Czerniki (województwo warmińsko-mazurskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zobacz też: Czerniki w innych znaczeniach tej nazwy.
Artykuł 54.083164°N 21.440119°E
- błąd 0 m
WD 54°5'1"N, 21°26'20"E
- błąd 38 m
Odległość 100 m
Czerniki
wieś
Ilustracja
Zabytkowy kościół pw. św. Jana Ewangelisty w Czernikach
Państwo  Polska
Województwo  warmińsko-mazurskie
Powiat kętrzyński
Gmina Kętrzyn
Liczba ludności (2011) 274[1]
Strefa numeracyjna 89
Kod pocztowy 11-400[2]
Tablice rejestracyjne NKE
SIMC 0477423
Położenie na mapie gminy wiejskiej Kętrzyn
Mapa konturowa gminy wiejskiej Kętrzyn, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Czerniki”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, u góry po prawej znajduje się punkt z opisem „Czerniki”
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa konturowa województwa warmińsko-mazurskiego, blisko centrum na prawo u góry znajduje się punkt z opisem „Czerniki”
Położenie na mapie powiatu kętrzyńskiego
Mapa konturowa powiatu kętrzyńskiego, po prawej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Czerniki”
Ziemia54°04′59,390″N 21°26′24,428″E/54,083164 21,440119
Zabytkowy wiadukt drogowy z 1907 roku w Czernikach, nad linią kolejową Kętrzyn-Węgorzewo.
Zabytkowy krucyfiks
Zbiorowy grób ludzkich szczątków wykopanych podczas budowy wzmocnienia fundamentów kościoła

Czerniki (niem. Schwarzstein) – wieś w Polsce, położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie kętrzyńskim, w gminie Kętrzyn. W latach 1975–1998 miejscowość należała do województwa olsztyńskiego.

Przez wieś przebiega trasa turystyczna ciągnąca się od drogi KętrzynGiżycko przez Karolewo, Czerniki, Gierłoż do Wilczego Szańca. We wsi znajdują się: punkt skupu ziół, trzy warsztaty samochodowe i gospodarstwo agroturystyczne "Andrzejówka". Przez Czerniki swój przebieg ma linia kolejowa nr 259 (obecnie nieczynna).

Integralne części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Czerniki[3][4]
SIMC Nazwa Rodzaj
0477430 Góry przysiółek
0477446 Rybniki przysiółek
0477452 Strzyże przysiółek

Historia[edytuj | edytuj kod]

Niemiecka nazwa wsi oznacza czarny kamień, z którym wiąże się legenda dotycząca Czernik, mówiąca że Diabeł leciał z Afryki z wielkim kamieniem, aby zburzyć budowany w Czernikach kościół. Nie zdążył jednak dotrzeć z kamieniem przed odprawieniem Mszy, więc zmuszony został porzucić kamień w pobliskim lesie.

Czerniki jako wieś czynszowa lokowana została w XIV w. na prawie chełmińskim, już wtedy we wsi była karczma i działał młyn wodny, który znajdował się w pobliżu kościoła przy strumieniu odprowadzającym wodę z jeziora Siercze do Gubra. Młyn w tym miejscu funkcjonował jeszcze w XX w. W lipcu 1907 uruchomiono linię kolejową nr 259 na trasie KętrzynWęgorzewo. Pociągi osobowe kursowały na tej linii do 30 maja 1992, a towarowe do roku 2000. Obecnie linia jest nieczynna[5]. W 1928 przy kościele ustawiono granitowy głaz z napisem upamiętniającym poległych żołnierzy w czasie I wojny światowej. Głaz ten został usunięty w końcu lat dziewięćdziesiątych XX w.[5]. Małą elektrownię wodną wybudowano około roku 1920.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Kościół w Czernikach wybudowano pod koniec XIV w. na miejscu świętego gaju Prusów. Parafia w Czernikach należała do archiprezbiteratu w Reszlu do 1525. Od 1490 proboszcz z Czernik obsługiwał kaplicę w Sterławkach Wielkich. Kościół był przebudowywany w latach 1749–1750 i 1771–1772, a w roku 1886 dobudowano wieżę. Do drugiej wojny światowej nad wejściem do kościoła wisiała podkowa. Podkowę tę wiązano z legendą o karczmarce z Nakomiad, którą diabeł zamienił w konia[6]. Najprawdopodobniej była to jednak pamiątka po Tatarach, którzy ograbili Czerniki w 1657 r. Po reformacji kościół w Czernikach został świątynią ewangelicką do 1945. Kaplicę w Sterławkach Wielkich obsługiwali duchowni z Czernik do 1585. W Czernikach pastorzy i diakoni musieli znać język polski.

W Czernikach pierwsza msza po poświęceniu kościoła dla kultu katolickiego odbyła się 27 grudnia 1945 r.[potrzebny przypis] Kościół poświęcił pw. św. Jana Ewangelisty i Matki Boskiej Szkaplerznej ks. Wacław Radziwon z parafii św. Katarzyny w Kętrzynie. W kościele przeprowadzono niezbędne remonty. Zmieniono ołtarz główny – w miejscu ocalałego witraża zamocowano krucyfiks z końca XV w., którego pochodzenie nie jest znane. W Czernikach podobnie jak w Karolewie były przeszkody w utworzeniu parafii. Kościół w Czernikach pw. św. Jana Ewangelisty jest kościołem filialnym parafii w Karolewie.

Kościół wybudowano w stylu gotyckim. Jest to budowla salowa, z zakrystią i kruchtą od północy oraz wieżą od strony północnej. Neogotycką wieżę dobudowano w 1884, natomiast zakrystię i kruchtę pod koniec XIX w.

Przy polnej drodze do Wopławek znajduje się głaz narzutowy upamiętniający bitwę Krzyżaków z Litwinami w 1311[6].

Na południe od wsi pozostałości średniowiecznego grodziska[6].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

W 1785 r. w Czernikach było 31 budynków, a w 1818 – 34 budynki.

Liczba mieszkańców: 1818 – 240 osób, 1939 – 1590, 1970 – 420, 2000 – 259.[potrzebny przypis]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wieś Czerniki w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2019-10-28] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 178 [dostęp 2020-12-22] [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  3. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  4. GUS. Rejestr TERYT
  5. a b poMazurach.pl
  6. a b c Piotr Skurzyński "Warmia, Mazury, Suwalszczyzna" Wyd. Sport i Turystyka – Muza S.A. Warszawa 2004 ​ISBN 83-7200-631-8​ s. 184

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Zofia Licharewa: Kętrzyn. Z dziejów miasta i powiatu. Olsztyn: Pojezierze, 1962, s. 89.
  • Zofia Licharewa: Kętrzyn. Z dziejów miasta i powiatu. Olsztyn: Pojezierze, 1978, s. 166-167.
  • Bronisław Magdziarz (red.): Kościoły i kaplice Archidiecezji Warmińskiej. T. 2. Olsztyn: Kuria Metropolitalna Archidiecezji Warmińskiej, 1999, s. 89. ISBN 83-912605-0-X.
  • Kazimierz Żuchowski, Hermann Dembowski: Dzieje kościoła i duszpasterstwa w Karolewie. Wyd. 1. Olsztyn, Karolewo: Ad Rem, 1999. ISBN 83-87540-07-2.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]