Czeczotka tundrowa
| Acanthis flammea hornemanni[1] | |||
| (Holböll, 1843) | |||
 | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Podtyp | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Infragromada | |||
| Rząd | |||
| Podrząd | |||
| Rodzina | |||
| Podrodzina | |||
| Plemię | |||
| Rodzaj | |||
| Gatunek | |||
| Podgatunek |
czeczotka tundrowa | ||
| Synonimy | |||
|
| |||
Czeczotka tundrowa[4] (Acanthis flammea hornemanni) – podgatunek czeczotki zwyczajnej, małego ptaka z rodziny łuszczakowatych (Fringillidae), zamieszkujący północną część Ameryki Północnej (wraz z Grenlandią).
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]Takson ten opisał w 1843 roku Carl Peter Holbøll jako gatunek o nazwie Linota hornemanni[2][5]. Miejsce typowe to Ameralikfjord na Grenlandii[2]. Później czeczotka tundrowa bywała umieszczana w rodzaju Carduelis lub Acanthis[2]. Za jej podgatunek często uznawano czeczotkę bladą (A. h. exilipes), występującą od skrajnie północnej Eurazji przez Alaskę po środkową Kanadę[2][6][7]. W pierwszych dekadach XXI wieku wielu autorów zaczęło jednak kwestionować status czeczotki tundrowej jako odrębnego gatunku. Decyzję o połączeniu w jeden gatunek czeczotki tundrowej i zwyczajnej na podstawie wyników badań genetycznych podjął w 2024 roku North American Classification Committee (NACC)[8], a za nim podążyły kolejne ornitologiczne autorytety[4][7][9][10].
Rozmieszczenie geograficzne
[edytuj | edytuj kod]Czeczotka tundrowa w sezonie lęgowym występuje na wyspach w północnej i północno-wschodniej Kanadzie oraz na wschodniej i zachodniej Grenlandii[6][9]. Zimuje bardziej na południe, w centralnej i północno-wschodniej Kanadzie (do północnego Quebecu i Labradoru) oraz na północnym wschodzie USA (Nowa Anglia)[6][9].
W starszych publikacjach podawano, że czeczotka tundrowa zalatuje do Polski. Do końca 2021 stwierdzono ją 348 razy (łącznie obserwowano 576 osobników)[11]. W 2017 miał miejsce nalot tych ptaków, który objął swym zasięgiem niemal cały kraj – odnotowano wówczas 107 stwierdzeń (136 osobników)[12]. Informacje te pochodzą jednak z czasów, gdy czeczotka tundrowa uznawana była za odrębny gatunek (z exilipes jako podgatunkiem), i stwierdzenia (a przynajmniej większość z nich) dotyczą podgatunku exilipes, który zimuje m.in. w północnej Europie[6][9]; Handbook of the Birds of the World (2010) podaje, że podgatunek A. f. hornemanni rzadko zalatuje do Europy, stwierdzono go na wyspach północno-zachodniej Europy (Wyspy Owcze, Jan Mayen, Wielka Brytania, Irlandia) oraz w Norwegii i Holandii[6].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]Samica przypomina samca, różni się od niego głównie brakiem różowawego zabarwienia na piersi i kuprze, jej twarz jest nieco bardziej szara, zaś czerwona plama na czole jest trochę mniejsza niż u samca[13].
Rozród
[edytuj | edytuj kod]Sezon lęgowy trwa od maja do lipca. Gniazduje w samotnych parach lub luźnych koloniach. Wyprowadza jeden lęg w roku[13].
Gniazdo w kształcie kubka buduje samica z gałązek, trawy i korzonków. Wyściółkę stanowi miękka trawa, pióra i sierść zwierzęca. Gniazdo umieszczone jest w niskim krzewie, na ziemi (osłonięte skałami lub roślinnością), w skalnej szczelinie lub na niskim drzewie na wysokości 0,5–2 m nad ziemią. Często umieszczone jest w pobliżu wody lub nawet nad wodą[13].
Samica składa 3–6 (zwykle 4–5) jasnozielononiebieskich jaj z ciemnym plamkowaniem. Wysiaduje samotnie przez 11–13 dni, a samiec karmi ją w gnieździe. Pisklęta karmione są przez oboje rodziców, głównie stawonogami o miękkim ciele i larwami. Młode są w pełni opierzone 12–15 dni po wykluciu[13].
Pożywienie
[edytuj | edytuj kod]Żywi się głównie nasionami roślin, w tym zimą olchy i brzozy. Zjada również pąki i pędy różnych roślin, w tym drzew. Na Alasce w okresie lęgowym żywi się niektórymi bezkręgowcami, zwykle owadami i ich larwami (zwłaszcza pluskwiakami, muchówkami, motylami i chrząszczami), a także pająkami. Zimą żeruje głównie na ziemi i wśród roślinności, potrafi zawisnąć do góry nogami, aby dostać się do pożywienia. Używa stóp do przytrzymywania jedzenia[13].
Ochrona
[edytuj | edytuj kod]Na terenie Polski czeczotka tundrowa jest objęta ścisłą ochroną gatunkową[14].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Acanthis flammea hornemanni, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Clement, P., Arkhipov, V. & Christie, D.A.: Arctic Redpoll (Carduelis hornemanni). [w:] del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2020. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-05-10)].
- ↑ D. Lepage, Redpoll [hornemanni or exilipes] Acanthis flammea [hornemanni or exilipes], [w:] Avibase [online] [dostęp 2026-04-29] (ang.).
- 1 2 Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Carduelini Vigors, 1825 (wersja: 2024-10-23). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-04-29].
- ↑ Carl Peter Holbøll, Ornithologiske bidrag til den Grønlandske Fauna, „Naturhistorisk tidsskrift”, seria 1 t. 4, Kjøbenhavn 1843, s. 398 (duń.).
- 1 2 3 4 5 del Hoyo, J., Elliot, A. & Christie, D.A. (red.), Handbook of the Birds of the World, t. 15. Weavers to New World Warblers, Barcelona: Lynx Edicions, 2010, s. 565–566, ISBN 978-84-96553-68-2.
- 1 2 F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online], 20 lutego 2025 [dostęp 2026-04-29] (ang.).
- ↑ Treat Common Redpoll Acanthis flammea and Hoary Redpoll A. hornemanni as a single species, [w:] AOS Classification Committee – North and Middle America Proposal Set 2024-B 18 December 2023, revised 10 April 2024, 2024, s. 13–32 (ang.).
- 1 2 3 4 A.G. Knox, G. Sangster, P.E. Lowther & P. Clement, Redpoll (Acanthis flammea), version 1.0, [w:] S.M. Billerman & M.G. Smith (redaktorzy), Birds of the World, Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY 2020, DOI: 10.2173/bow.redpol1.01 [dostęp 2024-12-07] (ang.).
- ↑ AviList Core Team, AviList: The Global Avian Checklist, v2025, 2025, DOI: 10.2173/avilist.v2025 (ang.).
- ↑ Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego. Raport nr 38. Rzadkie ptaki obserwowane w Polsce w roku 2021. „Ornis Polonica”. 63, s. 130–159, 2022.
- ↑ Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego. Raport nr 34. Rzadkie ptaki obserwowane w Polsce w roku 2017. „Ornis Polonica”. 59, s. 119–153, 2018.
- 1 2 3 4 5 N. Bouglouan: Arctic Redpoll or Hoary Redpoll. [w:] oiseaux-birds.com [on-line]. [dostęp 2021-06-24]. (ang.).
- ↑ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz. U. z 2016 r. poz. 2183 (ISAP)).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Paul Sterry, Andrew Cleave, Andy Clements, Peter Goodfellow: Ptaki Europy: przewodnik. Warszawa: Świat Książki, 2007. ISBN 978-83-247-0818-5.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Zdjęcia, nagrania głosów i krótkie filmy. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).