Cyprian Michał Janczewski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Cyprian Michał Glinka-Janczewski
Janczewski (Dziady, cz. III)
Ilustracja
Cyprian Janczewski
Data i miejsce urodzenia

21 lutego 1805
Dzierżany (Żmudź)

Data śmierci

19 września 1853

Miejsce spoczynku

Widukle

Zawód, zajęcie

marszałek szlachty powiatu rosieńskiego

Narodowość

polska

Rodzice

Franciszek Janczewski
Ludwika Żyłłok

Małżeństwo

Kazimiera Burba

Dzieci

Cyprian Michał Glinka-Janczewski
Edward Janczewski-Glinka

Krewni i powinowaci

wnuk: Edward Walery Janczewski

Cyprian Michał Glinka-Janczewski (ur. 21 lutego 1805 w Dzierżanach na Żmudzi, zm. 19 września 1853[1]) – jeden z bohaterów III części mickiewiczowskich „Dziadów”, współzałożyciel tajnego stowarzyszenia „Czarnych Braci”, zesłaniec, syn Franciszka Janczewskiego, sędziego granicznego powiatu rosieńskiego[2].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w 1805 roku w Dzierżanach jako syn Franciszka Janczewskiego (ur. około 1760) i Ludwiki Żyłłok (ur. około 1780)[1].

W październiku 1823 r. jako osiemnastoletni uczeń gimnazjum w Krożach na Żmudzi wraz z Janem Witkiewiczem założył tajne antycarskie stowarzyszenie uczniów „Czarnych Braci”[3]. Po wykryciu spisku przysłana komisja śledcza zaczęła swe urzędowanie od przesłuchania Cypriana Janczewskiego, który z początku stanowczo odmawiał wszelkich zeznań. Dopiero pod wpływem licznych aresztowań, „nie mogąc znieść, nie mając serca do tyla skamieniałego, aby ścierpieć łzy tylu niewinnych osób”, przyznał się[2][4].

W procesie „odpryskowym” filomatów razem z Witkiewiczem otrzymał karę śmierci (1824[5]), którą później złagodzono. Miał do wyboru osadzenie w twierdzy w Bobrujsku i służbę w wojsku[3][5][6] lub zesłanie na Syberię[7]. Przyczyniło się do tego m.in. wstawiennictwo księcia Józefa Giedroycia. Cyprian Janczewski wykazał się niezłomnością postawy, mimo bólu i cierpienia, podczas wywozu więźniów z Wilna na zesłanie. Zostało to uwiecznione przez Adama Mickiewicza w III części „Dziadów”. Po pięciu latach pobytu w twierdzy zezwolono mu na widzenie się z ojcem.

W 1826 został zwolniony z więzienia w twierdzy bobrujskiej[8]. Cyprian Janczewski osiadł wówczas w rodzinnym majątku na Żmudzi, ożenił się z Kazimierą Burbą (ur. 1811, zm. 1880; miał z nią trójkę dzieci, córkę Marię oraz dwóch synów: Kazimierza Józefa oraz Edwarda[1]) i sprawował funkcje marszałka szlachty powiatu rosieńskiego. Do 1939 r. w rodzinnym dworze w Blinstrubiszkach zachowały się liczne pamiątki m.in. akta z czasów sprawowania przez Cypriana Janczewskiego urzędu marszałka szlachty.

Po śmierci w 1853 roku został pochowany w Widuklach[1][8].

Obecnie nieliczne pamiątki znajdują się w posiadaniu potomków na terenie Polski[2].

Upamiętnienia[edytuj | edytuj kod]

Dziady, część III[edytuj | edytuj kod]

W trzeciej części dramatu Adama Mickiewicza pt. Dziady Cyprian Janczewski występuje w historii Jana Sobolewskiego. Opisana została jego przemiana z niedojrzałego chłopaka do patriotycznego i szlachetnego Polaka[9][10].

Pozostałe[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Cyprian Michał Glinka-Janczewski h. Dołęga, Sejm-Wielki.pl [dostęp 2023-02-04].
  2. a b c Ach te Paludy, te kimeryjskie mroki..., [w:] Alwida A. Bajor, Magazyn Wileński, 2006 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-02] (pol.).
  3. a b Istorija - Kasparo dvaras, web.archive.org, 1 lutego 2014 [dostęp 2023-02-09] [zarchiwizowane z adresu 2014-02-01].
  4. Šiaurės Atėnai. DALIA BUFAITĖ. Bajorų Jančiauskų giminė iš Viduklės, web.archive.org, 1 lutego 2014 [dostęp 2023-02-09] [zarchiwizowane z adresu 2014-02-01].
  5. a b Kiprijonas Jančiauskas, www.raseiniai.rvb.lt [dostęp 2023-02-09].
  6. IRIS Web, www.rinkinys.ldm.lt [dostęp 2023-02-09].
  7. Kiprijonas Jančiauskas, www.raseiniai.rvb.lt [dostęp 2023-02-09].
  8. a b Kiprijonas Jančiauskas, www.raseiniai.rvb.lt [dostęp 2023-02-09].
  9. Redakcja, Martyrologia Narodu w Dziadach cz.III - Młodzieżowy.pl, mlodziezowy.pl, 2 lipca 2017 [dostęp 2023-02-04] (pol.).
  10. Adam Mickiewicz: Dziady część III. Kraków: Krakowska Spółka Wydawnicza, 1920.
  11. Vidukle

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]