Czerników (województwo zachodniopomorskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Czerników
Państwo  Polska
Województwo zachodniopomorskie
Powiat myśliborski
Gmina Myślibórz
Wysokość 75 m n.p.m.
Liczba ludności (2005) 303
Strefa numeracyjna (+48) 95
Kod pocztowy 74-300 Myślibórz
Tablice rejestracyjne ZMY
SIMC 0184365
Położenie na mapie gminy Myślibórz
Mapa lokalizacyjna gminy Myślibórz
Czerników
Czerników
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Czerników
Czerników
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Czerników
Czerników
Ziemia 52°55′22″N 14°45′35″E/52,922778 14,759722

Czerników (niem. Zernickow[1], Zernikow) – osada w Polsce położona w województwie zachodniopomorskim, w powiecie myśliborskim, w gminie Myślibórz. Według danych z 2005 r. miejscowość liczyła 303 mieszkańców.

Wieś znajdowała się od ok. 1250 r. na terytorium powstałej Nowej Marchii, pierwsza wzmianka pochodzi z 1337 r. Przez wieki była własnością rodu von Strauss, następnie XVIII-XX w. należała do rodów von der Marwitz, von Wedel i von Oelsen. Od 1945 r. leży w granicach Polski.

W miejscowości znajduje się kościół z ciosów granitowych z 2 połowy XIII w., bez chóru i wieży, przebudowany częściowo w końcu XIX w. oraz barokowy pałac wybudowany w 1850 r.

Pałac von Wedlów z połowy XIX w

Położenie[edytuj]

Osada położona jest 7 km na zachód od Myśliborza, na wschodnim brzegu Jeziora Czernikowskiego. Wokół znajdują się prawie bezleśne tereny.

Zgodnie z podziałem fizycznogeograficznym Polski według Kondrackiego teren na którym położony jest Czerników należy do prowincji Nizina Środkowoeuropejska, podprowincji Pojezierza Południowobałtyckiego, makroregionu Pojezierze Południowopomorskie oraz w końcowej klasyfikacji do mezoregionu Pojezierze Myśliborskie.

Toponimia[edytuj]

Nazwa miejscowości pochodzi prawdopodobnie od nazwy osobowej Czernik, z sufiksem -ów. Została ona następnie zgermanizowana jako Zernikow.

Nazwa na przestrzeni wieków: Czernikow 1337; Cernikow 1608; Zernikow 1883[2].

Historia[edytuj]

  • 2 poł. XIII w. - zbudowano granitowy kościół
  • 1337 – wzmianka w księdze ziemskiej margrabiego brandenburskiego Ludwika Starszego pod nazwą Czernikow, w ziemi golenickiej: Czernikow XXXII, dos III, Hasso de Ilstedt pro duobus seruiciis XII manos, pactus V solidos - wieś liczy 32 łany (mansos), wolne od ciężarów podatkowych są 3 łany parafialne (dos), lennikiem zobowiązanym do służby konnej jest Hasso de Ilstedt posiadający 12 łanów, pakt (pactus) płacony rycerstwu przez chłopów wynosi 5 szylingów (solidos)[3].
  • 1492 - list lenny elektora Jana dla nowomarchijskiego rodu von Strauss: Bernd, Claus, Hans i jego syn Hans z Wojcieszyc, Claus i Kurt z Krajnika, Jakub, Claus i Piotr z Różanek, otrzymują do wspólnej ręki potwierdzenie Wojcieszyc z młynem, łęgiem, lasem, Różanki, pół Janczewa, Lubno, 14 łanów w niezidentyfikowanym "Bridow" (być może koło Gorzowa), opuszczone wsie Pniów, Damerow, całe Nawrocko, ¼ miasteczka Santok z chyżą, połowę Czernikowa , Krajnik Górny, "Czaden" (Zatoń Dolna), opuszczoną wieś "Krzymów" (Kromow) i część Krzymowa (Hanseberg)[4].
  • 1572, 1588 - w rejestrach łanowych lenników sporządzonych w Nowej Marchii wymienieni są: Daniel von Strauss wraz z bratem Idzim (Egidius) posiadają 6 łanów w Czernikowie, Wawrzyniec von Strauss 3 łany w Czernikowie, gdzie zamieszkiwał w 1588 r.[5]
  • 1 poł. XVII w. - pożar kościoła i odbudowa
  • 1644 - w rejestrze lenników "Wielkiego Elektora" wymienieni są czterej członkowie rodu von Strauss, z Wojcieszyc, Krajnika Górnego i Czernikowa[6].
  • 1706 - Ernst Ludwig von der Marwitz nabywa prawa do Czernikowa po zmarłym Friedrichu von Strauss[7]
  • Po 1714 - powstaje Damerow ("Dąbrowy"), przysiółek Czernikowa. Dawna wieś o tej nazwie była wymieniona w księdze ziemskiej margrabiego brandenburskiego Ludwika Starszego w 1337 r.[8]
  • 1802 - majątek Czerników, razem z Pniowem i Damerow, nabywa, od Friedrich Ludwiga von der Marwitz, Lupold Christoph von Wedel z Krępcewa
Właściciele Czernikowa
Właściciel Lata
Hasso de Ilstedt
12 łanów
1337
von Strauss przed? 1492-1706
von der Marwitz 1706-1802
von Wedel 1802-1896
von Oelsen 1896-1945?
Przyległości Czernikowa w XIX w.
Niemiecka nazwa Obiekt Położenie Polska nazwa Ludność ok. 1820 r. Ludność w 1852 r.
Carlsfelde, Karlsfelde[9] kolonia, (niem. Erbzinsgut) 1,5 km na wsch. Mokrsko [nie istnieje] 24[10] 27[11]
Damerow (Jarelsberg)[12] kolonia, folwark 3 km na zach. Narok [Ruiny] 11[13] 191[11]
Johannishof folwark, (niem. Erbzinsgut) [nie istnieje] 7[14] 22[11]
Pinnow[15] folwark 2 km na płd. Pniów 21[16] 121[17]
  • 1850 - wybudowany zostaje pałac przez Friedricha Wilhelma von Wedel (ur. 1819, zm. 1889), właściciela Czernikowa od 1839-1840
  • Do 1878 - ludność przysiółka Damerow, po sprzedaniu gospodarstw właścicielom Czernikowa, wyemigrowała do USA[8]
  • 1896 - majątek Czerników nabywa rodzina von Oelsen
  • Ok. 1914, 1929 - jak właściciel majątku Czerników wymieniany jest baron Peter von Oelsen
  • 18.09.1945 - rozpoczyna działalność 4-klasowa szkoła powszechna w Golenicach, do której uczęszczają również dzieci z Czernikowa[18]
  • 1946/47 - powstaje szkoła w Czernikowie; jej organizację powierzono Stanisławowi Michoniowi[18]
  • 1953-1979 - w pałacu funkcjonuje 2-letnia Zasadnicza Szkoła Ogrodnicza, prowadzona przez Oddział Oświaty Rolniczej Wojewódzkiej Rady Narodowej w Szczecinie. Funkcjonowała przy niej 1-roczna Szkoła Hodowlana dla Pracowników PGR, prowadzona przez Ośrodek Szkolenia Pracowników PGR[18]
  • 1973 - utworzono Zbiorczą Szkołę Gminną w Golenicach,której podlegała szkoła filialna w Czernikowie[18]
  • 1975-1998 - miejscowość należy administracyjnie do województwa szczecińskiego

Ludność[edytuj]

Romański kościół z 2 poł. XIII w

Organizacje i instytucje[edytuj]

  • Sołectwo Czerników – w skład sołectwa wchodzą Czerników i Pniów.

Atrakcje turystyczne[edytuj]

  • Barokowy pałac z połowy XIX w.
  • Park przypałacowy ze starodrzewiem określanym na 40-160 lat, z którego najciekawsze są dąb "Dobromir" o obwodzie pnia 480 cm oraz buk pospolity o obwodzie pnia 410 cm.
  • Kościół z ciosów granitowych z 2 połowy XIII w., bez chóru i wieży, przebudowany częściowo w końcu XIX w.

Przypisy

  1. GenWiki. Zernickow. [dostęp 2010-08-01].
  2. Nazwy miejscowe Polski: historia - pochodzenie - zmiany. Kazimierz Rymut (red.). T. II. Kraków: Wydawnictwo Instytutu Języka Polskiego PAN, 1997, s. 222. ISBN 83-85579-29-X.
  3. Ludwig Gollmert: Das Neumärkische Landbuch Markgraf Ludwigs des Älteren vom Jahre 1337. Nach einer neu aufgefundenen Handschrift des vierzehnten Jahrhunderts. Frankfurt am Oder: 1862, s. 17.
  4. Edward Rymar. Straussowie - ród rycerski Nowej Marchii (w ziemi chojeńskiej, myśliborskiej i gorzowskiej). „Nadwarciański Rocznik Historyczno-Archiwalny”. nr 11, s. 271, 2004. Gorzów Wlkp.: Towarzystwo Przyjaciół Archiwum i Pamiątek Przeszłości. ISSN 1231-3033. 
  5. Edward Rymar. Straussowie - ród rycerski Nowej Marchii (w ziemi chojeńskiej, myśliborskiej i gorzowskiej). „Nadwarciański Rocznik Historyczno-Archiwalny”. nr 11, s. 275-276, 2004. Gorzów Wlkp.: Towarzystwo Przyjaciół Archiwum i Pamiątek Przeszłości. ISSN 1231-3033. 
  6. Edward Rymar. Straussowie - ród rycerski Nowej Marchii (w ziemi chojeńskiej, myśliborskiej i gorzowskiej). „Nadwarciański Rocznik Historyczno-Archiwalny”. nr 11, s. 277, 2004. Gorzów Wlkp.: Towarzystwo Przyjaciół Archiwum i Pamiątek Przeszłości. ISSN 1231-3033. 
  7. Hermann von Redern: Zur Geschichte der Familie von der Marwitz. C. Heymann, 1878, s. 74.
  8. a b Edward Rymar. Straussowie - ród rycerski Nowej Marchii (w ziemi chojeńskiej, myśliborskiej i gorzowskiej). „Nadwarciański Rocznik Historyczno-Archiwalny”. nr 11, s. 272, 2004. Gorzów Wlkp.: Towarzystwo Przyjaciół Archiwum i Pamiątek Przeszłości. ISSN 1231-3033. 
  9. GenWiki-Karlsfelde 2. [dostęp 2010-08-01].
  10. Leopold Krugg: Neues topographisch-statistisch-geographisches Wörterbuch des Preussischen Staats. T. 2. Halle: Karl August Kümmel, 1821, s. 302.
  11. a b c Topographische Uebersicht des Appellationsgerichts-Departements Frankfurt a/O: Zusammengestellt von Güthlein. Gustav Harnecker & Co., 1856, s. 96.
  12. GenWiki-Jarelsberg. [dostęp 2010-08-01].
  13. Leopold Krugg: Neues topographisch-statistisch-geographisches Wörterbuch des Preussischen Staats. T. 1. Halle: Karl August Kümmel, 1821, s. 248.
  14. Leopold Krugg: Neues topographisch-statistisch-geographisches Wörterbuch des Preussischen Staats. T. 2. Halle: Karl August Kümmel, 1821, s. 262.
  15. GenWiki-Pinnow (Soldin). [dostęp 2010-08-01].
  16. Leopold Krugg: Neues topographisch-statistisch-geographisches Wörterbuch des Preussischen Staats. T. 4. Halle: Karl August Kümmel, 1823, s. 43.
  17. Topographische Uebersicht des Appellationsgerichts-Departements Frankfurt a/O: Zusammengestellt von Güthlein. Gustav Harnecker & Co., 1856, s. 97.
  18. a b c d Leksykon oświaty zachodniopomorskiej 1945-2005. Powiat myśliborski. [dostęp 2010-08-01].