Czingiz Ajtmatow

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Czingiz Ajtmatow
ros. Чингиз Торекулович Айтматов
kirg. Чыңгыз Төрөкулович Айтматов
Ilustracja
Fotografia Ajtmatowa, 2003
Imię i nazwisko Czingiz Torekulowicz Ajtmatow
Data i miejsce urodzenia 12 grudnia 1928
Szeker
Data i miejsce śmierci 10 czerwca 2008
Norymberga
Narodowość rosyjska, kirgiska, tatarska
Język rosyjski, kirgiski
Alma Mater Instytut Literacki imienia Gorkiego
Dziedzina sztuki proza, dramat, scenariusz
Ważne dzieła
  • Żegnaj, Gulsary!
  • Dżamila
  • Golgota

Czingiz Torekulowicz Ajtmatow (ros. Чингиз Торекулович Айтматов, kirg. Чыңгыз Төрөкулович Айтматов; ur. 12 grudnia 1928 w Szeker, Kirgiska Autonomiczna SRR - zm. 10 czerwca 2008 w Norymberdze, Niemcy) – rosyjski i kirgiski pisarz, jeden z animatorów pieriestrojki, zapoczątkował też otwarcie Kirgistanu na zachód. Ponadto dramaturg i scenarzysta filmowy.

W swoich utworach literackich często posługiwał się przypowieścią[1] i metaforą[2], zajmował się tematyką obyczajową i społeczną. Często sięgał też do folkloru[3][4].

Adaptacje filmowe[edytuj | edytuj kod]

Czingiz Ajtmatow, Lucien Leitess i Galsan Tschinag

Książki Czingiza Ajtmatowa stanowiły podstawę wielu adaptacji filmowych. Najbardziej znaną aktorką, która stworzyła postacie głównych bohaterek utworów pisarza, jest Natalja Arinbasarowa[5].

Nagrody i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Został odznaczony m.in. Złotym Medalem '"Sierp i Młot" Bohatera Pracy Socjalistycznej (31 lipca 1978), dwukrotnie Orderem Lenina, Orderem Rewolucji Październikowej, dwukrotnie Orderem Czerwonego Sztandaru Pracy, Orderem Przyjaźni Narodów oraz rosyjskim Orderem Przyjaźni (1998) i Orderem Uśmiechu. Trzykrotny laureat Nagrody Państwowej ZSRR (1968, 1977, 1983).

oraz Nagrody Leninowskiej za cykl "Opowieści gór i stepów" (1963)[6].

Wybrana twórczość[12][13][edytuj | edytuj kod]

Powieści[edytuj | edytuj kod]

  • 1961 - Moja dziewczyna (ros. Тополёк мой в красной косынке)
  • 1966 - Żegnaj, Gulsary (ros. Прощай, Гульсары!)
  • 1970 - Biały statek (ros. Белый пароход)
  • 1975 - Żurawie przyleciały wcześnie (ros. Ранние журавли)
  • 1980 - Dzień dłuższy niż stulecie (ros. Буранный полустанок lub И дольше века длится день)
  • 1986 - Golgota (ros. Плаха) - historia Abdiasza Kallistratowa, młodego dziennikarza, zabitego w stepie
  • 1992 - Biełoje obłako Czyngischana (ros. Белое облако Чингисхана)
  • 1996 - Tawro Kassandry (ros. Тавро Кассандры)
  • 1998 - Wstriecza s odnim bachai (ros. Встреча с одним бахаи)
  • 2006 - Kogda padajut gory (Wiecznaja niewiesta) (ros. Когда падают горы (Вечная невеста))

Nowele i opowiadania[edytuj | edytuj kod]

  • 1952 - Gazietczyk Dzjujdo (ros. Газетчик Дзюйдо)
  • 1953 - Aszym (ros. Ашим)
  • 1957 - Trudnaja pierieprawa (ros. Трудная переправа)
  • 1957 - My idiem dalsze (ros. Мы идем дальше)
  • 1957 - Nocznoj poliw (ros. Ночной полив)
  • 1957 - Twarzą w twarz (ros. Лицом к лицу)
  • 1958 - Dżamila (ros. Джамиля) - pierwszy znany w Europie utwór Ajtmatowa, przetłumaczony na język francuski, który nazwano "najpiękniejszą historią miłosną". Od tego właśnie momentu wszystkie jego utwory cieszyły się sporym zainteresowaniem
  • 1958 - Sopierniki (ros. Соперники)
  • 1960 - Wielbłądzie Oko (ros. Верблюжий глаз) - opublikowane w tłumaczeniu Krystyny Latoniowej zbiorze "Opowiadania pisarzy radzieckich" (Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1968)
  • 1962 - Pierwszy nauczyciel (ros. Первый учитель)
  • 1976 - Matczyne pole (ros. Материнское поле)
  • 1977 - Łaciaty pies biegnący brzegiem morza (ros. Пегий пёс, бегущий краем моря)
  • 1991 - Na riekie Bajdamtał (ros. На реке Байдамтал)
  • Płacz pierieletnoj pticy (ros. Плач перелетной птицы)
  • Ziemla i flejta (ros. Земля и флейта)

Dramaty[edytuj | edytuj kod]

Publicystyka[edytuj | edytuj kod]

  • 1997 - Płacz ochotnika nad propast'ju (ros. Плач охотника над пропастью) - napisany razem z M. Szachanowym
  • Czy podważane są zasady?

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. (ros.) Ишанова, Асима Калимовна. Функции притчи в советской прозе 1970-начала 80-х годов // Дис. на соискание учёной степени канд. филол. наук : 10.01.02 Москва, 2006.
  2. (ros.) Бакашова, Жылдыз Кемеловна. Художественные функции сравнения и метафоры в повестях Чингиза Айтматова // Дис. на соискание учёной степени канд. филол. наук : 10.01.02 Бишкек, 1992.
  3. (ros.) ТЕМАЕВА, Хава Нахаевна. Духовно-нравственный и художественный мир Чингиза Айтматова и его мотивы в северокавказской прозе // Дис. на соискание учёной степени канд. филол. наук : 10.01.02 Майкоп, 2006.
  4. (ros.) Мискина, Маргарита Сергеевна. Фольклорно-мифологические мотивы в прозе Чингиза Айтматова // Дис. на соискание учёной степени канд. филол. наук : 10.01.01 : Томск, 2004 206 c. РГБ ОД, 61:04-10/926
  5. Wieniera Sagyndyk kyzy, tłumacz Jolanta Piaseczna: Natalia Arinbasarowa – odtwórczyni ról Ałtynaj i Dżamili. Kyrgyzstan.pl (Kirgisko-Polski Portal). [dostęp 2014-04-22].
    Przekład z rosyjskiego oryginału: Венера Сагындык кызы: Органная музыка и Айтматов в исполнении Аринбасаровой (ros.). «Азаттык» үналгысы, 22.11.2013. [dostęp 2014-04-22].
  6. a b c d e f g Edward Pawlak, Barbara Pełka, Film radziecki w Polsce, Warszawa 1985, s. 228
  7. Pierwszy nauczyciel w bazie Filmweb
  8. Dżamila w bazie Filmweb
  9. Czerwone jabłko w bazie Filmweb
  10. The Red Apple (ang.). The Red Apple - Eurasia IFF. [dostęp 2014-04-28].
  11. Талант менен ширелишкен сулуулук (kirg.). «Азаттык» үналгысы, 07.09.2009. [dostęp 2014-04-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-04-29)].
  12. Ajtmatow Czingiz - książki » BiblioNETka, www.biblionetka.pl [dostęp 2017-11-22].
  13. Kirgistan - Twórczość Czyngiza Ajtmatowa, www.kyrgyzstan.pl [dostęp 2017-11-22] (pol.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Źródła w języku angielskim

Źródła w języku rosyjskim

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]