Czarna legenda Hiszpanii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Czarna legenda Hiszpanii (również: czarna legenda inkwizycji[1], hiszp. Leyenda negra española lub Leyenda negra de España) – termin określający sposób pejoratywnego przedstawiania Hiszpanii, ukuty począwszy od XVI wieku przez rządy krajów niesprzyjających Hiszpanii[2].

Czarną legendę zapoczątkowało dyskredytowanie tego kraju na arenie międzynarodowej przez konkurujące z nim państwa w XVI wieku. Legendę rozwijano również w wiekach późniejszych z różnym nasileniem. Przyczyny negatywnego przedstawiania Hiszpanii były zmienne i zależne od różnych czynników, np. w przypadku Holandii wynikały z chęci zrzucenia wpływów hiszpańskich, w przypadku USA czynnikiem wpływającym były spory terytorialne, Francja natomiast zainteresowana była osłabieniem pozycji sąsiada. Istotne były również spory religijne z krajami protestanckimi, zwłaszcza Anglią. Sposób przedstawiania Hiszpanii był w myśl legendy bardzo różny, ale łączyły go podstawowe czynniki - miała być ona krajem ciemnoty i zacofania opanowanym przez religijnych fanatyków, czego ukoronowaniem miała być wyjątkowo opresyjna i okrutna hiszpańska inkwizycja[2]. Królowa Izabela I Kastylijska ukazywana była jako prześladowczyni Żydów i Maurów oraz inicjatorka wyniszczenia Indian w Ameryce Południowej[3]. Bogaty materiał źródłowy w postaci tak dokumentów kolonialnych, jak i wyników badań archeologicznych nie pozostawia wątpliwości, że legenda ta w dużej mierze jest faktem. Przykładowo, w obrębie ówczesnego Wicekrólestwa Peru, w ciągu stu lat od rozpoczęcia podboju, działania Hiszpanów spowodowały gwałtowny spadek liczby mieszkańców (poprzez zmuszanie ich do niewolniczej pracy, ale też w wyniku wojen prowadzonych między samymi konkwistadorami)[4]. Ukoronowaniem pierwszego etapu represji były tzw. reducciones, czyli przymusowe przesiedlenia rdzennych mieszkańców, których wyrzucono z ich dotychczasowych miast i wsi, osiedlając w nowych, budowanych na wzór hiszpański. Miało to ułatwić kontrolowanie populacji, jak i ewangelizację. Ów proces przeprowadzony został przez wicekróla Francisco de Toledo w latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych XVI wieku. Kolejnym etapem przymusowej akulturacji Indian była tzw. extirpación de idolatria - "wykorzenienie bałwochwalstwa". Działania te prowadzone były przez instytucje kościelne, i polegały na niszczeniu dawnych miejsc kultu, zwłaszcza grobowców, w których znajdowały się święte mumie przodków. Ścigano prawdziwych i domniemanych czarowników, na których nakładano ciężkie kary fizyczne (np. dźwiganie wielkiego krzyża drewnianego na szyi przez 5 lat), powodujące w istocie śmierć. Proces "wykorzenienia bałwochwalstwa", nazwany przez P. Duviolsa "bastardzim dzieckiem Inkwizycji"[5] został bardzo dobrze udokumentowany przez samych oprawców, którzy opisywali swoje działania w podręcznikach mających służyć ich następcom; najsłynniejszym z nich jest niewątpliwie "La extirpación de la idolatría en el Perú" autorstwa P. J. de Arriaga z 1621 r.[6] Działania te prowadzone były, z przerwami, do wieku XIX. Obecnie rosnąca liczba antropologów kultury, archeologów oraz pasjonatów folkloru andyjskiego prowadzi działania edukacyjne wśród rdzennej ludności, pomagając jej odkryc na nowo swe utracone dziedzictwo.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Książki Onet, Czarna legenda inkwizycji
  2. a b Aleksander Stępniak, Polityka pojednania generała Franco po wojnie domowej w Hiszpanii, LTW, Dziekanów Leśny, 2016, s.13-14, ​ISBN 978-83-7565-481-3
  3. Gość Niedzielny, Czarna legenda królowej Izabeli
  4. Pedro Cieza de Leon, Crónica del Perú, www.gutenberg.org, 1553 [dostęp 2020-10-19].
  5. Pierre Duviols, La destrucción de las religiones andinas: conquista y colonia, Universidad Nacional Autónoma de México, 1977 [dostęp 2020-10-19] (hiszp.).
  6. Pablo José de Arriaga, La extirpación de la idolatría en el Perú, 1621 [dostęp 2020-10-19] (hiszp.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]