Czarnobyl

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Czarnobyl
Чорнобиль
Ilustracja
Państwo  Ukraina
Obwód kijowski
Populacja 
• liczba ludności

2000 (2017) (głównie pracownicy mieszkający w systemie zmianowym)
Kod pocztowy 07270
Położenie na mapie Kijowa i obwodu kijowskiego
Mapa lokalizacyjna Kijowa i obwodu kijowskiego
Czarnobyl
Czarnobyl
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Czarnobyl
Czarnobyl
Ziemia51°23′N 30°06′E/51,383333 30,100000
Portal Portal Ukraina

Czarnobyl[a], dawniej także Czernobyl[2][3] (ukr. Чорнобиль, Czornobyl; ros. Чернобыль, Czernobyl) – miasto na Ukrainie, w obwodzie kijowskim, w rejonie iwankowskim, u ujścia rzeki Usz do Prypeci.

Miasto znane jest głównie ze względu na katastrofę atomową, która wydarzyła się w oddalonej o 18 kilometrów elektrowni jądrowej. Przed tym zdarzeniem było zamieszkane przez około 15 tysięcy ludzi.

Obecnie mieszka tam (czasowo, w systemie zmianowym) około 2,5 tysiąca osób – zarówno naukowców, pracowników różnych instytucji, wyspecjalizowanych przewodników, jak również ludzi pracujących w sektorze turystyczno-usługowym. Ukraińskie normy dotyczące czasu przebywania ludzi na terenie Strefy Wykluczenia wokół Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej („zony”) ograniczają czas ich obecności do czterech dni, po których muszą nastąpić trzy dni obowiązkowego przebywania poza strefą[4]. Naukowcy mogą przebywać w Czarnobylu bez przerwy przez dwa tygodnie; po upływie tego czasu wyjeżdżają na miesiąc, a ich miejsce ewentualnie zajmują kolejni naukowcy aż do ich powrotu.

Nazwa miejscowości pochodzi od bylicy pospolitej, mającej ludową nazwę ukraińską czornobyl (чорно́биль), która licznie występowała w okolicy.

Historia[edytuj]

Wykopaliska archeologiczne świadczą o istnieniu tu osiedla na przełomie XI i XII wieku. Wzmiankowany po raz pierwszy w 1193 w Kronice Hipackowskiej, w związku z polowaniem w okolicach Ruryka Rościsławicza co oznacza, że należał wtedy do księstwa kijowskiego. Od połowy XIV wieku należał do Wielkiego Księstwa Litewskiego. Były to włości państwowe zarządzane przez namiestników mianowanych przez wojewodów. W 1548 roku zbudowano tu stojący przy moście niewielki drewniany zamek z dwiema wieżami i 18 horodniami.

Quote-alpha.png
Czarnobyl przy ujściu Uszy do Prypeci był osadą żołnierską należącą do dóbr królewskich. Żołnierze mieli nadawane domy w mieście, grunta, futory. Zygmunt August darował Czarnobyl Kmicie w zamian za dobra, które w Siewierzu przez Rossyę zabranym utracił[5].

W dniu 29 marca 1566 roku król Zygmunt August przywilejem wydanym w Bielsku dokonał zamiany (a faktycznie darowizny za zasługi) z dzierżawcą Czarnobyla rotmistrzem Filonem Kmitą na Lityn, przez co Czarnobyl stał się własnością prywatną.

W Koronie Królestwa Polskiego[edytuj]

W 1569 włączony do Korony. Poprzez małżeństwo z córką Filona Kmity Czarnobylskiego – Zofii – z Łukaszem Sapiehą, dobra te przeszły w ręce tego rodu. Małżeństwo to ufundowało w Czarnobylu w 1626 roku koło zamku kościół i klasztor Dominikanów, w którym zostali pochowani. Odziedziczył te dobra Kazimierz Lew Sapieha, który przeniósł kościół i klasztor w inne miejsce. W XVI wieku ważny ośrodek handlowy położony przy szlakach wodnych, liczył wtedy trochę ponad tysiąc mieszkańców. Czarnobyl podupadł w połowie wieku XVII w czasie powstania Chmielnickiego.

Quote-alpha.png
Roku 1649 ponieśli męczeństwo XX. Dominikanie w Czarnobylu: przeor, 2 braciszków wtrącono do więzienia. Po okrutnych katuszach zamordowani, utopieni zostali w Prypeci. Roku 1709 oprócz funduszu Sapieżyńskiego mieli XX. Dominikanie dwie duże wsie i jurydykę w mieście. To był jeden z najznaczniejszych klasztorów z kościołem parafialnym[5].

W XVIII wieku Czarnobyl stał się stałą rezydencją starosty żmudzkiego Jana Mikołaja Chodkiewicza, który znacznie rozbudował miasto, wznoszący się na wzgórzu zamek oraz odnowił spalony kościół dominikanów pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, który poświęcono w 1757 roku. W czasach rebelii ruskiego chłopstwa w 1768 roku (tzw. koliszczyzna) Chodkiewicz ufortyfikował miasto i rozbił zmierzające w jego kierunku oddziały Bondarenki.

Quote-alpha.png
Za czasów Stanisława Augusta mieszkała w Czarnobylu p. Chodkiewiczowa, starościna Żmudzka z domu Rzewuska, Wacława wojewody Podolskiego rodzona siostra. Wzorowo rządziła majątkiem, zrobiła ogromną fortunę, którą jéj syn utracił. Córka jéj ks. Lubomirska była ściętą w Paryżu w czasie rewolucyi; przy wielkim i niepospolitym rozumie, który cechował rodzinę Rzewuskich miała zwyczaje dziwaczne[5].

W 1791 w Czarnobylu stacjonował 8 Regiment Pieszy Domu Radziwiłłów wojska I Rzeczypospolitej.

W zaborze rosyjskim[edytuj]

Od 1793 w zaborze rosyjskim. W II poł. XVIII wieku osiedliła się duża grupa rosyjskich staroobrzędowców, wtedy też rozpoczęło się intensywne osadnictwo żydowskie. Po powstaniu listopadowym, w 1832 roku władze rosyjskie skasowały klasztor dominikanów. Pod koniec XIX wieku żydzi stanowili blisko 60% mieszkańców, prawosławni 33%, staroobrzędowcy 9%, katolicy 1%. Od zaborów do rewolucji październikowej było tu jedno z większych centrów chasydyzmu w państwie carskim, siedziba dynastii cadyków Twerskich. W XIX i I poł. XX wieku ważny towarowy i pasażerski port rzeczny, który był wtedy podstawą gospodarki miasta. Miasto specjalizowało się także w produkcji i handlu drewnem, smołą, dziegciem oraz warzywami, których głównym odbiorcą był pobliski Kijów.

Siedziba dawnej gminy Czarnobyl(ukr.) w powiecie radomyskim, a od roku 1919 w czarnobylskim w guberni kijowskiej.

Czarnobyl w 1918 roku

Rządy radzieckie i ukraińskie[edytuj]

W kwietniu 1919, podczas wojny ukraińsko-radzieckiej, trwał pełzający pogrom antyżydowski. Z rąk oddziałów chłopskich atamana Struka zginęło 150 mieszkańców miasta, a większość mienia została zdewastowana[6].

Podczas kampanii kijowskiej w 1920 polska Flotylla Rzeczna Marynarki Wojennej stoczyła tu zwycięską bitwę z sowiecką flotyllą dniestrzańską.

W latach 1922–1991 miasto należało do Ukraińskiej SRR. Prawa miejskie Czarnobyl uzyskał w 1941 r. W czasie okupacji hitlerowskiej Niemcy wymordowali większość żydowskiej społeczności. Od 1977 do 2000 roku koło Czarnobyla działała elektrownia atomowa, w której w 1986 roku nastąpiło rozerwanie i pożar reaktora nr 4.

Historyczne budowle[edytuj]

Większość wyżej wymienionych obiektów zniszczono w okresie sowieckim.

Katastrofa atomowa[edytuj]

Widok na reaktor

Obecnie Czarnobyl to miejsce znane głównie z awarii reaktora jądrowego. W tamtejszej elektrowni 26 kwietnia 1986 wydarzyła się największa katastrofa w dziejach energetyki jądrowej. Doszło tam do przegrzania i częściowego stopienia rdzenia reaktora i chemicznego wybuchu wodoru powstałego w wyniku nieprawidłowo przeprowadzonego testu bezpieczeństwa układu chłodzenia reaktora, w wyniku czego została rozerwana obudowa reaktora i budynek w którym się mieścił. Nastąpiła bezpośrednia emisja do atmosfery i otoczenia elektrowni radioaktywnego pyłu grafitu oraz uranu z wnętrza reaktora. Zdaniem raportu Forum Czarnobyla (w skład którego wchodziło WHO i ONZ), bezpośrednio w wyniku katastrofy zmarło 31 osób, ponad 200 zachorowało na chorobę popromienną[10], a z otaczających elektrownię terenów w promieniu 30 km ewakuowano ponad 350 tys. ludzi, tworząc zamkniętą strefę ochronną. Reaktor typu RBMK-1000, który uległ awarii, pokryto betonowo-stalową osłoną, tak zwanym sarkofagiem[11]; pozostałe trzy reaktory pracowały dalej. Ostatni z nich (numer 3) – sąsiadujący z tym uległym awarii w 1986 – pracował do 2000 roku. 250 metrów od uszkodzonego reaktora wykonano nową osłonę, zwaną arką, którą w listopadzie 2016 roku nasunięto na dotychczasowy sarkofag. Ma ona wymiary około 150 × 250 m, wysokość ponad 100 m i masę 29 tysięcy ton. Jest wyposażona w zdalnie sterowane urządzenia do demontażu pozostałości po reaktorze. Jej przewidywana trwałość wynosi co najmniej 100 lat[12].

Według naukowców (między innymi z Komitetu Naukowego Narodów Zjednoczonych ds. Skutków Promieniowania Atomowego) katastrofa miała znacznie mniejsze rozmiary niż od lat głoszą światowe media. Wszystkie badania radiometryczne potwierdzają, że silnie skażony obszar w okolicach elektrowni ma powierzchnię zaledwie pół kilometra kwadratowego[13]. Dawki promieniowania pochłonięte przez ciężarne kobiety były znacznie mniejsze od tych, jakie w ułamku sekundy otrzymały przyszłe matki w Nagasaki i Hiroszimie, a jednak w Japonii nie odnotowano zwiększonej ilości urodzeń dzieci z poważnymi wadami genetycznymi[14].

Pomiary wykonane 10 maja 2001 roku przez radiologów z Politechniki Warszawskiej wykazały w Czarnobylu promieniowanie o mocy dawki 1 mSv na rok, czyli tyle ile, na przykład, w Warszawie[15].

Duga[edytuj]

Nieopodal Czarnobyla znajdują się pozostałości Dugi, radzieckiego radaru pozahoryzontalnego (pracującego w zakresie fal krótkich) potocznie zwanego „Okiem Moskwy” i znanego wśród krótkofalowców i profesjonalnych użytkowników eteru jako Russian Woodpecker („rosyjski dzięcioł”).

Urodzeni w Czarnobylu[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Uwagi

Przypisy

  1. Urzędowy wykaz polskich nazw geograficznych świata. Warszawa: Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 2013, s. 311. ISBN 978-83-254-1988-2.
  2. Jan Długosz: Roczniki, czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego. Warszawa: PWN, 1961.
  3. Nowa encyklopedia powszechna PWN. Warszawa: PWN, 1995.
  4. Czarnobyl. Prypeć. Zona. Świat, w którym mówi się szeptem, Onet Wiadomości, 25 kwietnia 2016 [dostęp 2016-04-27].
  5. a b c Eustachy Iwanowski, Rozmowy o polskiéj koronie, Kraków 1873, s. 666.
  6. Y. Slutsky: Chernobyl (ang.). Jewish Virtual Library, 2008. [dostęp 2013-02-12]. E. Heifetz: The slaughter of the Jews in the Ukraine In 1919 (ang.). Thomas Seltzer, Inc., 1921. [dostęp 2013-02-12]. s. 76–79, 178.
  7. Niedźwiedzki R., 2015: Nasze ślady w Czarnobylu. Niedziela, nr 20, 17 V, s. 40.
  8. Czarnobyl. www.ruinyizamki.pl. [dostęp 22.9.13].
  9. Черніговець М.В., Черніговець Н.М., 2011: Чорнобиль: іст. нарис. Wydawnictwo Неопалима купина, s. 104. ​ISBN 978-966-2002-05-8​.
  10. Chernobyl’s Legacy: Health, Environmental and Socio-economic Impacts and Recommendations to the Governments of Belarus, the Russian Federation and Ukraine. The Chernobyl Forum: 2003–2005 [dostęp 2016-12-02].
  11. Mateusz Kudła, Ostatnie spojrzenie na Czarnobyl. Wkrótce elektrownia zostanie zamknięta w sarkofagu, Fakty TVN, 20 września 2014 [dostęp 2016-12-02].
  12. Piotr Andrusieczko, Ważąca 29 tys. ton arka przykryła reaktor w Czarnobylu. „Yes, zrobiliśmy to!”, „wyborcza.pl”, Wyborcza.pl, 29 listopada 2016 [dostęp 2016-12-02].
  13. UNSCEAR 2000, ANNEX J, Exposures and effects of the Chernobyl accident.
  14. Chernobyl Report-Final-240102, The Human Consequences of the Chernobyl Nuclear Accident, A Strategy for Recovery, A Report Commissioned by UNDP and UNICEF with the support of UN-OCHA and WHO 25 January 2002.
  15. Zbigniew Jaworowski, Brudna bomba psychologiczna. [dostęp 2017-05-16].

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]