Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych – publikowana przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody i Jej Zasobów (IUCN) lista zagrożonych wyginięciem gatunków organizmów. Ukazała się po raz pierwszy w 1963 roku. Edycja Czerwonej Księgi z roku 2011 zawierała spis 59 508 gatunków (ponad 45 tysięcy gatunków zwierząt, ponad 14 tysięcy gatunków roślin oraz 18 gatunków grzybów), z których 19 265 jest zagrożonych wyginięciem[1]. Większość z nich uzyskała status zagrożonych w wyniku działalności człowieka.

Kategorie zagrożenia gatunków[edytuj | edytuj kod]

Informacje gromadzone w systemie IUCN są grupowane w kategoriach określających stopień zagrożenia wyginięciem danego gatunku. Kryteria zaliczenia gatunku do danej kategorii w roku 2001 określono w dokumencie 2001 Categories & Criteria (version 3.1)[2].

oszacowane rozpoznane EX wymarłe (extinct), oznaczane znakiem †. Kategoria dotyczy gatunków, dla których wiadomo, że wymarły wszystkie osobniki do nich należące i dotyczy skali globalnej. Gatunki wymarłe w skali regionalnej lub poszczególnych państw zalicza się do kategorii RE – regionalnie wymarłych (regionally extinct)[3].
EW wymarłe na wolności (extinct in the wild) – wymarłe w stanie dzikim – klasyfikuje się jako wymarłe na wolności, co oznacza, że pojedyncze okazy, czy nawet populacje mogą żyć jeszcze w hodowlach i ogrodach zoologicznych
zagrożone
wyginięciem
CR krytycznie zagrożone (critically endangered) – najbardziej zagrożone gatunki
EN zagrożone (endangered) – przypisuje się im wysokie ryzyko wymarcia w niedalekiej przyszłości
VU narażone (vulnerable) – gatunki, które mogą wymrzeć stosunkowo niedługo, choć nie tak szybko jak zagrożone
NT bliskie zagrożenia (near threatened) – gatunki bliskie zaliczenia do poprzedniej kategorii, ale jeszcze się do niej niekwalifikujące
LC najmniejszej troski (least concern) – gatunki nie spełniające kryteriów kwalifikujących do którejś z kategorii zagrożenia lub bliskiego zagrożenia. Należą tu gatunki pospolite, szeroko rozprzestrzenione.
niedostatecznie rozpoznane DD (data deficient) – gatunki o nieokreślonym stopniu zagrożenia, wymagające dokładniejszych danych. IUCN odradza liberalne stosowanie tej kategorii – w przypadku braku informacji o gatunku zaleca się odniesienie kryteriów oceny zagrożenia do zajmowanych przezeń siedlisk. Do czasu ustalenia statusu gatunków tej grupy nie należy ich traktować jako niezagrożonych.
nieoszacowane według kryteriów IUCN NE (not evaluated) – gatunki nie poddane jeszcze ocenie.

W latach 1994–2001 stosowane były również kategorie (wersja 2.3):

  • LR/nt (ang.: Lower risk/near threatened – niższego ryzyka/bliskie zagrożenia) – odpowiednik NT
  • LR/lc (ang.: Lower risk/least concern – niższego ryzyka/najmniejszej troski) – odpowiednik LC
  • LR/cd (ang.: Lower risk/conservation dependent – niższego ryzyka/uzależniony od zabiegów ochronnych) – obecnie nie stosowana

W przypadku czerwonych list tworzonych dla gatunków występujących regionalnie lub w skali poszczególnych państw, występuje dodatkowo (przynajmniej na etapie tworzenia list) kategoria NA (Not Applicable), obejmująca taksony obce dla danego obszaru lub pojawiające się na nim przejściowo[3].

Statystyki IUCN[edytuj | edytuj kod]

Liczby gatunków kręgowców w klasyfikacji IUCN według stanu na rok 2011[4]:

Liczba gatunków W tym w kategorii
opisanych oszacowanych zagrożonych EX EW CR EN VU
Ssaki 5494 5494 100% 1134 21% 76 2 191 447 496
Ptaki 10 027 10 027 100% 1240 12% 132 4 190 372 678
Gady 9362 3004 32% 664 21 1 121 234 309
Płazy 6771 6312 93% 1910 30% 37 2 495 761 654
Ryby 32 000 9352 29% 2011 59 8 405 476 1130

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Numbers of threatened species by major groups of organisms (1996–2011)] (format pdf) (ang.)
  2. IUCN Species Survival Commission: IUCN red list categories and criteria. Version 3.1 Second edition. 2000. [dostęp 2015-06-06].
  3. 3,0 3,1 IUCN Species Survival Commission: GUIDELINES FOR Application of IUCN Red List criteria at regional and national levels. Version 4.0. IUCN (International Union for Conservation of Nature), 2000. [dostęp 2015-06-06].
  4. Status category summary by major taxonomic group (animals) (format pdf) (ang.)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]