Cyklantera

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Cyklantera
Ilustracja
Owoc Cyclanthera pedata
Systematyka[1][2]
Domena

eukarionty

Królestwo

rośliny

Podkrólestwo

rośliny zielone

Nadgromada

rośliny telomowe

Gromada

rośliny naczyniowe

Podgromada

rośliny nasienne

Nadklasa

okrytonasienne

Klasa

Magnoliopsida

Nadrząd

różopodobne

Rząd

dyniowce

Rodzina

dyniowate

Rodzaj

cyklantera

Nazwa systematyczna
Cyclanthera H.A. Schrader
Index Sem. Hort. Gött. 1831: 2. 1831[3]
Typ nomenklatoryczny

C. pedata H.A. Schrader[3]

Synonimy
  • Cremastopus Paul G. Wilson[4]
Kwiaty męskie Cyclanthera pedata
Pokrój Cyclanthera pedata
Eksplodujący owoc C. brachystachya (=C. explodens)

Cyklantera (Cyclanthera H.A. Schrader) – rodzaj jednorocznych i wieloletnich pnączy z rodziny dyniowatych. Obejmuje 33 gatunki[5] występujące w tropikach kontynentów amerykańskich[6]. Niektóre gatunki uprawiane są dla jadalnych owoców i pędów, zwłaszcza cyklantera strzelająca C. brachystachya i cyklantera stopowata C. pedata. Rośliny te uprawiane są na kontynentach amerykańskich i w południowo-wschodniej Azji. Pierwszy z wymienionych gatunków znany jest ze swych eksplodujących owoców[7] (stąd też nazwa zwyczajowa i dawna nazwa naukowa, obecnie synonimC. explodens[5]).

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Rośliny jednoroczne i byliny o pędach płożących lub wspinających się. Pędy nagie lub owłosione[4]. Wąsy czepne pojedyncze, dwu- lub wielokrotnie podzielone[4][6]. Korzenie cienkie[4].
Liście
O blaszce pojedynczej, klapowanej lub silnie podzielonej, o ogólnym zarysie lancetowatym do okrągławego. Blaszka z 3–9 klapami lub liście głębiej 3–5-dzielne, dłoniasto złożone. Brzeg blaszki nierówno piłkowany lub ząbkowany. Powierzchnia blaszki szorstko owłosiona[4][6].
Kwiaty
Rośliny są jednopienne – na tych samych roślinach wyrastają w różnych węzłach kwiaty rozdzielnopłciowe – żeńskie i męskie. Kwiaty męskie skupione są w gronach lub wąskich wiechach o wyraźnej osi głównej. Hypancjum jest dzwonkowate lub kubeczkowate. Korona kwiatu i kielich składają się z 5 elementów każdy. Płatki korony są białe, rzadziej żółtawe lub zielonkawe. Płatki drobne, zwykle do 1,5 mm długości, rzadziej do 5 mm[4]. Kwiaty męskie zawierają pięć pręcików o zrośniętych nitkach i łącznikach tworzących na górze tarczkę. Komory pyłkowe zrośnięte są w pierścień. Brak szczątkowej choćby zalążni. Kwiaty żeńskie wyrastają pojedynczo, okwiat mają podobny jak w przypadku kwiatów męskich. Zalążnia jest zwykle jednokomorowa, jajowata do kulistej, zawiera do 6 zalążków w komorze. Szyjka słupka krótka, zwieńczona pojedynczym, spłaszczonym nieco znamieniem. Prątniczków brak[4].
Owoce
Jajowate do nerkowatych, mięsiste jagody o zaostrzonych końcach. Na ogół pokryte kolcami, rzadziej nagie[4]. Nasion jest od 4 do 12, są jajowate do owalnych, spłaszczone[4].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Jeden z rodzajów rodziny dyniowatych z podrodziny Cucurbitoideae Eaton i plemienia Sicyoeae[8]. W niektórych źródłach rośliny z północnego Meksyku wyodrębniane są jako osobny rodzaj Cremastopus[4].

Wykaz gatunków[5]

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Uprawiane jako rośliny jadalne są dwa gatunki cyklantera strzelająca C. brachystachya i cyklantera stopowata C. pedata. W przypadku tego drugiego spożywa się wierzchołki pędów i liście w postaci zup. Jadalne są także owoce, zwłaszcza rozpowszechnionej w uprawie odmiany var. edulis[7]. Jej owoce są większe niż u dzikich krewnych i mają mniej kolców na powierzchni. Ponieważ owoce te są wewnątrz puste, bywają przyrządzane jak owoce papryki – nadziewane i pieczone[4]. W przypadku C. brachystachya spożywane są owoce[7].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2018-07-03] (ang.).
  3. a b Cyclanthera. W: Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2018-07-03].
  4. a b c d e f g h i j k Cyclanthera Schrader. W: Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2018-07-03].
  5. a b c Cyclanthera. W: The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2018-07-03].
  6. a b c Anmin Lu, Charles Jeffrey: Cyclanthera Schrader. W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2018-07-03].
  7. a b c Wielka encyklopedia przyrody. Rośliny kwiatowe 2. Warszawa: Muza S.A., 1998, s. 92-93. ISBN 83-7079-779-2.
  8. List of Genera in CUCURBITACEAE, [w:] Vascular plant families and genera [online], Kew Gardens & Missouri Botanical Garden [dostęp 2018-07-03] (ang.).
  9. Ludmiła Karpowiczowa (red.): Słownik nazw roślin obcego pochodzenia łacińsko-polski i polsko-łaciński. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1973, s. 32.
  10. a b Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 64. ISBN 978-83-925110-5-2.