Czesław Mączyński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Czesław Mączyński
Ilustracja
pułkownik artylerii pułkownik artylerii
Data i miejsce urodzenia 9 lipca 1881
Kaszyce
Data i miejsce śmierci 15 lipca 1935
Lwów
Przebieg służby
Siły zbrojne c. i k. armia,
Wojsko Polskie
Główne wojny i bitwy I wojna światowa,
wojna polsko-ukraińska (obrona Lwowa),
wojna polsko-bolszewicka
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Niepodległości z Mieczami Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (1920-1941, czterokrotnie)
Czesław Mączyński
Czesław Mączyński.PNG
Miejsce urodzenia Kaszyce
poseł na Sejm I kadencji (II Rzeczpospolita)
Okres od 1922
do 1927
Przynależność polityczna Klub Chrześcijańsko-Narodowy
Czesław Mączyński signature.JPG

Czesław Jan Mączyński (ur. 9 lipca 1881 w Kaszycach, zm. 15 lipca 1935 we Lwowie) – polski nauczyciel, historyk, pułkownik artylerii Wojska Polskiego, dowódca obrony Lwowa w listopadzie 1918, polityk II Rzeczypospolitej, poseł na Sejm RP (1922–1927).

Czesław Mączyński podczas pracy
Nagrobek Czesława Mączyńskiego

Życiorys[edytuj]

Był synem Pawła, nauczyciela ludowego i Julii[1]. Edukację rozpoczął w szkole ludowej w Kaszycach. Po przeprowadzce do Ostrowa pod Jarosławiem w 1892, rozpoczął naukę w jarosławskim C.K. Gimnazjum (1893-1902), gdzie zdał maturę. Aby mieć możliwość późniejszego nieprzerywanego studiowania zgłosił się na jednoroczną ochotniczą służbę w 29 Pułku Artylerii Polowej Cesarskiej i Królewskiej Armii, w garnizonie Jarosław. 21 września 1903 zdał egzamin oficerski i otrzymał stopień podporucznika rezerwy. 16 grudnia 1905 został wybrany członkiem wydziału Czytelni Akademickiej we Lwowie (prócz niego także m.in. Stefan Pasławski, Tadeusz Wolfenburg)[2]. W 1908 roku ukończył Wydział Filozoficzny na Uniwersytecie Lwowskim, po którym studiował przez dwa lata prawo, równolegle uzyskał tytuł egzaminowany zastępca nauczyciela. Podczas studiów należał do lwowskich Drużynach Bartoszowych[3]. W roku 1910 rozpoczął pracę w C.K. Gimnazjum w Przemyślu, gdzie uczył języka polskiego, łacińskiego i greckiego. Na parę tygodni przed zamachem w Sarajewie zdał państwowy egzamin na stopień nauczyciela.

Po wybuchu I wojny światowej został zmobilizowany do 29 Pułku Artylerii Polowej, w którym został dowódcą baterii. W październiku przeniesiony do 1 Pułku Artylerii Polowej, gdzie awansuje na porucznika. Ranny, przebywał w szpitalu do sierpnia 1915. Od tego czasu do grudnia 1917 służył w 2 Pułku Artylerii Polowej jako komendant baterii. W tym też roku został kapitanem. Był członkiem Ligi Narodowej[4]. Od grudnia 1917 do końca października 1918 pełnił służbę najpierw w grupie artylerii Komendy 4 Armii, później w 4 Komendzie Generalnej.

U schyłku wojny, jako gimnazjalny nauczyciel filozofii z Jarosławia i kapitan rezerwy[5] był komendantem Polskich Kadr Wojskowych we Lwowie, wszedł w skład Naczelnej Komendy Obrony Lwowa[6]. W czasie wojny polsko-ukraińskiej, od 1 do 22 listopada 1918 pełnił funkcję naczelnego komendanta obrony Lwowa, podczas walk w mieście z Ukraińcami[7]. Był działaczem silnej we Lwowie endecji. Dowodził walką Orląt Lwowskich z przeważającymi siłami zbrojnymi Ukraińskiej Republiki Ludowej do czasu przybycia odsieczy Wojska Polskiego. Od 22 listopada do 12 grudnia 1918 komendantem miasta i powiatu Lwowa wraz z oddziałami bojowymi, od 12 grudnia 1918 był dowódcą Brygady Strzelców Lwowskich. Jego antysemickie podejście było jedną z przyczyn pogromu lwowskiego w listopadzie tego roku; historycy w dużej mierze właśnie jego obarczają odpowiedzialnością za to zdarzenie[8].

Po oswobodzeniu Lwowa na czele Brygady Lwowskiej, uczestniczy w ofensywie wojsk polskich na wschód, do osiągnięcia rubieży rzeki Zbrucz stanowiącej ostateczną granicę wschodnią RP. W walkach tych (pod wodzą gen. Iwaszkiewicza i gen. Jędrzejewskiego) trwa na froncie aż do ich ukończenia jesienią 1919, pełniąc też czasowo obowiązki dowódcy 5. Dywizji Piechoty. Następnie bierze udział w walkach na Froncie Litewsko-Białoruskim, dowodząc 2. Brygadą 1 Dywizji Litewsko-Białoruskiej do 16 czerwca 1920. Urlopowany z wojska celem uczestniczenia w misji zagranicznej, która ostatecznie nie doszła do skutku. Wobec zagrożenia w lipcu 1920 inwazją bolszewicką, mianowany Okręgowym Inspektorem Armii Ochotniczej we Lwowie. Obowiązki na tym stanowisku pełnił do 1 marca 1921. 11 czerwca 1920 zatwierdzony został w stopniu pułkownika z dniem 1 kwietnia 1920, a 3 maja 1922 zweryfikowany w tej samej randze, ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 w korpusie oficerów artylerii. Wyraźnie szykanowany przez legionistów, nie mógł odbyć stosownego przeszkolenia dla uzyskania wyższego stanowiska. Był jedynie zastępcą dowódcy dywizji - dowódcą piechoty dywizyjnej 27 Dywizji Piechoty w Kowlu. Do 1 listopada 1921 służył w Sztabie 6 Armii oraz Dowództwie Okręgu Korpusu Nr VI na stanowisku zastępcy dowódcy. Następnie, do wyborów parlamentarnych w 1922 pełnił służbę w Dowództwie 27 Dywizji Piechoty. W latach 20. był przewodniczącym kapituły Krzyża Obrony Lwowa.

5 listopada 1922 wybrany posłem na Sejm I kadencji (1922–1927) z ramienia Chrześcijańskiego Związku Jedności Narodowej (lista nr 8). Na czas sprawowania mandatu poselskiego przeniesiony został w stan nieczynny, pozostając na ewidencji 5 Pułku Artylerii Polowej. W Sejmie należał do Klubu Chrześcijańsko Narodowego i przewodniczył Komisji Wojskowej. Był jednym z założycieli Straży Narodowej i jej komendantem głównym. Po zakończeniu kadencji wrócił do wojska, ale skierowany do administracji wojskowej. Przez pewien czas był komendantem Powiatowej Komendy Uzupełnień w Wołkowysku, po czym przeniesiony został w stan spoczynku na podstawie orzeczenia lekarskiego. Wrócił do cywila i do końca życia zajmował się gospodarowaniem na przyznanej mu działce w Kalinówce pod Narajowem. Korporacja akademicka Obotritia uhonorowała go tytułem filistra honoris causa. Przez długi szereg lat – poza opublikowaniem dwóch tomów pierwszej części Bojów lwowskich – rzadko udzielał się publicznie.

Działał w Straży Mogił Polskich Bohaterów we Lwowie[9], organizacji, która zainicjowała budowę Cmentarza Obrońców Lwowa. Był członkiem honorowym Kasyna i Koła Literacko-Artystycznego we Lwowie[10].

Pod koniec życia zamieszkiwał w majątku Wierzbów. Zmarł 15 lipca 1935 w szpitalu wojskowym we Lwowie (według różnych źródeł z powodu choroby serca lub na nowotwór żołądka). Został pochowany z honorami na Cmentarzu Obrońców Lwowa. Podczas choroby opiekował się nim jego kolega ze studiów, a następnie współpracownik z okresu działalności w PKW i walk obrony Lwowa, mjr dr Lesław Węgrzynowski[11]. W okresie Ukraińskiej SRR w trakcie profanacji i zrównywania z ziemią Cmentarza Obrońców Lwowa Maria Tereszczakówna (polska działaczka społeczna) wraz z grupą kilku innych osób, w celu ratowania szczątków polskich bohaterów pochowanych na tym cmentarzu przeniosła kilka ciał zasłużonych Polaków (obok Czesława Mączyńskiego m.in. gen. Tadeusza Jordan-Rozwadowskiego, gen. Wacława Iwaszkiewicza-Rudoszańskiego, arcybiskupa lwowskiego Józefa Teodorowicza, ks. Gerarda Szmyda, twórców polskiego lotnictwa: Stefana Bastyra, Stefana Steca i Władysława Torunia) w inne miejsce pochówków, które w wyniku śmierci bezpośrednich świadków i wcześniejszego braku zainteresowania polskich instytucji do dnia dzisiejszego pozostają nieznane (z wyjątkiem miejsca pochówku biskupa Teodorowicza i ks. Szmyda).[potrzebny przypis]

W 1937 imię Czesława Męczyńskiego przyjęto do nazwy Koła Zarząd Miejskiego Związku Rezerwistów we Lwowie[12].

Ordery i odznaczenia[edytuj]

Publikacje[edytuj]

  • Polski dom akademicki imienia Adama Mickiewicza we Lwowie, Lwów, 1908
  • Boje Lwowskie. Oswobodzenie Lwowa 1-24 listopada 1918 roku, Warszawa, 1921 (tom I, tom II)

Przypisy

  1. Miliński J., Pułkownik Czesław Mączyński 1881-1935 : obrońca Lwowa i polityk Drugiej Rzeczypospolitej
  2. Kronika. „Słowo Polskie”, s. 7, Nr 2 z 2 stycznia 1906. 
  3. Maria Dayczak-Domanasiewicz: Drużyny Bartoszowe. cracovia-leopolis.pl. [dostęp 2016-07-17].
  4. Stanisław Kozicki, Historia Ligi Narodowej (okres 1887-1907), Londyn 1964, s. 579.
  5. Czesław Mazurczak: Harcerstwo Sanockie 1910–1949. Kraków: Harcerska Oficyna Wydawnicza, 1990, s. 29.
  6. Eugeniusz Romer, Pamiętnik Paryski 1918–1919. przypisy Andrzej Garlicki, Ryszard Świętek, t. I Wrocław 2010, s. 35.
  7. Jan Gella: Ruski miesiąc 1/XI – 22/XI 1918. Ilustrowany opis walk listopadowych we Lwowie z 2 mapami. Lwów: Komitet Obywateli Miasta Lwowa, ok. 1919, s. 64, 77, 138, 139, 171, 188, 219.
  8. Kwartalnik historii żydów, Instytut, 2004, s. 354.
  9. Stanisław Nicieja: Dzieje budowy i unicestwienie cmentarza Obrońców Lwowa. [dostęp 2015-04-13].
  10. Sprawozdanie Wydziału Kasyna i Koła Literacko-Artystycznego we Lwowie za czas od 1 kwietnia 1934 do 31 marca 1935 przedłożone Walnemu Zgromadzeniu w dniu 29 maja 1935. Lwów: 1935, s. 29.
  11. Lesław Węgrzynowski. lwow.com.pl. [dostęp 2015-05-13].
  12. 14 kół Związku Rezerwistów we Lwowie otrzyma nazwy po poległych obrońcach Lwowa. „Wschód. Prasowa Agencja Informacyjna”, s. 1, Nr 1627 z 13 listopada 1937. 
  13. 9 listopada 1933 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości” M.P. z 1933 r. Nr 258, poz. 276
  14. Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 27.

Bibliografia[edytuj]

  • Śmierć ś. p. brygadiera Cz. Mączyńskiego. „Kurier Warszawski”, s. 5, Nr 192 z 16 lipca 1935. 
  • Jacek Miliński, "Pułkownik Czesław Mączyński 1881-1935 Obrońca Lwowa i polityk Drugiej Rzeczypospolitej, Warszawa 2004
  • Stefan Mękarski, Czesław Mączyński w: Obrona Lwowa t. II, Warszawa 1993
  • Encyklopedia „białych plam”. Suplement : Akt 5 listopada - Mączyński Czesław, O. Błaszczak i M Affek, PWE, Radom, 2005
  • Rocznik Oficerski 1923, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Oddział V Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Warszawa 1923
  • Rocznik Oficerski 1924, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Oddział V Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Warszawa 1924
  • Rocznik Oficerski 1928, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Warszawa 1928