Czesław Franciszek Pajerski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Czesław Franciszek Pajerski
Data i miejsce urodzenia

1 stycznia 1931
Nowy Targ

Data i miejsce śmierci

6 lutego 2000
Nowy Targ

Zawód, zajęcie

założyciel oraz kustosz Muzeum Podhalańskiego w Nowym Targu

Odznaczenia
Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” Złota Honorowa Odznaka PTTK

Czesław Franciszek Pajerski (ur. 1 stycznia 1931 w Nowym Targu, zm. 6 lutego 2000 w Nowym Targu) – założyciel oraz kustosz Muzeum Podhalańskiego w Nowym Targu, społeczny opiekun zabytków w powiecie nowotarskim, przewodniczący Komisji Opieki nad Zabytkami (Podhala, Spiszu i Orawy) przy Oddziale „Gorce” PTTK.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Syn Józefa Pajerskiego i Anny z Zychów. Uczęszczał do szkoły powszechnej w Nowym Targu i Technikum Elektrycznego w Krakowie.

W 1962 poślubił Annę z Wójcigów, z którą miał dwoje dzieci: Katarzynęy, która zajmowała się etnografią oraz syna, Piotra, nauczyciela wychowania fizycznego.

Został pochowany w Nowym Targu, w zabytkowej części cmentarza koło kościoła św. Anny[1].

Poglądy[edytuj | edytuj kod]

Opieka, którą Czesław Pajerski otoczył zabytki, szczególnie podhalańskie kapliczki, niekiedy narażała go na zatargi z władzami komunistycznymi. Szczególnych problemów, a w efekcie końcowym nawet pobytu w więzieniu w Nowym Sączu, przysporzyło mu wybudowanie kapliczki nawiązującej do walk z Niemcami, Sowietami oraz Słowakami z 1939. Słupowa kapliczka upamiętniająca tragiczne próby odzyskania niepodległości znajdowała się na prywatnym terenie należącym do Pajerskiego na Rusnakowej Polanie pod Turbaczem. Teren ten był miejscem stacjonowania partyzantki wpierw antyniemieckiej, a w późniejszym czasie antykomunistycznej, walczącej do połowy lat 50.

Gdy w 1979 SB zażądała zlikwidowania kapliczki, C. Pajerski wykorzystując pozwolenie na budowę szopy, wraz z grupą górali odbudował ją na planie krzyża Virtuti Militari oraz zadedykował ją papieżowi Janowi Pawłowi II. Przy budowie pomagali mu: Stefan Mrugała, Jan Batkiewicz, Jan Niemiec, Bartłomiej Czubernat i Józef Sulka. Od tego momentu motywowani tą dedykacją górale bronili kapliczki[2].

Dwa lata później, jesienią, za kapliczką Pajerski zbudował jeden z pierwszych pomników katyńskich. Kapliczka została poświęcona 17 września 1980 przez ks. Krakowczyka.

Na pomniku widnieje tabliczka, o treści:

„1920-1980

Rycerzom obrońcom wolnej Rzeczpospolitej

pomordowanym przez wrogów i zdrajców z

SS-Gestapo, KPP-PZPR, UB-SB, NKWD-GPU”[3]

W czasie stanu wojennego, jako członek Solidarności, zajmował się kolportażem podziemnej gazety podhalańskiej "Janosik".

Nagrody[edytuj | edytuj kod]

Złota Odznaka Zasłużony Działacz Kultury

Uhonorowany odznakami takimi jak :

- Złota Odznaka PPTK

kościółek św. Anny w Nowym Targu

- Złota Plakietka Światowida

- "Zasłużony Działacz Kultury"

- Zasłużony dla Ziemi Nowotarskiej

- Zasłużony dla m. Nowy Targ - przyjęcia tej odznaki, nadanej mu w 1994 odmówił w ramach protestu przeciw przeniesieniu muzeum do dużo mniejszego pomieszczenia w ratuszu.

- oraz odznaką za pracę z młodzieżą

Praca zawodowa[edytuj | edytuj kod]

Do 1995, kiedy przeszedł na rentę, pracował w oddziale Zakładu Energetycznego w Krakowie.

Kiedy dostrzegł podupadanie i niszczenie zabytków, postanowił aktywnie temu przeciwdziałać. Stał się działaczem PTTK, zostając opiekunem zabytków powiatu nowotarskiego, szczególną atencją obdarzył kościółek św. Anny w Nowym Targu oraz starą część cmentarza nowotarskiego oraz zieleń na placu Słowackiego.

Zabiegał o odtworzenie zniszczonego kopca grunwaldzkiego w Nowym Targu oraz renowacje krzyża grunwaldzkiego w Szaflarach.

12 i 13 października 1959 w Wieliczce, podczas zjazdu społecznych opiekunów zabytków województwa krakowskiego, Czesław Pajerski zgłosił wniosek o powołanie muzeum regionalnego w Nowym Targu, którego patronatem byłoby Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze. Postulat spotkał się z aprobatą Zarządu Głównego PTTK, które, mając z cel ochronę dóbr kultury – popierało powstawanie regionalnych muzeów. Od tamtego czasu grupa założycieli, członkowie Komisji Opieki nad Zabytkami Oddziału PTTK Gorce w Nowym Targu: Czesław Pajerski, Czesław Stahl, Stefania Przybysz-Szewczyk, Balbina Białońska, Wacław Giełczyński, Franciszek Potoczek oraz Alojzy i Teofil Zubek rozpoczęli pracę nad organizacją placówki, czego pierwszym krokiem było gromadzenie kolekcji[4]. Na prośbę organizatorów, mieszkańcy Nowego Targu przekazywali do mającego powstać muzeum: wyroby rzemieślnicze, pamiątki rodzinne, fotografie, narzędzia, zabytkowe przedmioty codziennego użytku. W trakcie 7 lat uzbierano 1500 eksponatów etnograficznych i historycznych, z czego dużą część stanowiły przedmioty z prywatnych zbiorów Czesława Pajerskiego. Ponadto dzięki niemu w muzeum powstał także dział nawotarskiego drukarstwa, w którym umieścił odziedziczone po ojcu plakaty oraz pisma.

Razem z J. Trzcińską, archeolożką, w latach 1967-70 prowadził badania archeologiczne w Nowym Targu na ul. św. Anny i na Kowańcu, oraz w Szaflarach.

W l. 80 piastował stanowisko przewodniczącego Wojewódzkiej Komisji Opieki nad Zabytkami w Nowym Sączu. Utworzył izby regionalne w: Białce Tatrzańskiej, zagrodzie Blaszyńskich w Chochołowie, Chyżnem, Bańskiej Niżnej, Nowym Targu oraz szkołach, m.in. Izbę Pamięci w I Liceum Ogólnokształcącym w Nowym Targu, Frydmanie oraz Białce Tatrzańskiej.

W 1984 w Nowym Targu i Ludźmierzu zorganizował ogólnopolską sesję muzealną wraz z wystawą poświęconą upamiętnieniu 100-lecia muzealnictwa w Polsce.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Oddział Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Janusz Kamocki, Etnografowie i ludoznawcy polscy : sylwetki, szkice biograficzne. T. 2, 2007.
  2. Janusz Kamocki, Etnografowie i ludoznawcy polscy : sylwetki, szkice biograficzne. T. 2, 2007.
  3. 70 lat później… Msza pod brzozowym, Katyńskim Krzyżem u stóp Królowej Gorców, dobroni.pl, 16 kwietnia 2010 [dostęp 2019-04-14] (pol.).
  4. 24.pl, Jubileusz Muzeum Podhalańskiego - podhale24.pl, podhale24.pl [dostęp 2019-04-15].