Przejdź do zawartości

Czesław Martyniak

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Czesław Martyniak
Ilustracja
portret pędzla Zbigniewa Kotyłły
Państwo działania

 Polska

Data i miejsce urodzenia

24 maja 1906
Lublin

Data i miejsce śmierci

23 grudnia 1939
Lublin

doktor habilitowany nauk prawnych
Alma Mater

Uniwersytet Lwowski

Doktorat

1931
1933

Habilitacja

1939
Uniwersytet Jagielloński

wykładowca akademicki
Uczelnia

Uniwersytet Lwowski
Katolicki Uniwersytet Lubelski

Czesław Martyniak (ur. 24 maja 1906 w Lublinie, zm. 23 grudnia 1939 tamże) – polski filozof i prawnik, profesor Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, działacz akademicki, sportowiec, rozstrzelany w czasie Sonderaktion Lublin.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Syn Stanisława Martyniaka i Leokadii z Wasilewskich. Należał do szkolnej drużyny harcerskiej. Maturę zdał w 1924[1] w Gimnazjum im. Jana Zamoyskiego w Lublinie. W tym samym roku zapisał się na Wydział Prawa i Nauk Społeczno-Ekonomicznych na Uniwersytecie Lubelskim. W okresie studenckim brał czynny udział w życiu akademickim, angażując się w ruch katolicko-społeczny, reprezentowany wówczas m.in. przez Stowarzyszenie Katolickiej Młodzieży Akademickiej „Odrodzenie”[2], którego ojcem duchowym w Lublinie był ks. prof. Antoni Szymański[3] - rektor KUL, gdzie w roku akademickim 1925/26 ( m.in. z późniejszym Prymasem Polski Stefanem Wyszyńskim - kierownikiem sekcji narodowej oraz Heleną Janczewską - kierowniczką sekcji zagadnień kobiecych, późniejszą żoną jego brata stryjecznego, działacza akademickiego Zygmunta Martyniaka) był kierownikiem sekcji filozoficzno-religijnej[4]. Studia prawnicze ukończył w 1928 na Wydziale Prawa i Nauk Ekonomiczno–Społecznych KUL, tytuł magistra prawa uzyskał natomiast na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie (w tym czasie KUL nie miał jeszcze pełnych uprawnień do nadawania tytułów i stopni naukowych). Będąc studentem prawa interesował się filozofią i za zgodą Senatu Uczelni studiował jednocześnie oba kierunki. Zaliczył 3 lata studiów filozoficznych, które - dzięki stypendium - kontynuował w Institut Catholique, gdzie w 1929 uzyskał tytuł licencić en pholosophia, a w 1931 na podstawie rozprawy „Le Fondement objectif du droit d'apres Saint Thomas d'Aquin” i złożonych summa cum laude egzaminów - stopień doktora z filozofii[5]. Był uczniem Jacquesa Maritaina[6]. W czasie pobytu we Francji opublikował w ,,Revue de Philosophie” (1930) rozprawę „La Definition Thomiste de la roi." Odbył także studia uzupełniające (specjalistyczne) na Uniwersytecie Sorbona w Paryżu[7]. Po powrocie do kraju uzupełnił egzaminy w zakresie nauk ekonomicznych i uzyskał tytuł magistra ekonomii na KUL. Jesienią 1930 r. został powołany na stanowisko starszego asystenta przy Katedrze Teorii i Filozofii Prawa na Wydziale Prawa i Nauk Ekonomiczno-Społecznych KUL, a ówczesny rektor ks. prof. Antoni Szymański, kierownik Katedry Socjologii, powierzył mu jednocześnie prowadzenie wykładów z socjologii. W 1933 obronił doktorat z prawa na Uniwersytecie Jana Kazimierza[8] i objął stanowisko zastępcy profesora na Wydziale Prawa i Nauk Społeczno-Ekonomicznych oraz na Wydziale Nauk Humanistycznych KUL.

Czesław Martyniak krytykował czystą teorię prawa Hansa Kelsena oraz koncepcję normy podstawowej (Grundnorm). Wychodził z założeń personalizmu i neotomizmu. Stał na gruncie nauki katolickiej, wierzył w istnienie Boga, a osoba ludzka jako istota rozumna i wolna miała mieć, jego zdaniem, dwa cele istnienia: ziemski, czyli osiągnięcie doskonałości doczesnej i wieczny – połączenie się z Bogiem. Prawo w takim razie miało afirmować człowieka jako istotę rozumną i wolną. Prawo wieczne (lex aeterna) objawionego Boga miało być zaś źródłem prawa naturalnego i prawa pozytywnego[9]. Problematyce tej poświęcił wiele artykułów i rozpraw. Krytycznej analizie poddał pozytywizm prawniczy w obszernej pracy ,,Moc obowiązująca prawa a teoria Kelsena" (1938)[10]. Na podstawie tej pracy w 1939 na Uniwersytecie Jagiellońskim odbyło się jego kolokwium habilitacyjne[11], w efekcie którego Rada Wydziału Prawa UJ nadała mu stopień docenta[12], będący wówczas odpowiednikiem obecnego stopnia doktora habilitowanego. W 1939 w Księdze pamiątkowej ku czci bpa Leona Fulmana ukazała się jego rozprawa „Problem filozofii prawa”. Była to zapowiedź większej pracy, która miała być poświęcona prawu naturalnemu, a ukazała się dopiero w 1949 w opracowaniu jego ucznia J. Kalinowskiego.

po prawej prof. Czesław Martyniak z bratem stryjecznym Zygmuntem Martyniakiem ok. 1925 w Lublinie

W jego życiu bardzo ważna była aktywność sportowa. Uprawiał wiele dyscyplin - piłkę nożną, łyżwiarstwo, tenis, narciarstwo i sporty wodne[13]. Był pierwszym prezesem Akademickiego Związku Sportowego KUL, a także wielokrotnie reprezentował barwy AZS w rozgrywkach międzyuczelnianych. Powołany został przez władze Uczelni na kuratora AZS, a funkcję tę sprawował do wybuchu wojny[7]. W latach 30. XX w. zaliczany był do najlepszych tenisistów okręgu lubelskiego. Największe sukcesy odnosił w grze deblowej, grając ze swym bratem stryjecznym Zygmuntem Martyniakiem. Obecnie na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim organizowane są rozgrywki tenisowe imienia prof. Czesława Martyniaka - MARTYNIAK CUP[14]. W 1934 był w gronie fundatorów pucharu im. dr Jana Arnsztajna[15], zawodnika i propagatora gry w tenisa ziemnego.

We wrześniu 1939 na polecenie władz miasta, podobnie jak inni mężczyźni zdolni do noszenia broni, opuścił Lublin (zostawiając w nim rodzinę). Wrócił 17 września do miasta zajętego już przez Niemców. W związku ze zbliżającym się terminem rozpoczęcia roku akademickiego ks. rektor Antoni Szymański (aresztowany 9 listopada 1939) zwołał naradę profesorów w sprawie wznowienia działalności KUL. Część profesorów zdecydowała się zostać i podjąć wykłady. Czesław Martyniak wierny idei Uniwersytetu „Deo et Patriae”, był wśród nich. 10 listopada 1939 miał ostatni wykład a 11 listopada nastąpiło aresztowanie wszystkich pozostałych na Uczelni profesorów (m.in. prorektora KUL Ignacego Czumę), jako tzw. zakładników w związku ze świętem Niepodległości. Został rozstrzelany 23 grudnia 1939 na starym cmentarzu żydowskim przy ulicy Siennej w Lublinie[7], wraz z dziewięcioma innymi przedstawicielami lubelskiej inteligencji i dwoma młodocianymi przestępcami kryminalnymi (dla zachowania pozorów) w ramach akcji Sonderaktion Lublin[16], wymierzonej w elitę społeczną i intelektualną Lublina. Zostawił żonę Alinę z Borkowskich (poślubioną w 1934) oraz dwie córki: Birutę i Bożenę.

Bibliografia jego publikacji obejmuje ok. 24 pozycje (w tym 4 monografie)[7] oraz kilkanaście recenzji na łamach „Prądu” i „Ruchu Prawniczego, Ekonomicznego i Socjologicznego”. Drukiem (również pośmiertnie) ukazały się m.in.:

  • Moc obowiązująca prawa a teoria Kelsena, TN KUL, Lublin 1938.
  • Obiektywna podstawa prawa według św. Tomasza z Akwinu, TN KUL, Lublin 1949.
  • Problem filozofii prawa: filozofia prawa, jej przedmiot, metoda i podział, TN KUL, Lublin 1949.

W XXI w. wydano zbiór jego prac pod redakcją Rafała Charzyńskiego i Moniki Wójcik, a Bogdan Szlachta w 2001 opracował zbiór „Obiektywna podstawa prawa. Wybór pism Czesława Martyniaka, Antoniego Szymańskiego i Ignacego Czumy".

Koledzy ze studiów wspominali go, że „był szczupłym brunetem średniego wzrostu, miał duże oczy i wyraziste rysy twarzy. Bardzo dobrze zapowiadał się jako uczony. Miał przyjemny głos i atrakcyjnie wykładał”[17].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Uczniowie Szkoły Zamoyskiego w walkach o niepodległość i granice państwa, „Muzeum Lubelskie w Lublinie”, 22, 2020, s. 133, ISSN 0585-5276 [dostęp 2024-05-31] (pol.).
  2. Miesięcznik Znak, Miesięcznik znak - wydania z lat 1950 - 1959, 1959, s. 433 [dostęp 2024-06-01] (pol.).
  3. Miesięcznik Znak, Miesięcznik znak - wydania z lat 1950 - 1959, 1959, s. 433 [dostęp 2024-06-01] (pol.).
  4. Chaciński Antoni Red, Prąd. Miesięcznik Poświęcony Zagadnieniom Religijnym, Narodowym i Społecznym. 1926 R.14 nr1, „PAN Biblioteka Kórnicka”, 1926 [dostęp 2024-05-19].
  5. Krzysztof Motyka, Martyniak Czesław, [w:] Andrzej Maryniarczyk (red.), Powszechna encyklopedia filozofii, Lublin: Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, 2002, ISBN 83-914431-8-3 [zarchiwizowane z adresu 2018-08-10].
  6. numer10-2021 [online], Rocznik Tomistyczny, s. 15 [dostęp 2024-06-05] (pol.).
  7. a b c d https://muzeum.azs.pl/post/attachments/46773-20190826141350224biogramy_azs_lublin.pdf
  8. T. Radzik, A.A. Witusik, J. Ziółek (red.), Słownik biograficzny miasta Lublina, tom II, 1996, s. 178-179 [dostęp 2024-05-20] (pol.).
  9. Jan Głuchowski, Tadeusz Guz, Maria Regina Pałubska (red.), Synteza prawa polskiego 1918-1939, Warszawa: Wydawnictwo C. H. Beck, 2013, s. 6,9, ISBN 978-83-255-2892-8 [dostęp 2024-05-31].
  10. KUL - Czesław Martyniak [online], web.archive.org, 28 sierpnia 2020 [dostęp 2024-05-31] [zarchiwizowane z adresu 2020-08-28].
  11. Martyniak Czesław, filozof prawa, socjolog, ur [online], ptta.pl [dostęp 2024-06-01].
  12. Filip Ludwin, Bartosz Zalewski, Słowo wstępne, „The Legal Culture”, 2 (1), 2019, s. 7–8, ISSN 2719-8286 [dostęp 2024-06-04] (pol.).
  13. Straty osobowe AZS Lublin w latach II Wojny Światowej [online], umcs.lublin.pl [dostęp 2024-06-01] (pol.).
  14. Turniej imienia Profesora Czesława Martyniaka [online], www.kul.pl [dostęp 2024-05-19] (pol.).
  15. Wacław (1900-1972) Red Gralewski, Franciszek (1894-[1944]) Wyd Głowiński, Konstanty Bolesta-(1887-1966) Red Modliński, Express Lubelski i Wołyński, 1934, nr 356, „Dział Przechowywania Zbiorów WBP”, 24 grudnia 1934, s. 10 [dostęp 2024-06-12].
  16. Aresztowania profesorów KUL-u (9–11 XI 1939) w ramach Sonderaktion Lublin [online], www.kul.pl [dostęp 2024-06-02] (pol.).
  17. Grażyna Karolewicz (red.), Katolicki Uniwersytet Lubelski w latach 1925–1939 we wspomnieniach swoich pracowników i studentów, Lublin: Redakcja Wydaw. KUL, 1989, s. 120, ISBN 83-228-0031-2 [dostęp 2024-05-31] (pol.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Łuszczyńska M., Filozofia prawa Czesława Martyniaka, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2008.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]