Czantoria Wielka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Czantoria Wielka
Ilustracja
Czantoria Wielka widziana z osiedla Jarzębata w Wiśle (2018)
Państwo  Polska
 Czechy
Położenie Nydek
Pasmo Beskid Śląski, Karpaty
Wysokość 995 m n.p.m.
Wybitność 311[a][1] m
Położenie na mapie Beskidu Śląskiego
Mapa konturowa Beskidu Śląskiego, blisko centrum u góry znajduje się czarny trójkącik z opisem „Czantoria Wielka”
Ziemia49°40′43″N 18°48′16″E/49,678611 18,804444
Pasmo Czantorii ze szczytem Czantorii Wielkiej, widok z Bystrzycy nad Olzą
Wieża widokowa na szczycie Wielkiej Czantorii
Widok z wieży widokowej na północ, w kierunku Ustronia, Skoczowa i Jeziora Goczałkowickiego
Leśny kościół na Zakamiyniu

Czantoria Wielka[2][3], Wielka Czantoria[4][5], cz. Velká Čantoryje, niem. Großer Czantory-Berg, 995 m n.p.m., gwar. Wielko Czantoryja) – najwyższe wzniesienie Pasma Czantorii w Beskidzie Śląskim, dominujące w północnej części tego pasma. Jest jednocześnie szczytem granicznym między Polską a Czechami oraz najwyższym szczytem czeskiej części Beskidu Śląskiego. Przez szczyt przebiega także główny wododział Polski, stanowiący granicę między zlewiskami Wisły i Odry.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Szczyt charakteryzuje się stromymi zboczami od wschodu i zachodu – różnica wysokości pomiędzy położonym u stóp góry Ustroniem, a szczytem wynosi 630 m. Czantoria porośnięta jest w większości lasami bukowymi i świerkowo-jodłowymi, miejscami z udziałem jaworów, jesionów, modrzewi i in. Po obu stronach granicy państwowej w partiach podszczytowych znajdują się leśne rezerwaty przyrody: po stronie polskiej rezerwat „Czantoria”, a po stronie czeskiej narodowy rezerwat „Čantoryje”. Na zboczach i szczycie Czantorii Wielkiej występują także trawiaste polany.

Nazwa „Czantoria” została wzmiankowana w zapiskach po raz pierwszy w dyplomie księcia cieszyńskiego Adama Wacława z dnia 3 października 1615, w którym ten rozgranicza swoje posiadłości od dóbr Adama Goczałkowskiego z Goczałkowic[6]. Pierwotna nazwa Czartoryja oznaczała miejsce poryte przez czarty, w 1722 wzmiankowana jako Czartorÿ, w 1750 Welka Czantoria[7].

W 1933 roku na szczycie Czantorii (na granicy polsko-czechosłowackiej) z inicjatywy Karola Śliwki i Fryderyka Krausa miał miejsce międzynarodowy wiec antywojenny. Kolejny wiec miał miejsce w 1936 roku[8].

Na położoną poniżej szczytu polanę Stokłosica dociera kolej krzesełkowa „Czantoria” z Ustronia Polany wybudowana w 1967 i zmodernizowana w 2007. Dzięki temu Czantoria jest bardzo popularna wśród turystów i narciarzy. Obok górnej stacji znajduje się maszt przekaźnikowy. Czantoria to także dobry punkt widokowy. Obserwować można z niej panoramę Beskidu Śląskiego i Beskidu Morawsko-Śląskiego, rzekę Wisłę oraz Pogórze Śląskie i Górny Śląsk – przy dobrej pogodzie widoczny jest Zbiornik Goczałkowicki i dalej stopniowo w stronę zachodnią – elektrownia Łaziska, miasta: Żory i Jastrzębie-Zdrój, elektrownia Rybnik, hałda w Rydułtowach, miasto Wodzisław Śląski, elektrownia Dziećmorowice, Karwina, Hawierzów i Ostrawa.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Na samym szczycie góry, po czeskiej stronie granicy, znajduje się stalowa wieża widokowa (wstęp płatny) z platformą na wysokości 29 metrów oraz bufet. Na grzbiecie góry, kilkaset metrów na zachód od szczytu, znajduje się czeskie schronisko turystyczne na Czantorii (właściwie pod Czantorią Wielką), zbudowane jeszcze przez niemiecką organizację turystyczną Beskidenverein w 1904[9]. Tam też znajdowało się turystyczne przejście graniczne.

Czantoria Wielka stanowi duży węzeł szlaków turystycznych, którymi można dojść m.in. na Soszów Wielki, Czantorię Małą, Stożek i Tuł oraz do Ustronia, Nydka i Trzyńca. Przez szczyt przebiega Główny Szlak Beskidzki im. Kazimierza Sosnowskiego.

Na zachodnim zboczu góry, przy czerwonym szlaku do Nydka, w miejscu zwanym Zakamiyń znajduje się jeden z tzw. leśnych kościołów – miejsce tajnych nabożeństw ewangelickich w epoce kontrreformacji (XVII/XVIII wiek) – wraz z tablicą upamiętniającą Jerzego Trzanowskiego.

Z Czantorią wiąże się legenda o śpiących rycerzach i ich trzystu koniach, którzy w olbrzymiej pozłacanej komnacie we wnętrzu góry czekają, by w najtrudniejszych chwilach pomóc Śląskowi jako jego narodowe wojsko. Do tej legendy nawiązuje wytyczona po czantoryjskich stokach 20-kilometrowa Ścieżka Rycerska.

Poniżej szczytu Czantoria Wielka (ok. 300 m) przy szlaku w kierunku Przełęczy Beskidek znajduje się krzyż upamiętniający śmierć czechosłowackiego żołnierza Klementa Šťastnego w czasie prac tzw. Komisji delimitacyjnej na Ziemi Cieszyńskiej, której zadaniem było wyznaczenie i wytyczenie granicy między Polską a Czechosłowacją.[10]

Szlaki piesze[edytuj | edytuj kod]

Inne[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Analiza wybitności polskich szczytów w Karpatach
  2. Według państwowego rejestru nazw geograficznych
  3. Robocza wersja wykazu polskich nazw geograficznych świata. ksng.gugik.gov.pl. [dostęp 2018-08-14].
  4. Czantoria, Wielka, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2018-08-14].
  5. Dla turystów. czantoria.net. [dostęp 2018-08-14].
  6. Archiwum Państw. Cieszyn, Zespół Komora Cieszyńska, sygn. 85
  7. Robert Mrózek: Nazwy miejscowe dawnego Śląska Cieszyńskiego. Katowice: Uniwersytet Śląski w Katowicach, 1984, s. 54. ISBN 82-00-00622-2.
  8. Zalega 2021 ↓, s. 294.
  9. Tomasz Biesik: Schroniska górskie dawniej i dziś. Beskid Mały i Beskid Śląski. Bielsko-Biała: Wyd. „Logos” Agnieszka Korzec-Biesik, 2013, s. 214–219. ISBN 978-83-925599-3-1.
  10. Tragický incident na svahu hory Čantoryje v Těšínských Beskydech «Vlast.cz, vlast.cz [dostęp 2021-01-01] (cz.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Widok z wieży na szczycie Wielkiej Czantorii z zaznaczonymi szczytami.