Czernidłak gromadny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Czernidłaczek gromadny)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Czernidłak gromadny
Czernidłak gromadny: zdjęcie
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina kruchaweczkowate
Rodzaj Coprinellus
Gatunek czernidłak gromadny
Nazwa systematyczna
Coprinellus disseminatus (Pers.) J.E. Lange
Dansk bot. Ark. 9 (no. 6): 93 (1938)
Gromadny sposób owocowania Coprinellus disseminatus
Coprinellus disseminatus BŻ5.jpg
Coprinellus disseminatus G7 (3).JPG

Czernidłak gromadny Coprinellus disseminatus (Pers.) J.E. Lange) – gatunek grzybów należący do rodziny kruchaweczkowatych (Psathyrellaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Coprinellus, Psathyrellaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

We wczesnych publikacjach zaliczany był do rodzaju Coprinus jako Coprinus disseminatus[2][3][4][5]. Barbara Gumińska i Władysław Wojewoda w 1968 r. nadali mu polską nazwę czernidłak gromadny[6]. W 1938 J. E Lange przeniósł go do rodzaju Coprinellus jako Coprinellus disseminatus[1]. Prowadzone w latach 90. XX wieku badania filogenetyczne potwierdziły tę nazwę[7], tym samym nazwa polska stała się niespójna z nazwą naukową. Na niektórych polskojęzycznych stronach internetowych gatunek ten opisywany jest jako czernidłaczek gromadny[8], jest to jednak nazwa nieformalna.

Niektóre synonimy naukowe[9]:

  • Agaricus disseminatus Pers. 1801
  • Agaricus disseminatus var. disseminatus Pers. 1801
  • Agaricus striatus Bull. 1702
  • Coprinarius disseminatus (Pers.) P. Kumm. 1871
  • Coprinus disseminatus (Pers.) Gray 1821
  • Psathyrella disseminata (Pers.)Quél 1872
  • Pseudocoprinus disseminatus (Pers.) Kühner 1928

Morfologia[edytuj]

Kapelusz

Średnicy 1-1,5 cm. U młodych owocników barwy kremowej, jasnoochrowej, szarożółtej, beżowej, ochrowożółtawej, o kształcie dzwonkowatym, naparstkowatym. U dojrzałych owocników szary w różnych odcieniach, szeroko dzwonkowaty. W odróżnieniu od niektórych gatunków czernidłaka (Coprinus), nie rozpływający się. Powierzchnia kapelusza jest drobno pofałdowana promienieście, sucha i matowa[4].

Hymenofor

Blaszkowy, z blaszkami szeroko rozstawionymi[3][4][5] (według niektórych źródeł są gęsto rozstawione[2]), prosto przyrośniętymi do trzonu. Barwa blaszek na początku biała, następnie w odcieniu szarofioletowym lub ochrowym, u starszych owocników są ciemne, prawie czarne[4][3]. Pod lupą można zobaczyć na kapeluszu (oglądając pod światło) drobniutkie włoski[10].

Trzon

Długości 4-5 cm, średnicy około 0,1 cm. Barwy białawej, lekko higrofaniczny, cylindryczny, często wygięty[4]

Miąższ

Barwy białawej, bardzo cienki, o łagodnym smaku i lekko grzybowym zapachu[4]

Wysyp zarodników

Czarny. Zarodniki mają wymiary około 8-9 ×6-8 µm, są elipsoidalne, gładkie[2].

Występowanie i siedlisko[edytuj]

Występuje w Ameryce Północnej Środkowej i Południowej, Europie, Azji, na Nowej Zelandii i Hawajach[11]. W Polsce jest bardzo pospolity[6].

Jego owocniki wyrastają gromadnie, tworząc gęste kobierce. Grzyby tego gatunku żyją w martwym drewnie próchniejących pni, czasem także znajdujących się pod powierzchnią gleby. Owocują gromadnie, od maja do listopada, na jednym stanowisku możliwych jest kilka owocowań tego samego roku[12]. Gatunek bardzo pospolity. Zdarza się, że owocniki tego grzyba wyrastają masowo również na żywych jeszcze pniach starych drzew, tuż nad ziemią lub nawet metr powyżej[10].

Znaczenie[edytuj]

Saprotrof[6]. Jest często określany jako grzyb niejadalny[2][3][5], prawdopodobnie z powodu małych rozmiarów owocników[12]. Zawiera koprynę powodującą w połączeniu z alkoholem tzw. "efekt antikolowy" (przejściowe mdłości, uczucie gorąca, duszności i zaczerwienienie twarzy), lecz poza tym nie jest szkodliwy i może służyć do celów konsumpcyjnych[4].

Gatunki podobne[edytuj]

Przypisy

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-09-15].
  2. a b c d Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Wyd. III. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1985, s. 375. ISBN 8309007140.
  3. a b c d Marcus Flück: Atlas grzybów – oznaczanie, zbiór, użytkowanie. Warszawa: Oficyna Wydawnicza "DELTA W-Z", s. 315. ISBN 8371753373.
  4. a b c d e f g Ewald Gerhardt: Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik. Warszawa: 2006, s. 356. ISBN 8374045132.
  5. a b c Ewald Gerhardt: Przewodnik GRZYBY. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2001, s. 164. ISBN 8370730841.
  6. a b c Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  7. Scott A. Redhead, Rytas Vilgalys, Jean-Marc Moncalvo, Jacqui Johnson i inni. Coprinus Pers. and the Disposition of Coprinus Species sensu lato. „Taxon”. 1 (50), s. 203-241, luty 2001 (ang.). 
  8. Grzybland. [dostęp 2013-09-18].
  9. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-04-15].
  10. a b c Till R. Lohmeyer, Ute Kũnkele: Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie. Warszawa: 2006. ISBN 978-1-40547-937-0.
  11. Discover Life Maps. [dostęp 2015-12-16].
  12. a b Coprinus disseminatus w: www.grzyby.pl