Czesław Łuczak

Czesław Łuczak

Data i miejsce urodzenia	19 lutego 1922 Kruszwica
Data i miejsce śmierci	10 sierpnia 2002 Poznań
Profesor nauk historycznych
Specjalność: historia gospodarcza
Alma Mater	Uniwersytet Poznański
Doktorat	1949 – nauki historyczne Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu promotor: Jan Rutkowski, Zygmunt Wojciechowski
Habilitacja	1955 – nauki historyczne Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Profesura	1966
Doktor honoris causa Uniwersytet w Charkowie – 22 czerwca 1967 Uniwersytet w Halle – 25 maja 1970
Nauczyciel akademicki
uczelnia	Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Okres zatrudn.	od 1973
Rektor
Uczelnia	Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Okres spraw.	1965–1972
Poprzednik	Gerard Labuda
Następca	Benon Miśkiewicz
Odznaczenia

Czesław Łuczak (ur. 19 lutego 1922 w Kruszwicy, zm. 10 sierpnia 2002 w Poznaniu) – polski historyk specjalizujący się w historii gospodarczej, profesor i rektor (1965–1972) Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza.

Życiorys

Urodził się 19 lutego 1922 w Kruszwicy, w rodzinie Michała i Jadwigi z domu Stajszczak. W 1932 wraz z rodziną przeprowadził się do Mogilna. W 1939 ukończył Gimnazjum i Liceum w Trzemesznie i uzyskał świadectwo dojrzałości.

Podczas okupacji niemieckiej był początkowo robotnikiem rolnym, a następnie od grudnia 1941 pracował w charakterze księgowego.

Po wojnie rozpoczął studia na Wydziale Prawno-Ekonomicznym Uniwersytetu Poznańskiego, które ukończył w 1948. W trakcie studiów związał się z Katedrą Historii Gospodarczej. Obroniwszy magisterium w styczniu, już w październiku 1949 obronił rozprawę doktorską (promotor: Jan Rutkowski, a po jego śmierci Zygmunt Wojciechowski).

W latach 1946–1992 pracował na Uniwersytecie Poznańskim, w Katedrze Historii Gospodarczej, która do 1953 istniała przy Wydziale Prawno-Ekonomicznym, po czym przeniesiono ją do Zespołu Katedr Historycznych UP. Przeszedł wszystkie szczeble awansu naukowego: w 1953 został adiunktem, w 1955 otrzymał tytuł naukowy i stanowisko docenta, w 1960 tytuł naukowy profesora nadzwyczajnego, a w 1966 tytuł profesora zwyczajnego.

W 1962 został kierownikiem Zakładu Historii Gospodarczej UAM i był nim do przejścia na emeryturę w 1992. Zajmował też następujące stanowiska na szczeblu uniwersyteckim: prodziekan (1956–1960) i dziekan (1960–1962) Wydziału Filozoficzno-Historycznego, prorektor (1962–1965) i rektor (1965–1972) UAM, dyrektor Instytutu Historii (1968–1981, 1987–1990). Przez wiele lat przewodniczył też Komitetowi Redakcyjnemu Wydawnictwa Naukowego UAM.

Był m.in. członkiem:

• PZPR (od 1953)
• Komisji Historycznej KC PZPR (1963–1970 i od 1982)
• przewodniczącym rady naukowej w Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich oraz Instytutu Pamięci Narodowej
• Rady Naukowej Instytutu Zachodniego
• Prezydium Komisji Badań Regionalnych PAN przy oddziale poznańskim
• Komisji II Wojny Światowej Komitetu Nauk Historycznych PAN
• Prezydium Komisji Historii Gospodarczej PAN
• Centralnej Komisji do spraw Stopni i Tytułów Naukowych przy Prezesie Rady Ministrów RP
• Komitetu Redakcyjnego kwartalnika KC PZPR Z Pola Walki, w którym publikowano artykuły na temat historii polskiego i międzynarodowego ruchu robotniczego i komunistycznego

Prowadził seminarium magisterskie i doktorskie. Wypromował ponad 300 magistrów i 49 doktorów. Dziesięciu jego uczniów habilitowało się, sześciu zostało profesorami, a dwóch piastowało godność rektorów szkół wyższych.

Uczniami profesora byli m.in.: prof. Włodzimierz Bonusiak, prof. Marian Eckert, prof. Stefan Kowal, dr hab. Bożena Górczyńska-Przybyłowicz, dr hab. Roman Macyra, dr hab. Witold Szulc, dr hab. Tadeusz Janicki, dr hab. Tadeusz Miluski, dr Jin Matsuka..

Grób prof. Czesława Łuczaka na cmentarzu Jeżyckim w Poznaniu

Intensywną działalność naukową prowadził również po formalnym przejściu na emeryturę, za co w 1999 uhonorowany został medalem.

Był mężem Stanisławy (1927–2019).

Zmarł 10 sierpnia 2002 w Poznaniu, spoczywa w grobie rodzinnym na cmentarzu Jeżyckim (kwatera L-4-3).

Rektor UAM

Był rektorem UAM w okresie długoletnich rządów historyków w uniwersytecie (byli nimi poprzednik i następca Łuczaka). Za jego kadencji uniwersytet przeżywał konsekwencje Marca'68 (władze musiały rozstrzygnąć problem zidentyfikowanych uczestników studenckich protestów), w następstwie których zgodnie z dyrektywami ministerialnymi przeprowadzono głęboką reformę struktur uniwersyteckich. Równocześnie znacząco rozbudował bazę lokalową uczelni. np. poprzez oddanie gmachu Collegium Novum. W 1969 zorganizował z rozmachem obchody 50-lecia uniwersytetu. Objąwszy stanowisko dyrektora Instytutu Historii w 1969 (po odejściu na emeryturę Henryka Łowmiańskiego i krótkim wakacie), początkowo łączył je ze sprawowaniem funkcji rektora. Doprowadził Instytut do wiodącej pozycji w kraju. Bez problemu zapewniał sobie reelekcje na kolejne kadencje, jednak w 1981 po wygranych wyborach w geście protestu zrezygnował, gdy nie zaakceptowano jednego z jego kandydatów na wicedyrektora. Na stanowisko powrócił, ale już z nominacji rektorskiej (zgodnie z nową ustawą), w 1987 i sprawował je kolejne cztery lata.

Wybrane publikacje

Był specjalistą w dziedzinie najnowszej historii gospodarczej Polski, autorem i redaktorem blisko 50 książek oraz ok. 400 innych prac, m.in.:

• „Kraj Warty” 1939–1945. Studium historyczno-gospodarcze okupacji hitlerowskiej (1972)
• Polscy robotnicy przymusowi w Trzeciej Rzeszy podczas II wojny światowej (1974)
• Polityka ludnościowa i ekonomiczna hitlerowskich Niemiec w okupowanej Polsce, Wyd. Poznańskie, Poznań 1979 ISBN 83-210-0010-X.
• Polityka ekonomiczna III Rzeszy w latach drugiej wojny światowej (1982)
• Dzieje gospodarcze Niemiec 1871–1945 (1984)
• Dzieje gospodarcze Wielkopolski w okresie zaborów 1815–1918 (1988)
• Od Bismarcka do Hitlera: polsko-niemieckie stosunki gospodarcze (1988)
• Zagłada (1989)
• Dzień po dniu w okupowanym Poznaniu (1989)
• Dzień po dniu w okupowanej Wielkopolsce i na Ziemi Łódzkiej (Kraj Warty) (1989)
• Praca przymusowa Polaków w III Rzeszy (1989)
• Dzieje Obornik, red., Wyd. Poznańskie (1990), ISBN 978-83-210-0902-5.
• Polska i Polacy w drugiej wojnie światowej (1993)
• Dzieje Mogilna (1998)
• Dzieje Jarocina (1998)
• Historia gospodarcza Niemiec lat 1871–1990 (2002)
• Dzieje Polski 1939–1945. Kalendarium wydarzeń, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2007, s. 606 ISBN 978-83-7177-430-0.

Ordery i odznaczenia

• Order Sztandaru Pracy I klasy
• Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski
• Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
• Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
• Złoty Krzyż Zasługi
• Medal 10-lecia Polski Ludowej (1955)
• Medal Komisji Edukacji Narodowej
• Odznaka tytułu honorowego „Zasłużony Nauczyciel PRL”
• Medal Palmae Universitatis Studiorum Posnaniensis (1999)
• Medal pamiątkowy Wojskowego Instytutu Historycznego(1987)

Nagrody i wyróżnienia

• Nagroda Indywidualna I stopnia Ministra Oświaty i Szkolnictwa Wyższego za szczególne osiągnięcia w dziedzinie badań naukowych (1967)
• tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Marcina Lutra w Halle (1967)
• tytuł doktora honoris causa Charkowskiego Uniwersytetu Państwowego im. Maksyma Gorkiego (1970)
• Nagroda Państwowa II stopnia (1981)
• tytuł Honorowego Obywatela Miasta Mogilna (1998)
• dyplom Wybitnej Osobistości Pracy Organicznej oraz Statuetka Złotego Hipolita (2002)

Publikacje o prof. Czesławie Łuczaku

• Antoni Czubiński, Wspomnienie pośmiertne. Czesław Łuczak (1922–2002), „Studia Historica Slavo-Germanica”, t. 24 (2001–2002), s. 279–281.
• Dariusz Matelski, Czesław Łuczak (1922–2002), „Ziemia Kujawska”, tom 15, 2002, s. 251–257.
• Dariusz Matelski, Czesław Łuczak (1922–2002), „Poznański Rocznik Historyczno-Archiwalny”, tom VIII–IX, Poznań 2002, s. 326–332.

Bibliografia

• Bartłomiej Piotr Grabowski, Kruszwicki słownik biograficzny, Kruszwica 2021, s. 147-148: Kruszwicki słownik biograficzny - Bartłomiej Grabowski — Ridero
• Kto jest kim w Polsce 1989, Wydawnictwo Interpress, Warszawa 1989, s. 758–759.
• Stanisław Sierpowski, Józef Malinowski (oprac.): Sylwetki sławnych i zasłużonych absolwentów Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2019, s. 145–146. ISBN 978-83-232-3481-4. [dostęp 2026-01-13].
• Biogram na stronie Zakładu Historii Gospodarczej UAM

Linki zewnętrzne

• Prof. zw. dr Czesław Łuczak, [w:] archiwalna baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2016-06-07] .
• Poczet Rektorów UAM: Czesław Łuczak