Czersk (województwo mazowieckie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Czersk
Herb
Herb Czerska
Rynek w Czersku
Rynek w Czersku
Państwo  Polska
Województwo mazowieckie
Powiat piaseczyński
Gmina Góra Kalwaria
Liczba ludności (2011) 767[1]
Strefa numeracyjna 22
Kod pocztowy 05-530
Tablice rejestracyjne WPI
SIMC 0001695
Położenie na mapie gminy Góra Kalwaria
Mapa lokalizacyjna gminy Góra Kalwaria
Czersk
Czersk
Położenie na mapie powiatu piaseczyńskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu piaseczyńskiego
Czersk
Czersk
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Czersk
Czersk
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Czersk
Czersk
Ziemia51°57′31″N 21°13′55″E/51,958611 21,231944
Trojden I, książę czerski

Czersk – wieś w gminie Góra Kalwaria w powiecie piaseczyńskim w województwie mazowieckim. Przez Czersk z Coniewa do Brzumina prowadzi droga wojewódzka nr 739, która łączy wieś z drogą krajową nr 79

Do 1954 roku istniała gmina Czersk. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie warszawskim.

Jedno z najstarszych miast na Mazowszu i stolica jednego z księstw dzielnicowych. Miasto królewskie Korony Królestwa Polskiego w województwie mazowieckim[2]. Obecnie Czersk znany jest głównie z ruin średniowiecznego zamku książąt mazowieckich, które są główną atrakcją turystyczną tej małej miejscowości i równocześnie jednym z najcenniejszych zabytków na Mazowszu.

Czersk znajduje się w odległości kilku kilometrów od Góry Kalwarii. Położony jest nad Jeziorem Czerskim, starorzeczem wiślanym. Kilkaset metrów dalej płynie Wisła.

Nazwa[edytuj]

Herb Księstwa Czerskiego

Najwcześniejszą wzmiankę o nazwie notuje pod rokiem 1142 Latopis Ławrientiewski, jako Čьrnьsk.

Później pojawia się także w polskojęzycznych zapiskach: Cirnsk (1236-1237), Cyrnsko (1242), Czyersko (1456). Średniowieczna nazwa brzmiała Czyrńsk, Czyrńsko. W wyniku uproszczenia grupy spółgłoskowej przeszła ona w Czyrsko. Jeszcze w średniowieczu nastąpiła kolejna zmiana, grup -yr- i -ir- w -er-, dzięki czemu ukształtowała się współczesna forma. Nazwa grodu pochodzi najprawdopodobniej od nazwy rzeki Czarnej, mającej w pobliżu ujście do Wisły. Powstała ona poprzez dodanie do nazwy rzeki przyrostka -ъsko. Stąd też występowanie obu form męskich (Czyrńsk) i nijakich (Czyrńsko)[3].

Historia[edytuj]

Początki osadnictwa na wzgórzu w miejscu obecnego Czerska datuje się na epokę kamienną. Okolica była atrakcyjnym miejscem dla założenia osady ze względu na położenie na skrzyżowaniu szlaków handlowych, umiejscowienie nad skarpą oraz dogodną przeprawę przez Wisłę.

Pierwszy znany gród powstał w XI wieku na miejscu istniejącej już osady z VII-VIII wieku. W XII wieku Czersk staje się siedzibą kasztelana a w 1252 archidiakonatu, podległego biskupstwu poznańskiemu, co czyniło go ważnym ośrodkiem politycznym. W tym samym wieku stał się Czersk stolicą Księstwa Mazowieckiego. W miejscowości powstał targ miejski.

Prawa miejskie uzyskał Czersk w 1350 roku, a w 1386 roku został lokowany na prawie chełmińskim. Na przełomie XIV i XV wieku książę Janusz I Starszy zbudował w Czersku wieloboczny zamek z dwiema wieżami oraz wieżą bramną (później dobudowano arkadowy most w miejsce zwodzonego). W 1413 roku Janusz I przeniósł swoją główną siedzibę z podupadającego Czerska do nowego prężnie rozwijającego się ośrodka – Warszawy, gdzie uczynił on z kościoła pod wezwaniem św. Jana kolegiatę mazowiecką, oraz zbudował najstarszą część późniejszego Zamku Królewskiego. Powodem upadku Czerska miało być przesunięcie się koryta Wisły na wschód w XIV wieku.

Ponowny okres rozkwitu przeżył Czersk, gdy rządziła nim królowa Bona, żona Zygmunta Starego. Otrzymała ona Czersk jako odprawę wdowią po śmierci Zygmunta Starego. Królowa chętnie przebywała w tym mieście i z jej inicjatywy powstał wtedy browar, rozwinął się handel, uprawa winorośli i ogrodnictwo.

W czasie potopu szwedzkiego Czersk doznał bardzo poważnego uszczerbku. Wojska szwedzkie po doznaniu klęski od Stefana Czarnieckiego pod Warką wycofując się opanowały twierdzę czerską i doszczętnie ją zdewastowały. Od tego czasu nastąpił dalszy, systematyczny regres miasta. W latach 1762-1766 marszałek wielki koronny Franciszek Bieliński podjął próbę odbudowy zamku (wtedy powstał most przez fosę), jednak po dostaniu się pod zabór pruski mury zostały zburzone, co pozbawiło twierdzę resztek znaczenia militarnego. W 1869 roku zostały Czerskowi odebrane przez władze rosyjskie prawa miejskie. Współcześnie, w miejscu dawnej twierdzy pozostały ruiny i brukowane ulice.

Zabytki[edytuj]

Najważniejszym zabytkiem w Czersku jest zamek. Prezentuje się on szczególnie imponująco od strony Wisły, zaś z jego wież roztacza się widok na okolicę. Zamek wpisany jest do rejestru zabytków pod nr 1009/116 z 25.01.1958

W Czersku znajduje się również kościół pw. Przemienienia Pańskiego. Wzniesiony został w latach 1805-1806, jako zadośćuczynienie rządu pruskiego za konfiskatę parafii wsi Linin. Następnie był przebudowywany w 1900 r. Ołtarz główny został wykonany roku 1901.[4] Cały obiekt jest wpisany do rejestru zabytków wraz z cmentarzem kościelnym (nr rej. 1010/690/62 z 12.04.1962).

Ciekawostką turystyczną jest fakt, że obecny Czersk położony jest niezmiennie na średniowiecznym planie miasta. Niewiele jest tak małych miejscowości, które mogłyby się poszczycić targiem o średniowiecznym rodowodzie (obecnie plac Tysiąclecia). Średniowieczny układ urbanistyczny miasta również wpisany jest do rejestru pod nr A-1601 z 15.09.1999.

W 2009 w pobliżu zamku, na dnie pogłębianego stawu odnaleziono 500-letnią szkutę[5].

Galeria[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. http://www.polskawliczbach.pl/wies_Czersk, w oparciu o dane GUS.
  2. Adolf Pawiński, Mazowsze, Warszawa 1895, s. 37.
  3. Kazimierz Rymut: Nazwy miast Polski. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1987, s. 56. ISBN 83-04-02436-5.
  4. Czersk. PRZEMIENIENIA PAŃSKIEGO, archidiecezja.warszawa.pl [dostęp 2017-01-10].
  5. Nie ma pieniędzy na wydobycie zabytku, Zdjęcia szkuty z Czerska

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]