Przejdź do zawartości

Dąbrowa Tarnowska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Dąbrowa Tarnowska
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Synagoga w Dąbrowie Tarnowskiej
Herb
Herb
Państwo

 Polska

Województwo

 małopolskie

Powiat

dąbrowski

Gmina

Dąbrowa Tarnowska

Data założenia

1442

Prawa miejskie

1693

Burmistrz

Krzysztof Kaczmarski

Powierzchnia

23,21[1] km²

Wysokość

180 m n.p.m.

Populacja (01.01.2024)
• liczba ludności
• gęstość


11 458[1]
493,7 os./km²

Strefa numeracyjna

(+48) 14

Kod pocztowy

33-200

Tablice rejestracyjne

KDA

Położenie na mapie gminy Dąbrowa Tarnowska
Mapa konturowa gminy Dąbrowa Tarnowska, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Dąbrowa Tarnowska”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Dąbrowa Tarnowska”
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa konturowa województwa małopolskiego, u góry po prawej znajduje się punkt z opisem „Dąbrowa Tarnowska”
Położenie na mapie powiatu dąbrowskiego
Mapa konturowa powiatu dąbrowskiego, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Dąbrowa Tarnowska”
Ziemia50°10′28″N 20°59′11″E/50,174444 20,986389[2]
TERC (TERYT)

1204024

SIMC

0982167

Urząd miejski
Rynek 34,
33-200 Dąbrowa Tarnowska
Strona internetowa

Dąbrowa Tarnowskamiasto w województwie małopolskim, siedziba powiatu dąbrowskiego i gminy miejsko-wiejskiej Dąbrowa Tarnowska.

Położona jest nad rzeką Breń. Dąbrowa Tarnowska leży w dawnej ziemi sandomierskiej historycznej Małopolski, w XVII wieku położona była w województwie sandomierskim[3]. W latach 1975–1998 miasto należało do województwa tarnowskiego.

Według danych GUS z 1 stycznia 2024 miasto miało 11 458 mieszkańców[1].

Nazwę swą Dąbrowa Tarnowska wywodzi od porastających przed wiekami te okolice lasów i gajów dębowych, zwanych dąbrowami. Na kartach historii pojawiały się nazwy: Dambrowa – 1378, Dambrawa Magna (Dąbrowa Wielka) – 1578[4].
W XX w. Dąbrowa, dla odróżnienia od innych miast o tej samej nazwie, otrzymała nazwę urzędową Dąbrowa Tarnowska.

Historia

[edytuj | edytuj kod]

Badania pradziejów regionu Dąbrowa Tarnowska potwierdzają istnienie zorganizowanej osady już pod koniec XIV wieku[5]. Wieś była własnością rodu Ligęzów, którzy lokowali ją na prawie niemieckim w 1422. Dąbrowa była wówczas rozwiniętą osadą. Już wówczas był tu duży młyn, duże gospodarstwo rybne, 60 gospodarstw kmiecych i folwark Feliksa Ligęzy. Mówiąc o rozwoju Dąbrowy i ich mieszkańcach trzeba wspomnieć, że dzisiejsze dzielnice Ruda i Podkościele stanowiły oddzielne miejscowości. Za czasów gdy właścicielem wsi był kasztelan sandomierski Mikołaj Spytek Ligęza stała się ona centrum produkcji, usług rzemieślniczych oraz wymiany handlowej dla okolicy.

Zamek w Dąbrowie Tarnowskiej

Mikołaj Spytek Ligęza był fundatorem kościoła parafialnego, który wybudowany został prawdopodobnie w 1614. Zbudował także w latach 30. XVII w. otoczony rozlewiskami rzeki Bagienicy zamek w typie „palazzo in fortezza[6]. Zamek był wybudowany na planie czworoboku z wałami i czterema narożnymi bastionami, otaczającymi rezydencję Ligęzów na terenie zwanym „Podzamcze”. Zamek nie był użytkowany długo jako rezydencja, ponieważ w latach 1683–1693 na wzgórzu, na północ od zamku Michał Lubomirski zbudował nowy barokowy pałac, a stary zamek bastionowy zamieniono na browar.

Brama wjazdowa do nieistniejącego Pałacu Lubomirskich

Najprawdopodobniej w 1693 doszło do nadania Dąbrowie praw miejskich i nowego rozplanowania założenia miejskiego na wschód od pałacu. W 1697 Dąbrowa dostała przywileje urządzania trzech jarmarków rocznie. Były to targi końmi i wołami. W 1771 na miejscu dawnego kościoła został wybudowany nowy. W XVIII w. Dąbrowa była miastem w pełni rozwiniętym gospodarczo. Były tu cechy rzemieślników, szkoła, szpital. Rozwój miasta przerwał I rozbiór Polski. W 1846 pałac barokowy został zniszczony przez pożar, na jego miejscu został wzniesiony w latach 1948–1965 nowy kościół parafialny. Z okresu istnienia pałacu pozostała zabytkowa brama wjazdowa. W 1906 została oddana do użytku linia kolejowa, wkrótce sieć komunikacyjna, funkcjonowała też poczta. I i II wojna światowa poczyniły ogromne spustoszenie i przyniosły duże straty w ludziach. Lata powojenne to okres wzrostu gospodarczo-społecznego i kulturalnego miasta i powiatu dąbrowskiego.

Podczas okupacji hitlerowskiej, w lipcu 1942 Niemcy utworzyli getto dla żydowskich mieszkańców. Przebywało w nim około 3200 Żydów. W październiku roku zostali wywiezieni do obozu zagłady Bełżcu i tam zamordowani[7].

Klimat

[edytuj | edytuj kod]

Klimat Dąbrowy Tarnowskiej zaliczany jest do klimatów podgórskich nizin i kotlin, jest łagodny i dość suchy, korzystnie działający na organizm człowieka. Sprzyja on rolnictwu i sadownictwu.

Zabytki

[edytuj | edytuj kod]
Drewniany Kościół pw. Wszystkich Świętych z 1771 r.
Synagoga w Dąbrowie Tarnowskiej z 2. połowy XIX w.

Obiekt wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego[8].

Inne zabytki

[edytuj | edytuj kod]
  • zegar na budynku dawnego ratusza (obecnie siedziba Sądu Rejonowego w Dąbrowie Tarnowskiej),
  • synagoga przy ulicy Daszyńskiego, obecnie Muzeum Judaistyczne,
  • ruiny barokowego pałacu Lubomirskich.
  • dwór w miejscu jednego bastionów nieistniejącego zamku. Dwór nie posiada już ganku, Al. Wolności 4,
    • budynek wozowni z 1914 roku, al. Wolności 8 i 10.

Pomniki

[edytuj | edytuj kod]
  • obelisk braci Lubomirskich z połowy XVIII w.
  • pomnik w Danielniku,
  • pomnik w Parku Miejskim „Poległym w imię honoru i niezłomnej służby Ojczyźnie. 1914–1920”, z płaskorzeźbą autorstwa Hanny Nałkowskiej,
  • pomnik wotywny,
  • pomnik Jana Pawła II.

Edukacja

[edytuj | edytuj kod]
I Liceum Ogólnokształcące
Szkoła Podstawowa nr 3 im. Bohaterów Powiśla Dąbrowskiego (dawne Gimnazjum nr 2)

W Dąbrowie Tarnowskiej funkcjonują trzy przedszkola, trzy szkoły podstawowe. W mieście istnieją 2 zespoły szkół ponadpodstawowych, w skład których wchodzą licea ogólnokształcące, technika, a także szkoły policealne.

Przedszkola:

  • Przedszkole nr 1,
  • Przedszkole nr 2,
  • Przedszkole Niepubliczne – „Ochronka im. Jana Pawła II”[10].

Szkoły podstawowe:

Szkoły ponadpodstawowe:

Fauna i flora

[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Nadleśnictwa Dąbrowa Tarnowska najwięcej jest borów, są to drzewostany iglaste z przewagą sosny, później następują takie gatunki jak dąb, buk, olsza, brzoza. Występują obwody łowieckie polne i leśne. Można w niej spotkać zwierzynę grubą: dzik, jeleń, sarna i przechodzący łoś, a także zwierzynę drobną, tj. zając, lis, jenot, borsuk, kuna domowa i leśna, bóbr oraz ptaki – kuropatwa, bażant, gołąb grzywacz, bocian biały i czarny oraz ptaki drapieżne[13].

Lasy:

  • Księży Las - ul. Jagiellońska
  • Las Beleryt - ul. Szarwarska
  • Las Danielnik

Kultura i media

[edytuj | edytuj kod]
Dąbrowski Dom Kultury

Głównym organizatorem imprez kulturalnych na terenie gminy Dąbrowa Tarnowska jest Dąbrowski Dom Kultury. Są to m.in.:

  • Kino Sokół 3D

Gazety

[edytuj | edytuj kod]
  • „Żyjmy Ewangelią” – czasopismo duszpasterskie.

Portale informacyjne

[edytuj | edytuj kod]
  • E-kurier Dąbrowski[14]
  • Prawdę Mówiąc[15]
  • Dabrowatar.pl
  • Powiśle Dąbrowskie[16]
  • Dąbrowa Tarnowska – Nasze Miasto[17]
  • Informator Dąbrowski[18]
  • NaszePowisle.pl[19]
  • Głos 24

Administracja

[edytuj | edytuj kod]
Urząd Miejski w Dąbrowie Tarnowskiej

Podział administracyjny

[edytuj | edytuj kod]

Osiedla[potrzebny przypis]:

  • Bagienica,
  • Podkościele,
  • Czernia,
  • Ruda-Zazamcze,
  • Ulinów,
  • Zazamcze,
  • os. Kościuszki,
  • os. Westerplatte

Burmistrzowie Dąbrowy Tarnowskiej

[edytuj | edytuj kod]

Demografia

[edytuj | edytuj kod]
  • 1900 – 3 000
  • 1910 – 3 029
  • 1925 – 2 660
  • 1931 – 6 017
  • 1939 – 6 100
  • 1946 – 4 520
  • 1950 – 4 266
  • 1960 – 5 083
  • 1970 – 6 654
  • 1978 – 7 616
  • 1988 – 10 082 [20]
  • 1995 – 11 015
  • 1996 – 11 109
  • 1997 – 11 136
  • 1998 – 11 178
  • 1999 – 11 149
  • 2000 – 11 163
  • 2001 – 11 251
  • 2002 – 11 248
  • 2003 – 11 209
  • 2004 – 11 280
  • 2005 – 11 263
  • 2006 – 11 274
  • 2007 – 11 331
  • 2008 – 11 402
  • 2009 – 11 449
  • 2010 – 11 474
  • 2011 – 11 825
  • 2012 – 11 861
  • 2013 – 11 846
  • 2014 – 11 881
  • 2015 – 11 891
  • 2016 – 11 907
  • 2017 – 11 924
  • 2018 – 11 906
  • 2019 – 11 864
  • 2020 – 11 828
  • 2021 – 11 828
  • 2022 – 11 945 [21]
  • 2024 – 11 456

Wykres liczby ludności miasta Dąbrowa Tarnowska na przestrzeni ostatnich 6 stuleci

Piramida wieku mieszkańców Dąbrowy Tarnowskiej w 2014 roku[22]

Infrastruktura

[edytuj | edytuj kod]
Główne skrzyżowanie w mieście

Transport

[edytuj | edytuj kod]

Przez Dąbrowę Tarnowską przebiega droga krajowa nr 73 (KielceBusko-Zdrój – Dąbrowa Tarnowska – TarnówJasło) oraz droga wojewódzka nr 975 (Dąbrowa Tarnowska – ŻabnoWojniczZakliczynDąbrowa).

W Dąbrowie Tarnowskiej znajduje się nieczynna stacja kolejowa. Przez stację przechodzi zbudowana w 1906 r. linia kolejowa Tarnów – Szczucin, czyli tzw. Szczucinka. Ruch pasażerski został na niej zawieszony w 2000, a od 2006 jest całkowicie zamknięta. Koncepcja wydłużenia kolei ze Szczucina do Buska-Zdroju i jej zelektryfikowania, a tym samym stworzenia najkrótszego połączenia Tarnowa przez Kielce z Warszawą, nie została zrealizowana. Późniejsze plany inwestycyjne przewidywały połączenie Żabna, przez most w Nowym Korczynie, z Buskiem-Zdrojem (omijające Dąbrowę Tarnowską i Szczucin), jednak nie zostały one uwzględnione w dokumencie rządowym „Master Plan dla Transportu Kolejowego w Polsce do 2030 roku”[23].

W 2012 przy ul. Szpitalnej otwarto sanitarne lądowisko[potrzebny przypis].

Wspólnoty religijne

[edytuj | edytuj kod]
Kościół Najświętszej Maryi Panny Szkaplerznej

Miasto obejmuje parafia rzymskokatolicka Najświętszej Maryi Panny Szkaplerznej, która należy do dekanatu Dąbrowa Tarnowska. W mieście znajduje się zbór Świadków Jehowy[24].

Kryta pływalnia

W mieście działa Miejsko–Gminny Ośrodek Sportu i Rekreacji, będący samorządową jednostką organizacyjną powołaną do prowadzenia działalności sportowo-rekreacyjnej. Do podstawowych zadań ośrodka należy: organizowanie różnego rodzaju zawodów i imprez sportowych, współdziałanie z klubem „Dąbrovia”, organizacjami sportowymi, szkołami i innymi organizacjami społecznymi w dziedzinie rozwoju i popularyzacji różnych dyscyplin sportowych i rekreacyjnych.

Ośrodek na powierzchni 6 ha oferuje możliwość skorzystania z: hali sportowej, stadionu, bieżni 4 × 100, boiska do piłki nożnej, ścieżki zdrowia, otwartych torów łuczniczych, boiska do siatkówki plażowej i na trawie, basenu krytego, basenu odkrytego, brodzika dla dzieci, placu zabaw, lodowiska naturalnego i parkingu.

Ścieżki rowerowe

[edytuj | edytuj kod]
  • Tarnów-Mościce – Dąbrowa Tarnowska (niebieski) – 29 km[25]
  • Tarnów-Rzędzin – Dąbrowa Tarnowska (zielony) – 35 km[25]
  • Dąbrowa Tarnowska – trasa miejska – 12 km[25]
  • Trasa-szlak „Rekreacyjna” – ok. 53 km[25]
  • Trasa „Zabytkowa-sakralna” – 70 km[25]

Miasta partnerskie

[edytuj | edytuj kod]

Ludzie związani z Dąbrową Tarnowską

[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też

[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. a b c Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2024 roku [online], Główny Urząd Statystyczny, 22 lipca 2024 [dostęp 2024-10-23] (pol.).
  2. Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 22179.
  3. Maria Dąbrowska, Jerzy Kruppé (red.): Szpitalnictwo w dawnej Polsce. Wydawnictwo Instytutu Archeologii i Etnologii PAN, Warszawa 1998, s. 156. ISBN 83-85463-53-4
  4. Stanisław Rospond, Słownik etymologiczny miast i gmin PRL, Zakład Narodowy im.Ossolińskich-Wydawnictwo, Wrocław 1984, s. 68–69.
  5. Artur Bata, Hanna Lawera: Dąbrowa Tarnowska i okolice. Warszawa: PUW „Roksana” w Krośnie, 1998. ISBN 83-87282-84-7.
  6. Marian Kornecki: Zamki i dwory obronne ziemi krakowskiej. Kraków: Wydawnictwo Artystyczno-Graficzne, wyd. Wydział Kultury Prezydium WRN w Krakowie. Wojewódzki Konserwator Zabytków, 1966.
  7. Geoffrey P. Megargee (red.), Encyclopedia of camps and ghettos, 1933-1945, t. II, part A, s. 497.
  8. Wykaz obiektów wpisanych do Rejestru Zabytków Nieruchomych Województwa Małopolskiego z uwzględnieniem podziału na powiaty i gminy [online], wuoz.malopolska.pl [dostęp 2023-11-21].
  9. Szlak architektury drewnianej w Województwie Małopolskim
  10. Rok 2023/2024 [online], www.ochronkadt.pl [dostęp 2025-01-10].
  11. Author's Name, e-Kurier Dąbrowski – niezależny portal internetowy » Blog Archive » 50 LAT MINĘŁO, JAK JEDEN DZIEŃ… [online] [dostęp 2025-01-10] (ang.).
  12. I LO w DT: I Liceum Historia. [dostęp 2015-03-22].
  13. https://dabrowa.krakow.lasy.gov.pl/lasy-nadlesnictwa/ Lasy Nadleśnictwa Dąbrowa Tarnowska
  14. E-kurier Dąbrowski.
  15. Prawdę Mówiąc. [dostęp 2015-12-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-03-30)].
  16. Powiśle Dąbrowskie. powisledabrowskie.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-12-08)]..
  17. Dąbrowa Tarnowska – Nasze Miasto.
  18. Informator Dąbrowski.
  19. NaszePowiśle.pl [online], NaszePowiśle.pl [dostęp 2016-01-20] [zarchiwizowane z adresu 2016-02-20] (pol.).
  20. Monografie - LUDNOŚĆ POLSKI W XX WIEKU
  21. Dąbrowa Tarnowska w liczbach, - Polska w liczbach [dostęp 2019-04-07 liczba ludności na podstawie danych GUS.
  22. Dąbrowa Tarnowska w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2016-01-10], liczba ludności na podstawie danych GUS.
  23. Odpowiedź Ministerstwa Infrastruktury na zapytanie posła Józefa Rojka. [zarchiwizowane z tego adresu].
  24. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2017-01-14].
  25. a b c d e Biuletyny Informacji Publicznej [online], bip.malopolska.pl [dostęp 2025-09-11].
  26. Podpisanie umowy partnerskiej z miastem Bałta na Ukrainie
  27. Polacy i Litwini z Wileńszczyzny poznają Dąbrowę Tarnowską
  28. Partnerska wizyta Gości z Francji
  29. Umowa o partnerskiej współpracy Gminy Dąbrowa Tarnowska z samorządem XVIII Dzielnicy Budapesztu
  30. Partnerzy z Ukrainy odwiedzili Dąbrowę Tarnowską

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
  • Moskal Krzysztof, Dąbrowa Tarnowska. Kronika Miasta i Gminy, Dąbrowa Tarnowska 2015.
  • Książek Mieczysław, Zagadnienia genezy rozplanowania i typologii miast prywatnych XVI i XVII wieku w południowej Małopolsce, Kraków 1988, s. 148–151.

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]