Cyranka modroskrzydła
| Spatula discors[1] | |||
| (Linnaeus, 1766) | |||
 Samiec w szacie godowej | |||
 Samica | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Podtyp | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Infragromada | |||
| Rząd | |||
| Rodzina | |||
| Podrodzina | |||
| Plemię | |||
| Rodzaj | |||
| Gatunek |
cyranka modroskrzydła | ||
| Synonimy | |||
|
| |||
| Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3] | |||
 | |||
| Zasięg występowania | |||
 w sezonie lęgowym przeloty występuje przez cały rok zimowiska | |||
Cyranka modroskrzydła[4] (Spatula discors) – gatunek średniej wielkości ptaka wodnego z rodziny kaczkowatych (Anatidae), występujący w Ameryce. Nie jest zagrożony wyginięciem.
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]Jest to gatunek monotypowy[5][6][7]. Proponowano wydzielić populację ze wschodu zasięgu do podgatunku orphna, ale nie jest on obecnie uznawany[6].
Występowanie
[edytuj | edytuj kod]Zamieszkuje północną część Ameryki Północnej. Zimuje w obu Amerykach na południe od linii Kalifornia – Karolina Północna osiągając Chile i Argentynę. Często pojawia się na Antylach i Bahamach, sporadycznie na Galapagos, Grenlandii, Aleutach, Hawajach oraz w Europie[8] i Afryce Północnej. W Polsce pojawia się wyjątkowo – do 2023 roku stwierdzono ją zaledwie 5 razy[9].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]- Wygląd
- Samiec ma głowę i szyję łupkowoczarną ze śliwkowym, metalicznym połyskiem. U nasady dzioba charakterystyczny biały sierp. Grzbiet ciemny ze słabo zaznaczonym cętkowaniem. Reszta tułowia, w tym brzuch, rdzawobrązowa z ciemnymi plamkami. W locie widoczna na wierzchu skrzydła błękitna pokrywa skrzydłowa. Lusterko zielone, spód skrzydeł biały. Samica i samiec w szacie spoczynkowej oliwkowobrązowe z błękitnymi pokrywami skrzydłowymi. Samica ma biały brzuch.
- Wymiary średnie[10][11]
- długość ciała ok. 38–43 cm
rozpiętość skrzydeł 58–79 cm
masa ciała ok. 260–410 g
Ekologia
[edytuj | edytuj kod]
- Biotop
- Różnorodne zbiorniki śródlądowe. Latem preferuje małe, gęsto zarośnięte oczka i wolno płynące rzeki, a zimą duże i płytkie zbiorniki wodne.
- Gniazdo
- Płytkie zagłębienia w pobliżu wody wypełnione trawą oraz chwastami i pokryte puchem[11].
- Jaja
- W ciągu roku wyprowadza jeden lęg, składając w maju 6 do 15 oliwkowobiałych do kremowych jaj[11] o średnich wymiarach 46×33 mm i średniej masie 29 g.
- Wysiadywanie, pisklęta
- Jaja wysiadywane są przez okres 18 dni przez samicę[11].
- Pisklęta
- Pisklęta opuszczają gniazdo po wykluciu, usamodzielniają się po 35–44 dniach. Opiekuje się nimi wyłącznie samica.
- Pożywienie
- Bezkręgowce wodne uzupełnione przez rośliny wodne i lądowe[11].
Status zagrożenia i ochrona
[edytuj | edytuj kod]W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody cyranka modroskrzydła nieprzerwanie od 1988 roku klasyfikowana jest jako gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern)[3]. W 2020 roku organizacja Partners in Flight szacowała liczebność światowej populacji na 7,8 miliona osobników[3][12]. W USA jest to ptak łowny[12]. Globalny trend liczebności populacji uznawany jest za wzrostowy[3].
W Polsce podlega ścisłej ochronie gatunkowej[13].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- 1 2 3 4 Spatula discors, [w:] Integrated Taxonomic Information System [dostęp 2026-06-25] (ang.).
- 1 2 D. Lepage, Blue-winged Teal Spatula discors, [w:] Avibase [online] [dostęp 2026-06-25] (ang.).
- 1 2 3 4 BirdLife International, Spatula discors, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2021, wersja 2025-2 [dostęp 2026-06-25] (ang.).
- ↑ Systematyka i nazwa polska za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Anatini Leach, 1819 (wersja: 2024-09-29). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-06-25].
- ↑ F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online], 20 lutego 2025 [dostęp 2026-06-25] (ang.).
- 1 2 Blue-winged Teal (Anas discors). IBC: The Internet Bird Collection. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-15)]. (ang.).
- ↑ AviList Core Team, AviList: The Global Avian Checklist, v2025b, 2026, DOI: 10.2173/avilist.v2025b (ang.).
- ↑ wynik wyszukiwania: Spatula discors, [w:] Tarsiger.com [online] [dostęp 2026-06-25] (ang.).
- ↑ Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego. Raport nr 40. Rzadkie ptaki obserwowane w Polsce w roku 2023. „Ornis Polonica”. 65, s. 127–152, 2024.
- ↑ Sterry i in. 2002 ↓, s. 70.
- 1 2 3 4 5 Blue-winged Teal Anas discors. WhatBird. [zarchiwizowane z tego adresu (2022-09-27)]. (ang.).
- 1 2 Blue-winged Teal Life History. [w:] All About Birds [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. [dostęp 2021-05-08]. (ang.).
- ↑ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz. U. z 2016 r. poz. 2183).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Paul Sterry, Andrew Cleave, Andy Clements, Peter Goodfellow: Ptaki Europy: przewodnik ilustrowany. Warszawa: Horyzont, 2002. ISBN 83-7311-341-X.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Zdjęcia, nagrania głosów i krótkie filmy. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).