Dąbrówno (województwo warmińsko-mazurskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Dąbrówno
Herb
Herb Dąbrówna
Urząd Gminy Dąbrówno
Urząd Gminy Dąbrówno
Państwo  Polska
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat ostródzki
Gmina Dąbrówno
Sołectwo Dąbrówno
Liczba ludności (2011) 1014[1]
Strefa numeracyjna (+48) 89
Kod pocztowy 14-120
Tablice rejestracyjne NOS
SIMC 0472325
Położenie na mapie gminy Dąbrówno
Mapa lokalizacyjna gminy Dąbrówno
Dąbrówno
Dąbrówno
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Dąbrówno
Dąbrówno
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Dąbrówno
Dąbrówno
Położenie na mapie powiatu ostródzkiego
Mapa lokalizacyjna powiatu ostródzkiego
Dąbrówno
Dąbrówno
Ziemia53°25′57,00″N 20°02′09,98″E/53,432500 20,036106
Strona internetowa miejscowości

Dąbrówno (niem. Gilgenburg[2]) – dawne miasto, obecnie wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie ostródzkim, w gminie Dąbrówno, w zachodniej części Mazur.

Znajdują się tu przystanek PKS, ośrodek zdrowia, apteka, bank, poczta, stacja benzynowa, restauracja, bary, sklepy, ośrodki wypoczynkowe.

Miejscowość jest siedzibą gminy Dąbrówno. Dawniej miasto (do końca lipca 1946[3]), obecnie wieś malowniczo położona obszarze Garbu Lubawskiego na przesmyku między jeziorami Dąbrowa Mała i Dąbrowa Wielka i łączącym je kanałem Welu.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Tereny te zamieszkiwało pruskie plemię Sasinów, a następnie zostały skolonizowane przez polskich osadników pochodzących z ziemi chełmińskiej i staropruskich z Pomezanii. Zamek został zbudowany przez Krzyżaków w 1319 r. w miejscu staropruskiego grodu obronnego. Przy zamku powstała osada Ylienburg, która w 1326 r. otrzymała prawa miejskie od komtura dzierzgońskiego – Luthra von Braunschweig. Przez Dąbrówno w tamtym czasie prowadził szlak handlowy z Mazowsza do Elbląga i Gdańska. Zamek był od 1325 siedzibą wójta krzyżackiego podlegającego komturowi dzierzgońskiemu, a od 1341 ostródzkiemu. Na przełomie XIV i XV wieku powstała pierwsza szkoła miejska. W lipcu 1410 r. na dwa dni przed bitwą grunwaldzką miasto zostało zdobyte i spalone przez wojska Władysława Jagiełły[4]. W XV w. sędzią ziemskim był tu Piotr Bażyński z Elgnowa (ojciec Jana i Ścibora – założycieli Związku Pruskiego). W 1519 miasto zdobyły wojska polskie, ale mimo tego po hołdzie pruskim w 1525 r. miejscowość została starostwem pod władzą pruskiego księcia, lennika polskiego i należała do rodów magnackich: Gablentzów, Olesnitzów i najdłużej (1572–1831) do Finck von Finckensteinów. W 1568 zakończono budowę kościoła protestanckiego dla Polaków. W XVI wieku osiedlili się tu wygnani z Czech bracia czescy (w latach 1548–1564). W 1656 roku miasto zostało spalone przez Tatarów posiłkowanych przez wojska hetmana Wincentego Korwin Gosiewskiego. Rok później zakończył się okres zwierzchnictwa polskiego i miasto znalazło się w granicach państwa brandenbursko-pruskiego, w 1701 przekształconego w Królestwo Prus. Dąbrówno było jednym z najsilniejszych ośrodków polskości na Mazurach, ale nigdy nie przekształciło się w ośrodek miejski o dużym znaczeniu. Rozwinięte było sukiennictwo, w 1802 pracowało 17 warsztatów, ponadto pracowali kapelusznicy oraz tkalnie płótna i przędzy wełnianej. Pod koniec XIX wieku zostało lokalnym ośrodkiem handlu, cztery razy w roku odbywały się jarmarki kramarskie, bydlęce i konne. W 1825 r. na 1171 mieszkańców tylko 431 mówiło po niemiecku. W 1880 Dąbrówno osiągnęło największą w historii liczbę mieszkańców, w mieście mieszkało 1859 osób. Od 1892 do 1900 r. katolickim proboszczem był tu ksiądz Antoni Wolszlegier, działacz niepodległościowy wybrany w 1893 r. z ramienia ludności polskiej na posła do parlamentu pruskiego[5]. W 1910 uzyskało połączenie kolejowe z Ostródą i Działdowem (istniało do 1945).

W końcu sierpnia 1914 r. w okolicach Dąbrówna rozegrała się tak zwana I bitwa mazurska (zobacz: Bitwa pod Tannenbergiem). W odległym o 4 km Osiekowie znajdował się jeden z większych cmentarzy wojennych z tego okresu. W roku 1945 Dąbrówno zostało zniszczone w 80% i utraciło prawa miejskie. W czasach Polski Ludowej działała we wsi izba porodowa, apteka, punkt weterynaryjny, kino, powstała piekarnia, masarnia i zakład mleczarski.

Rynek

W latach 1975−1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego.

Liczba mieszkańców[edytuj | edytuj kod]

  • 1405 - 450 osób;
  • 1579 - 570 osób;
  • 1785 - 900 osób;
  • 1825 - 1171 osób;
  • 1880 - 1859 osób;
  • 1890 - 1751 osób;
  • 1936 - 1718 osób;
  • 1961 - 1723 osób.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Ruiny zamku krzyżackiego. Zamek wybudowany w 1319 r. (skrzydło północne). Po lokacji miasta zamek włączono do systemu obwarowań miejskich. W 1410 zamek został spalony, odbudowany następnie w początkach XVI w. W latach 1683–1696 Finckensteinowie przebudowali go na barokową rezydencję, dobudowując skrzydło wschodnie i południowe, a całość otoczono parkiem. W wieku XX zamek przeszedł na własność rodziny Straussów, która zamieszkiwała go do 1945 r., kiedy zamek został spalony i zrujnowany
  • Kościół parafialny (obecnie metodystyczny), zbudowany w latach 1325–1350, przebudowywany w XVII i XVIII w., szczyt zachodni neogotycki (1842). W 1697 dobudowano mauzoleum Finckenstenów. Nad wejściem do zakrystii znajduje się barokowa, bogato polichromowana empora rodu Finckensteinów z 1724. Płyty nagrobne Olesnitzów i Finckensteinów z XVi i XVII w. Strop nawy pokrywa barokowa polichromia z ok. 1730, ze scenami: Chrzest w Jordanie, Ostatnia Wieczerza, Pascha oraz postacie proroków i alegorie cnót.
  • Baszta przy kościele metodystycznym
  • Kościół katolicki pw. św. Jana Nepomucena i Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny, neogotycki z drugiej połowy XIX wieku.
  • Fragmenty murów miejskich z XIV w., zachowały się przy ul. Tylnej, Grunwaldzkiej, przy zamku i wzdłuż jeziora.
  • Kamieniczki z XIX w. – przy ul. Kościelnej i Kościuszki
  • Synagoga z XIX w.
  • Na dawnym cmentarzu ewangelickim kwatera żołnierzy poległych podczas I wojny światowej
  • Pozostałości stacji kolejowej i wieża wodna z początku XX wieku.

Religia[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Dąbrówna działalność duszpasterską prowadzą następujące kościoły:

Ludzie związani z miejscowością[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Tomasz Darmochwał, Marek Jacek Rumiński: Warmia Mazury, przewodnik. Białystok: Agencja TD, 1996.ISBN 83-902165-0-7​ s. 30
  • Słownik geograficzno-krajoznawczy Polski, PWN, Warszawa 1998, ​​ISBN 83-01-12677-9​​ s. 125
  • Piotr Skurzyński „Warmia, Mazury, Suwalszczyzna” Wyd. Sport i Turystyka - Muza S.A. Warszawa 2004 s. 198-199 ​​ISBN 83-7200-631-8​​
  • Miasta polskie w Tysiącleciu, Zakład Narodowy imienia Ossolińskich Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 115-116.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Strona polskawliczbach.pl
  2. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262)
  3. Olsztyński Dziennik Wojewódzki z 1946 r. Nr 5, poz. 76 – Okólnik Wojewody Olsztyńskiego z dnia 31 lipca 1946 r. w sprawie likwidacji gminy miejskiej Dąbrowno.
  4. „Jeszcze nie wywieziono wszystkich łupów, a już miasto podpalono. Wielu ludzi, którzy schronili się w kościele, ginie w wielkim pożarze. Wiele zaś tysięcy jeńców, obojga płci, których tam wzięto do niewoli...”; „Ulryk usłyszał od zwiadowców, że król polski Władysław zdobył i spalił Dąbrówno i postanowił prowadzić swoje wojsko w kierunku Malborka”. Z obrońców i mieszkańców „nikt nie uszedł śmierci lub niewoli. prócz niewielu, którzy w czółnach i łodziach dostali się na jezioro”, [w:] Henryk Samsonowicz. Polska Jana Długosza. s. 597. 1984. op. cit. Jan Długosz. Dzieła wszystkie. tom V.
  5. Jan Bałdowski "Warmia i Mazury, mały przewodnik" Wydawnictwo Sport i Turystyka Warszawa 1977 s. 68