Dąbrówka Wielkopolska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Dąbrówka Wielkopolska
Kościół pw. Niepokalanego Poczęcia NMP
Kościół pw. Niepokalanego Poczęcia NMP
Państwo  Polska
Województwo lubuskie
Powiat świebodziński
Gmina Zbąszynek
Liczba ludności (2015) 1168[1]
Strefa numeracyjna (+48) 68
Tablice rejestracyjne FSW
SIMC 0916928
Położenie na mapie gminy Zbąszynek
Mapa lokalizacyjna gminy Zbąszynek
Dąbrówka Wielkopolska
Dąbrówka Wielkopolska
Położenie na mapie powiatu świebodzińskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu świebodzińskiego
Dąbrówka Wielkopolska
Dąbrówka Wielkopolska
Położenie na mapie województwa lubuskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubuskiego
Dąbrówka Wielkopolska
Dąbrówka Wielkopolska
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Dąbrówka Wielkopolska
Dąbrówka Wielkopolska
Ziemia52°16′42″N 15°48′25″E/52,278333 15,806944

Dąbrówka Wielkopolska (niem. Groß Dammer[2][3]) – wieś w Polsce położona w województwie lubuskim, w powiecie świebodzińskim, w gminie Zbąszynek.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość wzmiankowana była już w 1406 jako wieś szlachecka Dambrowca w dobrach zbąszyńskich. W tym czasie znajdowała się tu własność szlachecka, która należała do przedstawicieli rodziny Rakel. W 1459 roku jako właściciela dóbr wymienia się Stanisława ze Zbąszynia[3]. Niestety we wsi nie zachowała się stara kronika z XIV w. napisana po łacinie i po polsku przechowywana w miejscowym kościele św. Jakuba Apostoła, ponieważ wypożyczona została przez Uniwersytet Humboldtów w Berlinie i nigdy już do Dąbrówki nie powróciła[4].

Osada zbudowana na planie tzw. owalnicy z charakterystycznym placem wewnętrznym, zwanym nawsiem.

Mimo bezpośredniego sąsiedztwa z niemieckim obszarem etnicznym i procesów germanizacyjnych polska ludność autochtoniczna stanowiła zawsze większość mieszkańców zachowując polską mowę i obyczaje. W 1905 we wsi mieszkało 1.038 osób, w tym 90,1% Polaków oraz 9,7% Niemców[5]. W początkach XIX wieku istniały tutaj dobra dominialne, które w 1823 roku zostały podzielone na część dworską i gminę wiejską. W latach 1856–1859 została zrealizowana budowa pałacu, którego inicjatorem był ówczesny właściciel majątku, barona Alberta Strein von Schwartzenau-Dammer. Baron był przedstawicielem starego rodu austriackiego, który w 1825 roku zakupił dominium w Dąbrówce Wielkopolskiej od hrabiego Garczyńskiego ze Zbąszynia. Autorem projektu pałacu był słynny niemiecki architekt Friedrich August Stüler[3].

W 1910 jako dominium Gross Dammer miejscowość należała do Bernharda von Britzke. Mimo protestów polskiej ludności w 1919 pozostała w granicach Rzeszy na mocy decyzji komisji międzyalianckiej. W latach 1815-1945 Dąbrówka Wielkopolska należała do powiatu międzyrzeckiego (Kreis Meseritz). W latach 1929–1939 we wsi działała polska szkoła, w której nauczało 3 nauczycieli, a uczyło się 140 dzieci[6]. Szkoła po raz pierwszy wzmiankowana była w 1640. W miejscowości istniało także przedszkole polskie założone w 1935 roku z 70 dziećmi. W 1939 na 1.287 mieszkańców wsi Polaków było 986. We wsi w 1923 powstaje Polskie Towarzystwo Gimnastyczne Sokół założone przez Stanisława Mizernego, które posiadało męską i żeńską sekcję sportową. W miejscowości istniał także oddział regionalny Związku Polaków w Niemczech, Przysposobienie Rolnicze, Chór Polski oraz Kółko Rolnicze.

W 1934 roku utworzono stały obóz Arbeitdienstu. W 1935 miasto Lipsk rozpoczęło tuż przy Dąbrówce budowę osady niemieckiej pod nazwą Limbach, dla uczczenia SA-manna Limbacha, zabitego w walce nazistów z komunistami. Wg oceny niemieckiej gazety "Deutsche Allgemeine Zeitung" osada ta powstała w celu wzmocnienia żywiołu niemieckiego "muszącego ciężko walczyć na Pograniczu z mniejszością polską"[7] W lipcu 1938 roku nastąpiło uroczyste poświęcenie 20 gospodarstw, wielkości 20 ha każde przeznaczonych dla niemieckich kolonistów - członków SA i SS[6].

Podczas wojny polskojęzyczna ludność Dąbrówki była przez Niemców wysiedlana i zsyłana do obozów koncentracyjnych, dotyczyło to szczególnie polskich działaczy społecznych i narodowych, np. Jana Budycha współorganizatora Banku ludowego i jednego z organizatorów polskiej szkoły w Dąbrówce Wielkopolskiej. Łącznie zginęło 12 osób[8].

W 1945 wieś została przyłączona do Polski, w 1946 oficjalnie zatwierdzono obecną nazwę[9]. W uznaniu zasług w zachowaniu polskości wieś w 1973 została odznaczona Krzyżem Grunwaldu II klasy. W latach 1945-1954 siedziba gminy Dąbrówka Wielkopolska. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa zielonogórskiego.

Siedziba Parafii Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny i św. Jakuba Apostoła. W szkole podstawowej znajduje się izba pamięci.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[10]:

  • kościół parafialny rzymsko-katolicki pod wezwaniem Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny i św. Jakuba Apostoła, wzniesiony w1660 roku na miejscu drewnianego, zniszczonego wskutek pożaru. Po raz pierwszy świątynia w Dąbrówce była wzmiankowana w 1439 roku[3]. Obecny, podczas przebudowy w XVIII wieku, powiększono o kaplicę. Od południa i zachodu otrzymał kościół w latach 1978-1980 aneksy, dzięki czemu powiększyła się nawa. Tak uformowana przez stulecia świątynia jest jednonawową budowlą założoną na planie kwadratu z wyodrębnionym, zamkniętym półkoliście prezbiterium[11]. Zakrystia przylega do prezbiterium od północy, a do nawy kaplica. Zachodnia elewacja nawy oraz północna kaplicy są zwieńczone falistymi szczytami. Dach dwuspadowy posiadają korpus oraz kaplica, zaś wielospadowy prezbiterium. Wewnątrz kościoła nawę i prezbiterium nakrywają stropy, zakrystię sklepienie krzyżowe, a kaplicę żaglaste. Na jednej z elewacji wisi kamienna płyta upamiętniająca dąbrowieckiego proboszcza, księdza Ludwika Zimmermana, żyjącego w latach 1835-1887. Obok kościoła stoi drewniana dzwonnica z pierwszej połowy XIX wieku. Zbudowano ją na planie kwadratu i nakryto dachem namiotowym[11].
  • zespół pałacowy:
    • pałac, neorenesansowy z lat 1856-1859. Wystrój i dekorację elewacji zmieniono w latach 1877-1878. Później znajdującą się na szerokim tarasie oranżerię łączącą pałac z parkiem rozebrano. Będący własnością Bernarda von Britzke w latach trzydziestych XX wieku pałac, stracił funkcję reprezentacyjną, co należy wiązać z parcelacją dominium w Dąbrówce[11]. Wkrótce po tym przeznaczono go na siedzibę schroniska młodzieżowego, a następnie szkoły. Budowla należąca do gminy Zbąszynek, po II wojnie światowej pełniła funkcję ośrodka kulturalnego i pozostała takim ośrodkiem do dziś. Dawna rezydencja znajduje się w centrum wsi z fasadą zwróconą w kierunku stawu. Jest murowaną, piętrową budowlą założoną na planie prostokąta i nakrytą dachem czterospadowym. W czterech narożach posiada umieszczone ortogonalne, czterokondygnacyjne wieże z ośmiospadowymi hełmami namiotowymi. Ryzality zwieńczone szczytami znajdują się w środku elewacji frontowej i tylnej (parkowej). Wejście główne z tarasem mieści się w ryzalicie fasady[11]. Powyżej, w szczycie ryzalitu tkwi herb rodziny von Schwartzenau. Elewacje ozdobione są gzymsami międzykondygnacyjnymi i koronującym oraz ceramicznymi filarami i kolumnami. Nie uległ przekształceniom układ wnętrz pałacowych, natomiast obiekt został pozbawiony wyposażenia. Wśród elementów historycznego wystroju warto zwrócić uwagę na reprezentacyjną klatkę schodową. Zachowały się w pomieszczeniach niezbyt bogate sztukaterie sklepień oraz sufitów, a także stolarka okienna wraz z okiennicami otwierającymi się do wewnątrz[11].
    • park, z połowy XIX wieku o powierzchni 1,6 ha[11].

Sport[edytuj | edytuj kod]

W miejscowości działa klub piłkarski „Sokół” Dąbrówka Wielkopolska założony w 1923 roku i występujący w klasie A (grupa: Zielona Góra I)[12].

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Strona Internetowa Gminy Zbąszynek. [dostęp 23.03.2015].
  2. Historisches genealogisches Ortsverzeichnis
  3. a b c d Garbacz 2011 ↓, s. 195.
  4. Edmund Osmańczyk „Wisła i Kraków to Rodło” Nasza księgarnia, Warszawa 1985
  5. Na podstawie danych ze spisu powszechnego z 1905 r., wg deklarowanego języka ojczystego i religii; część ludności zadeklarowała inny język ojczysty Gemeindelexikon für das Königreich Preußen. Heft V. Provinz Posen, Berlin 1908.
  6. a b Ryszard Hajduk, Stefan Popiołek "Encyklopedia, która się nie ukazała", Wyd. Śląsk, Katowice 1970
  7. "Deutche Allgemeine Zeitung" 3.VII 1938
  8. Region Wielkopolska
  9. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262)
  10. Rejestr zabytków nieruchomych woj. lubuskiego - stan na 31.12.2012 r.. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 79. [dostęp 20.2.13].
  11. a b c d e f Garbacz 2011 ↓, s. 196.
  12. 90minut.pl - Sokół Dąbrówka Wlkp.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Krzysztof Garbacz: Przewodnik po zabytkach województwa lubuskiego tom 1. Zielona Góra: Agencja Wydawnicza „PDN”, 2011, s. 195-196. ISBN 978-83-919914-8-0.