Czerwonogród

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Czerwonogród
Червоноград
Ilustracja
Cerkiew św. Włodzimierza
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo

 Ukraina

Obwód

 lwowski

Rejon

rejon czerwonogrodzki

Zarządzający

Andrij Iwanowycz Zaliwśkyj

Powierzchnia

23 km²

Populacja (2019)
• liczba ludności


66 504[1]

Nr kierunkowy

+380-3249

Kod pocztowy

80100-80190

Położenie na mapie obwodu lwowskiego
Mapa konturowa obwodu lwowskiego, u góry znajduje się punkt z opisem „Czerwonogród”
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa konturowa Ukrainy, u góry po lewej znajduje się punkt z opisem „Czerwonogród”
Ziemia50°23′N 24°14′E/50,383333 24,233333
Strona internetowa
Portal Ukraina

Czerwonogród, Krystynopol[2] (ukr. Червоноград, Czerwonohrad; Кристинопіль, Krystynopil) – miasto na Ukrainie, w obwodzie lwowskim, stolica rejonu czerwonogrodzkiego, 9 km na południe od miasta Sokal, 15 km na wschód od granicy z Polską, u ujścia Sołokiji do Bugu. Do 1951 miasto znajdowało się w granicach Polski.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Do 1951 miasto nosiło nazwę Krystynopol na pamiątkę Krystyny z Lubomirskich Potockiej, żony założyciela miasta Feliksa Kazimierza Potockiego.

Nazwa Czerwonogród nadana w czasach ZSRR miała na celu nawiązanie do pobliskich Grodów Czerwieńskich, z którymi jednak miasto nie miało nic wspólnego[3]. Poza tym podobną nazwę nosił już gród Czerwonogród nad Dniestrem w obwodzie tarnopolskim.

Obecnie część mieszkańców, w tym czołowi urzędnicy, postulują powrót do dawnej nazwy[4].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pałac, cerkiew
Pałac Potockich, 2010 r.
Pałac Potockich, 2010 r.
Pałac Potockich, 2008 r.
Cerkiew pw. św. Włodzimierza

W 1692 Feliks Kazimierz Potockihetman wielki koronny i wojewoda krakowski – założył na części ziem dzisiejszego Czerwonogrodu miasteczko, które nazwał dla uczczenia swojej żony Krystyny z Lubomirskich – Krystynopolem i uczynił z niego swoją główną siedzibę (poprzednią rezydencja hetmana znajdowała się w miasteczku Tartaków). W tym samym roku Potocki ufundował też drewniany kościół katolicki św. Ducha, który wkrótce spłonął, oraz pierwszy klasztor. Z końcem XVII w. powstał także pierwszy pałac.

Syn Feliksa, Józef Felicjan Potocki, w 1703 wzniósł nowy murowany kościół, który po II wojnie światowej i wysiedleniu z tutejszych terenów Polaków popadł w ruinę, a w 1988 został przekazany prawosławnym i przez nich wyremontowany, obecnie jest użytkowany jako cerkiew. Kolejny właściciel Krystynopola – syn Józefa, Franciszek Salezy Potocki – wzniósł w latach 1756–1762 na miejscu starego, nowy murowany pałac zwany zamkiem[5]. Za jego czasów w mieście znajdował się już klasztor bernardynów, swoją architekturą współgrający z miejscowym pałacem. Franciszek Salezy był także fundatorem cerkwi św. Jura i klasztoru Bazylianów.

W 1781 jego syn, Szczęsny Potocki, sprzedał Krystynopol i przynależne doń dobra, gdyż w 1772 roku znalazły się one w wyniku rozbioru Polski we władaniu austriackim, a sam przeniósł się z rodziną do Tulczyna na Podolu. Od tego czasu Krystynopol przechodził z rąk do rąk. Nabywcą po Potockich został Adam Poniński, marszałek sejmu z lat 1773–1775, a później Krystynopol stanowił własność m.in. Starzeńskich i Fuchsów. W XIX wieku miasto i okolice należały do rodziny Wiśniewskich, mających duże wpływy na dworze cesarskim. 29 grudnia 1876 Tadeusz Stanisław Wiśniewski herbu Prus I otrzymał tytuł hrabiowski, był też szambelanem C.K. W 1890 miasto liczyło 3565 mieszkańców, w tym 2722 Żydów. Miasto w rękach rodziny Wiśniewskich pozostawało do roku 1936[6].

Podczas I wojny światowej miasteczko zostało bardzo zniszczone, uszkodzono i zdewastowano także zamek Potockich, w którym żołnierze wyrwali drzwi, okna, kaflowe piece i schody.

W okresie międzywojennym Krystynopol znajdował się w granicach II Rzeczypospolitej, w województwie lwowskim. We wrześniu 1939 zajęty przez Sowietów, ale na mocy tajnego protokołu do Paktu Ribbentrop-Mołotow przekazany Niemcom. Podczas okupacji niemal cała żydowska społeczność została zamordowana w obozie zagłady w Bełżcu. 19 lipca 1944 Krystynopol został zdobyty przez Armię Czerwoną i wkrótce potem przekazany pod władzę Polski[7], a w pierwszych latach powojennych był miejscowością przygraniczną w województwie lubelskim. W latach 1934–1951 siedziba gminy Krystynopol.

15 lutego 1951 został przekazany ZSRR, na mocy umowy międzypaństwowej. W zamian za część województwa lubelskiego z kilkoma miastami bogatymi w substancję zabytkową, Polska otrzymała 3 czerwca 1951 Rejon ustrzycki. Prawdziwym powodem wymiany były znajdujące się w okolicy bogate złoża węgla kamiennego, dzięki eksploatacji których Krystynopol w latach późniejszych rozrósł się kilkakrotnie.

Pałac w Czerwonogrodzie w okresie ZSRR pełnił funkcję muzeum ateizmu i obecnie znajduje się w remoncie. Ponownie otwarty w 1990 kościół Ducha Świętego z 1692 został przekazany prawosławnym na cerkiew[5].

W 1977 miasto liczyło 53 tys. mieszkańców[8].

W 1985 liczyło 67 tys. mieszkańców[9].

W 1989 liczyło 72 047 mieszkańców[10][11].

Według ukraińskiego spisu powszechnego[12] z 2001 wynika, że w mieście żyło 70 300 ludzi, w tym 4500 Rosjan (6,4%) i 100 (0,15%) Polaków.

W 2010 Rada Miejska Czerwonogrodu nadała honorowe obywatelstwo miasta Stepanowi Banderze, postanowienie weszło w życie 1 stycznia 2011 (z okazji rocznicy urodzin Bandery)[13].

W 2013 liczyło 68 000 mieszkańców[14].

W Czerwonogrodzie działa m.in. oddział Towarzystwa Kultury Polskiej Ziemi Lwowskiej[15].

W Krystynopolu urodzili się:

Z Krystynopolem jest związana akcja powieści Antoniego Malczewskiego Maria.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Чисельність наявного населення України на 1 січня 2019 року. Державна служба статистики України. Київ, 2019. стор.49.
  2. Egzonim wariantowy wprowadzony na 68 posiedzeniu KSNG.
  3. Marek Sandomierski Grody Czerwieńskie, Zielonym na Prawo, 3/18.
  4. Spotkanie wspomnień, Gazeta Bieszczadzka, 19 czerwca 2016.
  5. a b Jarosław Komorowski. Tragedia Gertrudy Komorowskiej. „Spotkania z Zabytkami”. Nr 12/2007 (grudzień 2007). s. 16–18. 
  6. Jakub Selder, Od Gomolińskich do Rembielińskich, Ridero IT Publishing, 2021, s. 83, ISBN 978-83-8273-209-2.
  7. ВОВ-60 – Сводки.
  8. Червоноград w: Большая Советская Энциклопедия под ред. А.М. Прохорова. 3-е изд. том 29. М., «Советская энциклопедия», 1978, стр. 65.
  9. Червоноград w: Советский энциклопедический словарь. редколл., гл. ред. А.М. Прохоров. 4-е изд. М., «Советская энциклопедия», 1986. стр. 1490.
  10. Всесоюзная перепись населения 1989 г. Численность городского населения союзных республик, их территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу.
  11. Червоноград w: Большой энциклопедический словарь (в 2-х тт.). / редколл., гл. ред. А.М. Прохоров. том 2. М., „Советская энциклопедия”, 1991. стр. 630.
  12. Dane co do kwestii liczebności Polaków na Ukrainie podane w ukraińskim spisie powszechnym z 2001, zdaniem osób zajmujących się statystykami i procesami demograficznymi, oraz według polskich konsulatów i stowarzyszeń na Ukrainie – są bardzo mocno zaniżone.
  13. Bandera został honorowym obywatelem kolejnego miasta.
  14. Чисельність наявного населення України на 1 січня 2013 року. Державна служба статистики України. Київ, 2013. стор. 78.
  15. Towarzystwo Kultury Polskiej Ziemi Lwowskiej.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]