Dąbrówno (województwo warmińsko-mazurskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Dąbrówno
Herb
Herb Dąbrówna
Urząd Gminy Dąbrówno
Urząd Gminy Dąbrówno
Państwo  Polska
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat ostródzki
Gmina Dąbrówno
Sołectwo Dąbrówno
Liczba ludności (2011) 1014[1]
Strefa numeracyjna (+48) 89
Kod pocztowy 14-120
Tablice rejestracyjne NOS
SIMC 0472325
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Dąbrówno
Dąbrówno
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Dąbrówno
Dąbrówno
Ziemia53°25′57,00″N 20°02′09,98″E/53,432500 20,036106
Strona internetowa miejscowości

Dąbrówno (niem. Gilgenburg[2]) – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie ostródzkim, w gminie Dąbrówno. Znajduje się tu przystanek PKS, ośrodek zdrowia, apteka, bank, poczta, stacja benzynowa, restauracja, bary, sklepy, ośrodki wypoczynkowe. W latach 1975−1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego.

Miejscowość jest siedzibą gminy Dąbrówno. Dawniej miasto (do końca lipca 1946[3]), obecnie wieś malowniczo położona obszarze Garbu Lubawskiego na przesmyku między jeziorami Dąbrowa Mała i Dąbrowa Wielka i łączącym je kanałem Welu.

Historia[edytuj]

Rynek

Tereny te zamieszkiwało pruskie plemię Sasinów, a następnie zostały skolonizowane przez polskich osadników pochodzących z ziemi chełmińskiej i staropruskich z Pomezanii. Zamek został zbudowany przez Krzyżaków w 1319 r. w miejscu staropruskiego grodu obronnego. Przy zamku powstała osada Ylienburg, która w 1326 r. otrzymała prawa miejskie od komtura dzierzgońskiego – Luthra von Braunschweig. Przez Dąbrówno w tamtym czasie prowadził szlak handlowy z Mazowsza do Elbląga i Gdańska. Zamek był od 1325 siedzibą wójta krzyżackiego podlegającego komturowi dzierzgońskiemu, a od 1341 ostródzkiemu. Na przełomie XIV i XV wieku powstała pierwsza szkoła miejska. W lipcu 1410 r. na dwa dni przed bitwą grunwaldzką miasto zostało zdobyte i spalone przez wojska Jagiełły[4]. W XV w. sędzią ziemskim był tu Piotr Bażyński z Elgnowa (ojciec Jana i Ścibora – założycieli Związku Pruskiego). Po 1525 r. miejscowość została starostwem i należała do rodów magnackich: Gablentzów, Olesnitzów i najdłużej (1572–1831) do Finck von Finckensteinów. W 1568 zakończono budowę kościoła protestanckiego dla Polaków. W XVI wieku osiedlili się tu wygnani z Czech bracia czescy (w latach 1548–1564). W 1656 roku miasto zostało spalone przez Tatarów posiłkowanych przez wojska hetmana Wincentego Korwin Gosiewskiego, rok później znalazło się w granicach Brandenburgii, a od 1701 w granicach Prus. Dąbrówno było jednym z najsilniejszych ośrodków polskości na Mazurach, ale nigdy nie przekształciło się w ośrodek miejski o dużym znaczeniu. Rozwinięte było sukiennictwo, w 1802 pracowało 17 warsztatów, ponadto pracowali kapelusznicy oraz tkalnie płótna i przędzy wełnianej. Pod koniec XIX wieku zostało lokalnym ośrodkiem handlu, cztery razy w roku odbywały się jarmarki kramarskie, bydlęce i konne. W 1880 Dąbrówno osiągnęło największą w historii liczbę mieszkańców, w mieście mieszkało 1859 osób. W 1910 uzyskało połączenie kolejowe z Ostródą i Działdowem (istniało do 1945). W końcu sierpnia 1914 r. w okolicach Dąbrówna rozegrała się tak zwana I bitwa mazurska (zobacz: Bitwa pod Tannenbergiem). W odległym o 4 km Osiekowie znajdował się jeden z większych cmentarzy wojennych z tego okresu. W roku 1945 Dąbrówno zostało zniszczone w 80% i utraciło prawa miejskie.

Liczba mieszkańców[edytuj]

  • 1405 - 450 osób;
  • 1579 - 570 osób;
  • 1785 - 900 osób;
  • 1825 - 1171 osób;
  • 1880 - 1859 osób;
  • 1890 - 1751 osób;
  • 1936 - 1718 osób;
  • 1961 - 1723 osób.

Ludzie związani z miejscowością[edytuj]

Zabytki[edytuj]

  • Ruiny zamku krzyżackiego. Zamek wybudowany w 1319 r. (skrzydło północne). Po lokacji miasta zamek włączono do systemu obwarowań miejskich. W 1410 zamek został spalony, odbudowany następnie w początkach XVI w. W latach 1683–1696 Finckensteinowie przebudowali go na barokową rezydencję, dobudowując skrzydło wschodnie i południowe, a całość otoczono parkiem. W wieku XX zamek przeszedł na własność rodziny Straussów, która zamieszkiwała go do 1945 r., kiedy zamek został spalony i zrujnowany
  • Kościół parafialny (obecnie metodystyczny), zbudowany w latach 1325–1350, przebudowywany w XVII i XVIII w., szczyt zachodni neogotycki (1842). W 1697 dobudowano mauzoleum Finckenstenów. Nad wejściem do zakrystii znajduje się barokowa, bogato polichromowana empora rodu Finckensteinów z 1724. Płyty nagrobne Olesnitzów i Finckensteinów z XVi i XVII w. Strop nawy pokrywa barokowa polichromia z ok. 1730, ze scenami: Chrzest w Jordanie, Ostatnia Wieczerza, Pascha oraz postacie proroków i alegorie cnót.
  • Kościół katolicki pw. św. Jana Nepomucena i Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny, neogotycki z drugiej połowy XIX wieku.
  • Fragmenty murów miejskich z XIV w., zachowały się przy ul. Tylnej, Grunwaldzkiej, przy zamku i wzdłuż jeziora.
  • Kamieniczki z XIX w. – przy ul. Kościelnej i Kościuszki
  • Synagoga
  • Na dawnym cmentarzu ewangelickim kwatera żołnierzy poległych podczas I wojny światowej
  • Pozostałości stacji kolejowej i wieża wodna z początku XX wieku.

Religia[edytuj]

Na terenie Dąbrówna działalność duszpasterską prowadzą następujące kościoły:

Zobacz też[edytuj]

Bibliografia[edytuj]

  • Tomasz Darmochwał, Marek Jacek Rumiński: Warmia Mazury, przewodnik. Białystok: Agencja TD, 1996.ISBN 83-902165-0-7​ s. 30
  • Słownik geograficzno-krajoznawczy Polski, PWN, Warszawa 1998, ​​ISBN 83-01-12677-9​​ s. 125
  • Piotr Skurzyński "Warmia, Mazury, Suwalszczyzna" Wyd. Sport i Turystyka - Muza S.A. Warszawa 2004 s. 198-199 ​​ISBN 83-7200-631-8​​
  • Miasta polskie w Tysiącleciu, Zakład Narodowy imienia Ossolińskich Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 115-116.

Linki zewnętrzne[edytuj]

Przypisy

  1. Strona polskawliczbach.pl
  2. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262)
  3. Olsztyński Dziennik Wojewódzki z 1946 r. Nr 5, poz. 76 – Okólnik Wojewody Olsztyńskiego z dnia 31 lipca 1946 r. w sprawie likwidacji gminy miejskiej Dąbrowno.
  4. „Jeszcze nie wywieziono wszystkich łupów, a już miasto podpalono. Wielu ludzi, którzy schronili się w kościele, ginie w wielkim pożarze. Wiele zaś tysięcy jeńców, obojga płci, których tam wzięto do niewoli...”; „Ulryk usłyszał od zwiadowców, że król polski Władysław zdobył i spalił Dąbrówno i postanowił prowadzić swoje wojsko w kierunku Malborka”. Z obrońców i mieszkańców „nikt nie uszedł śmierci lub niewoli. prócz niewielu, którzy w czółnach i łodziach dostali się na jezioro”, [w:] Henryk Samsonowicz. Polska Jana Długosza. s. 597. 1984. op. cit. Jan Długosz. Dzieła wszystkie. tom V.