrzenił i stał się gatunkiem inwazyjnym stwierdzonym w większości krajów Europy Zachodniej i Południowej: w Szwajcarii i Holandii (2007), Wielkiej Brytanii, Irlandii, Francji, Austrii i Słowenii (2008), Liechtensteinie, Belgii, Włoszech i Rumunii (2010), na Węgrzech, w Czechach, Turcji (2011), Chorwacji (2012), Słowacji, Danii i południowej Rosji (2013), a od 2014 jest obecna w Hiszpanii (2014)[1], Bułgarii, Bośni i Hercegowinie, Serbii i Grecji[2]. W Polsce został zaobserwowany w 2012 w województwie dolnośląskim, a w 2015 w małopolskim i opolskim[3].

Uwzględniając zdolności przystosowawcze tego motyla oraz globalnie rosnące temperatury naukowcy spodziewają się rozszerzenia obszaru rozprzestrzenienia szkodnika po północne granice Europy[2].

Gąsienica
Poczwarka
Forma melanistyczna

Wygląd i zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Jaja Cydalima perspectalis są okrągłe, mają średnicę ok. 1 mm. Początkowo są jasnożółte z czarną kropką[2]. Składane są na spodniej stronie zielonych, niezaatakowanych liści bukszpanu, w głębi krzewu, przytwierdzone do liścia śluzowatą substancją. Pierwsze larwy opuszczające osłonki jajowe mają około 1–2 mm długości. W okresie 4-tygodniowego rozwoju larwalnego osiągają 35–44 mm[2]. Początkowo są zielonkawe z brązowymi liniami podłużnymi, a następnie coraz bardziej brązowawe, głowa czarna. Poczwarka ma 1,5–2 cm długości. Początkowo jest zielona z ciemnymi paskami na grzbietowej powierzchni ciała, z wiekiem brązowieje[2]. Rozpiętość skrzydeł postaci dorosłej wynosi ok. 40 mm, co czyni ten gatunek największym europejskim przedstawicielem wachlarzykowatych[3]. Obserwuje się dwie formy barwne, najczęściej spotykane jest ubarwienie białe z brązowym obwiedzeniem obu par skrzydeł; drugą formę (forma melanistyczna) stanowią osobniki w większości całkowicie jasnobrązowe, z fioletowym połyskiem i białą, półksiężycowatą plamą. Dorosłe osobniki latają od końca kwietnia lub początku maja do września, a nawet października. Loty zygzakowate, odbywają się nocą. Motyle mogą pokonywać duże dystanse: 5–10 km. Chętnie kierują się ku źródłom światła[2].

Rozmnażanie[edytuj | edytuj kod]

Samice składają jaja w grupach 10–30 sztuk. Rozwój larwalny trwa 17–87 dni w zależności od temperatury. Na rodzimym obszarze pojawia się 4–5 pokoleń. W Europie Środkowej w ciągu roku występują 2–3 pokolenia[3], a w najcieplejszych częściach europejskiego zasięgu występowania, jeśli chłodne warunki pojawiają się późno w ciągu roku, może wystąpić czwarte pokolenie[2]. Zimują młode larwy w kokonach (około 5–10 mm długości), chronionych dwoma zdrowymi liśćmi bukszpanu solidnie połączonych przędzą.

Uszkodzenia krzewu bukszpanu spowodowane żerowaniem gąsienic
Pułapka feromonowa

Odżywianie[edytuj | edytuj kod]

Larwy żywią się liśćmi i pędami różnych gatunków z rodzaju Buxus, głównie Buxus microphylla. Młode larwy jedzą tylko górną, delikatną część liścia - liście nie są całkowicie niszczone. Starsze gąsienice są najbardziej szkodliwe: masowo i całkowicie zjadają liście, czasem pozostawiając cienką część na konturze i środku liścia. Zjadają też młode pędy. W wyniku intensywnego żerowania gąsienic może dochodzić do defoliacji a nawet całkowitego usychania roślin[3]. Na zaatakowanych krzewach widoczne są zielonkawe grudy odchodów przyklejone do przędzy.

Na początku epidemii ćma bukszpanowa prawie nie miała na terenie Europy naturalnych wrogów. Zaobserwowano jednak później, że rodzime gatunki ptaków, takie jak wróble, sikorki czy zięby, jak też liczne rodzaje os, przeszukują zainfekowane bukszpany i zjadają gąsienice. Kury domowe zjadają zarówno motyle, jak i spadłe larwy[potrzebny przypis].

Zwalczanie[edytuj | edytuj kod]

Zwalczanie chemiczne, mechaniczne lub za pomocą pułapek feromonowych.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Richard Mally, Matthias Nuss. Phylogeny and nomenclature of the box tree moth, Cydalima perspectalis (Walker, 1859) comb. n., which was recently introduced into Europe (Lepidoptera: Pyraloidea: Crambidae: Spilomelinae). „Eur. J. Entomol”. 107, s. 393-400, 2010. 
  2. a b c d e f g Oltean i inni. Cydalima perspectalis Walker (Lepidoptera, Crambidae) a new dengerous pest raport on Buxus sempervirens in Cluj area). „Buletin USAMV seria Agriculture”. 74 (1), s. 26–36, 2017. 
  3. a b c d Tomasz Blaik i inni. Cydalima perspectalis (Walker, 1859) – inwazyjny gatunek motyla w faunie Polski (Lepidoptera: Crambidae). „Przyroda Sudetów”. 19, s. 121-124, 2016.