Czerkasy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Czerkasy
Черкаси
ilustracja
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Ukraina
Obwód czerkaski
Burmistrz Anatolij Bondarenko
Powierzchnia 75 km²
Wysokość 94 m n.p.m.
Populacja (2018)
• liczba ludności

277 501[1]
Nr kierunkowy + 380 (0)472
Kod pocztowy 18000-499
Tablice rejestracyjne CA
Położenie na mapie obwodu czerkaskiego
Mapa konturowa obwodu czerkaskiego, po prawej znajduje się punkt z opisem „Czerkasy”
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa konturowa Ukrainy, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Czerkasy”
Ziemia49°25′N 32°04′E/49,416667 32,066667
Strona internetowa
Portal Ukraina

Czerkasy (ukr. Черкаси) – miasto w centralnej części Ukrainy, stolica obwodu czerkaskiego. Leży nad Dnieprem oraz nad brzegiem Krzemieńczuckiego Zbiornika Wodnego utworzonego przez spiętrzenie wód rzeki Dniepr.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość została założona prawdopodobnie w XIII w. na terenie Rusi Kijowskiej. Od XIV wieku znajdowała się w granicach Wielkiego Księstwa Litewskiego, w 1569 roku zostało przyłączone do Korony Królestwa Polskiego. Było miastem królewskim i na zamku znajdowała się siedziba starosty[2].

Mapa Poloniae et Ungariae z 1554 z zaznaczonymi Czerkasami pod nazwą Czerkasi

Roku 1662 w mieście i w futorach mieszkało 1000 rodzin kozackich wolnych, które władzy starostów, a tém samém Rzplitej ulegać nie chciały. W zamku była katolicka kaplica. Mikołaj Potocki roku 1643 naznaczył w Czerkasach miejsce na kościół i klasztor XX. Dominikanów. Fundacya jego dla wojen nie przyszła do skutku. Do starostwa należały 3 miasta i 18 wsi. Książę Hieronim Sanguszko, wojewoda Wołyński był w 1765 r. Czerkaskim starostą. Przynosiło mu 130 000 złp. dochodu. Dwór starosty był w piękném miejscu nad Dnieprem. Kozacy, jak wiémy z początku nie mieli żadnej organizacyi, nawet stałego przytułku. Stefan Batory r. 1578 dał im za Bohusławiem Trechtymirów z przyległościami, zamek zaś oddał na skład broni i pomieszczenie starszyzny. Odtąc miéć zaczęli hetmanów, oboźnego i pisarza, i obowiązani byli dawać 6000 ludzi regestrowych na służbę Rzplitej. Bohdan Różyński był ich hetmanem. (...) [3]

W dniu 22 maja 1593 roku podczas powstania Kosińskiego zamek starosty Aleksandra Wiśniowieckiego obległy oddziały powstańcze, jednakże szybkie przeciwuderzenie wyprowadzonej z zamku jazdy rozgromiło Kozaków i doprowadziło do śmierci Kosińskiego i upadku powstania.

Czerkasy w Rzeczypospolitej były miastem królewskim, w pierwszej połowie XVII wieku w starostwie niegrodowym czerkaskim w województwie kijowskim[4], później siedziba powiatu czerkaskiego. W 1768 roku podczas koliszczyzny miasto zostało zdobyte i złupione.

Czerkasy ok. 1910

Po II rozbiorze Polski znalazło się w guberni kijowskiej Imperium Rosyjskiego. Ludność w 1883 wynosiła 15,7 tys., a w 1897 26,6 tys.

Po rewolucji 1917 r. i powstaniu Ukraińskiej Republiki Ludowej Czerkasy znalazły się w granicach państwa ukraińskiego. W 1919 r. razem z całym regionem zostały zajęte przez Armię Czerwoną i włączone do Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. 16 maja 1919 r. Czerkasy zajęły oddziały atamana Hryhorjewa i popierających go chłopów zbuntowanych przeciwko bolszewikom[5]. W ciągu pięciu dni oddziały te zamordowały 700 żydowskich mieszkańców miasta[6]. Oddziały Hryhorjewa zostały wyparte z Czerkas jeszcze w maju 1919 r. przez 2 dywizję 1 Armii Ukraińskiej[7]. W drugiej połowie roku region z Czerkasami został z kolei zajęty przez Siły Zbrojne Południa Rosji[8]. W sierpniu biali dokonali drugiego pogromu Żydów w mieście, zginęło wtedy dalsze 250 osób[6].

W latach 1922–1991 Czerkasy znajdowały się w granicach Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej.

Podczas II wojny światowej 22 sierpnia 1941 roku miasto zajęły wojska III Rzeszy[9].

W 1943 roku Czerkasy były ważnym punktem łączności dla wojsk niemieckich (w mieście znajdował się jeden z czterech mostów kolejowych prowadzących przez Dniepr, miał on znaczenie strategiczne). Gdy wojska radzieckie zbliżyły się do miasta, most został częściowo zniszczony. W wyniku działań porucznika 7. brygady kolejowej Armii Czerwonej most został uratowany przed całkowitym zniszczeniem, a następnie odbudowany[10].

14 grudnia 1943 roku miasto zostało wyzwolone przez oddziały 254. Dywizji Piechoty we współpracy z innymi oddziałami Armii Czerwonej[11].

Odbudowa miasta rozpoczęła się po zakończeniu walk i była kontynuowana podczas czwartego planu pięcioletniego (1946–1950)[12]. Od 1954 miasto było stolicą obwodu.

W 1991 wraz z ogłoszeniem niepodległości Ukrainy, miasto znalazło się automatycznie w granicach Ukrainy.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Zamek w Czerkasach – nieistniejący
  • Pałac Ślubów
  • Błękitny Pałac – budynek d. Hotelu Słowiańskiego z pocz. XX w., obecnie siedziba Ukr-Soc-Banku
  • Gmach gimnazjum męskiego z końca XIX w.
  • Gmach gimnazjum żeńskiego z pocz. XX w.
  • Remiza strażacka
  • Dawna synagoga z końca XIX w.
  • Domy i kamienice z XIX i XX w.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

W mieście rozwinął się przemysł chemiczny, maszynowy, metalowy, elektrotechniczny, włókienniczy, odzieżowy, materiałów budowlanych oraz spożywczy[13].

Religia[edytuj | edytuj kod]

W Czerkasach zawsze dominowała ludność prawosławna. Ze spisu powszechnego z 1765 wynika, że w tym czasie w Czerkasach były 3 cerkwie i 2 monastyry, żydowska bóżnica i przyzamkowa kaplica katolicka ufundowana w 1673 r. przez Michała Potockiego, nad którą opiekę sprawowała parafia moszneńska. Z danych ze spisu z 1910 r. wynika, że na ogólną liczbę 39 000 mieszkańców rzymscy katolicy byli czwartą, po prawosławnych, staroobrzędowcach i żydach grupą wierzących, liczącą 300 osób.[14]

W latach 1994-2000 w Czerkasach wzniesiono największą cerkiew prawosławną na współczesnej (2013) Ukrainie – sobór św. Michała Archanioła, katedrę eparchii czerkaskiej Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego[15].

W 1997 biskup kijowsko-żytomierski Jan Purwiński erygował rzymskokatolicką parafię pw. Zwiastowania Najświętszej Maryi Pannie w Czerkasach. Do parafii tej należało pod koniec 2012 r. ok. 200 osób[14].

Transport[edytuj | edytuj kod]

W mieście znajdują się stacja kolejowa Czerkasy oraz port lotniczy.

Urodzeni w Czerkasach[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Чисельність населення (за оцінкою) на 1 серпня 2018 року та середня чисельність у січні–липні 2018 року
  2. Magazin für die neue Historie und Geographie Angelegt, t. XVI, Halle, 1782, s. 14.
  3. Eustachy Iwanowski, Rozmowy o polskiéj koronie, Kraków 1873, na str. 644
  4. Lustracye królewszczyzn ziem ruskich, Wołynia, Podola i Ukrainy z piérwszéj połowy XVII wieku / wydał Aleksander Jabłonowski, Warszawa 1877, s. 107.
  5. A. Miszyna, N. A. Grigorjew - ataman powstancew Chersonszcziny, „Nowyj Istoriczeskij Wiestnik”, styczeń 2007.
  6. a b E. Heifetz: The slaughter of the Jews in the Ukraine In 1919 (ang.). Thomas Seltzer, Inc., 1921. s. 248-272. [dostęp 2013-02-12]. Y. Slutsky: Cherkassy (ang.). Jewish Virtual Library, 2008. [dostęp 2013-02-12].
  7. A. Adams, Bolsheviks..., s. 312.
  8. P. Kenez, Red Advance, White Defeat. Civil War in South Russia 1919-1920, New Academia Publishing, Washington DC 2004, ​ISBN 0-9744934-5-7​, s. 155-157.
  9. Черкассы // Украинская Советская Энциклопедия. том 12. Киев, «Украинская Советская энциклопедия», 1985. стр.206-207
  10. П. А. Кабанов. Стальные перегоны. М., Воениздат, 1973. стр.215—216
  11. Черкасская стрелковая дивизия // Советская военная энциклопедия. / ред. Н. В. Огарков. том 8. М., Воениздат, 1980. стр.451—452
  12. Черкассы // Большая Советская Энциклопедия. / редколл., гл. ред. Б. А. Введенский. 2-е изд. том 47. М., Государственное научное издательство «Большая Советская энциклопедия», 1957. стр.150
  13. Czerkasy, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2021-06-19].
  14. a b dk. Jacek Jan Pawłowicz: Dzieje Kościoła rzymskokatolickiego w Czerkasach (pol.). Parafia pw. Zwiastowania Najświętszej Maryi Pannie. [dostęp 2013-11-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-11-04)].
  15. ЧЕРКАСИ. Найбільший храм України відзначив престольне свято

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]