Dęblin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
 Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Dęblin (ujednoznacznienie).
Dęblin
Pomnik Bohaterskich Lotników Dęblińskiej Szkoły Orląt
Pomnik Bohaterskich Lotników Dęblińskiej Szkoły Orląt
Herb
Herb Dęblina
Państwo  Polska
Województwo  lubelskie
Powiat POL powiat rycki COA.svg rycki
Gmina gmina miejska
Prawa miejskie 13 listopada 1954
Burmistrz Beata Siedlecka
Powierzchnia 38,33[1] km²
Wysokość 115 m n.p.m.
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

17 707[1]
461 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 81
Kod pocztowy 08-530
Tablice rejestracyjne LRY
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubelskiego
Dęblin
Dęblin
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Dęblin
Dęblin
Ziemia 51°34′00″N 21°51′41″E/51,566667 21,861389
TERC
(TERYT)
3060916011
Urząd miejski
Rynek 12
08-530 Dęblin
Strona internetowa

Dęblinmiasto w województwie lubelskim, w powiecie ryckim. W latach 1975–1998 w województwie lubelskim.

Dęblin położony jest w historycznej Małopolsce, w południowo-zachodniej części ziemi stężyckiej, przy ujściu rzeki Wieprz do Wisły, w szerokiej dolinie rzecznej, która osiąga 15 km szerokości. Dolina ma budowę terasową. Najstarsza terasa położona jest 20 m nad zwierciadłem Wisły.

Miasto ma 17 802 mieszkańców (31 grudnia 2007)[2].

Okoliczna przyroda[edytuj | edytuj kod]

Na lewym brzegu Wisły, kilkanaście kilometrów od Dęblina, znajduje się jeden z większych kompleksów leśnych w Polsce – Puszcza Kozienicka. Większość jej drzewostanu – głównie w części wschodniej – stanowi sosna. Występują w niej też dęby i graby. W części zachodniej rosną lasy mieszane z jodłą, brzozą, grabem, świerkiem, osiką i jesionem. Miejscami zachowały się nieliczne jawory i modrzewie[potrzebne źródło].

Na prawym brzegu Wisły, na północ od Dęblina występują bory sosnowe i sosnowo-dębowe, a w podmokłych dolinach łęgi, najczęściej wierzbowo-topolowe i jesionowo-olszowe. Na tym terenie do większych kompleksów leśnych należą lasy garwolińskie, ciągnące się wzdłuż nadwiślańskiej krawędzi Wysoczyzny Żelechowskiej. Na lewym brzegu Wieprza w północno-zachodniej części Wysoczyzny Lubartowskiej rosną lasy gołębskie.

Struktura powierzchni[edytuj | edytuj kod]

Dęblin ma obszar 38,51 km² (2002)[3], w tym:

  • użytki rolne: 28%
  • użytki leśne: 15%

Miasto stanowi 6,26% powierzchni powiatu.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z 31 grudnia 2014[2]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 17876 100 8456 51 8437 49
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
464 227 236
  • Piramida wieku mieszkańców Dęblina w 2014 roku [4].


Piramida wieku Deblin.png

Geneza nazwy[edytuj | edytuj kod]

W średniowiecznych zapiskach można się spotkać z nazwami Deblin (1505) i Deblyn (1508) co oznacza, że osada nazywana była wtedy Deblinem. W połowie XVI wieku pojawia się obecna nazwa. Nie istnieje żadna potwierdzona dostatecznymi argumentami hipoteza dotycząca jej pochodzenia. W okresie zaborów, po wybudowaniu w 1842 w pobliżu Dęblina twierdzy, miasto nosiło nazwę Iwanogród (ros. Ивангород), na cześć Iwana Paskiewicza, namiestnika Królestwa Polskiego[5].

W jednym z przedmieść Chicago, Oak Lawn, Illinois, w którym prawie co piąty mieszkaniec jest polskiego pochodzenia, znajduje się ulica Deblin Lane.

Legenda głosi, że nazwa wzięła się od tego, że w Dęblinie rosło dużo dębów, a w rzekach pływały ryby liny.

W latach 1961–1981 pod polską banderą pływał po morzach europejskich drobnicowiec „Dęblin”[6].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Brama Lubelska Twierdzy Dęblin
  • 1397 – wzmiankowany jako wieś
  • 1838–1878 – u ujścia Wieprza do Wisły rozpoczęta została budowa twierdzy według projektu rosyjskiego generała Iwana Dehna, twórcy twierdz w Modlinie, Warszawie i Brześciu
  • 1840 – car Mikołaj I Romanow podarował dobra dęblińskie Iwanowi Paskiewiczowi, stąd do 1915 obowiązywała nazwa Iwanogród
  • 1854 – powstała osada Irena (obecna starówka Dęblina z Rynkiem)
  • 1893 – powstał jeden z pierwszych oddziałów aeronautycznych wojsk carskich wyposażonych w balony obserwacyjne
  • 1914 – w sąsiedztwie twierdzy trwały zacięte bitwy pomiędzy wojskami niemieckimi i austriackimi a rosyjskimi
  • sierpień 1920 – wyruszyła kontrofensywa wojsk polskich do bitwy warszawskiej
  • 1929 – założono Centrum Wyszkolenia Oficerów Lotnictwa, obecnie siedziba Wyższej Szkoły Oficerskiej Sił Powietrznych
  • lipiec 1944 – oddział AK Mariana Bernaciaka podczas Akcji Burza w Dęblinie samodzielnie uratował przed zniszczeniem ważne obiekty wojskowe i gospodarcze, uchronił mieszkańców przed wywózką i znęcaniem się przez wycofujących się żołnierzy niemieckich
  • 1954 – Dęblin otrzymał prawa miejskie[7]
  • 2011 – 1 kwietnia powstało Muzeum Sił Powietrznych

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Pałac Mniszchów w Dęblinie

Zabytki w Dęblinie[8]:

  • Twierdza Dęblin – fortyfikacje na prawym brzegu Wisły (forty na lewym brzegu znajdują się na terenie woj. mazowieckiego)
  • Cytadela w Dęblinie
  • Pozostałości fortu I „Nadwiślanka” w Nadwiślance, gm. Stężyca
  • Fort II „Mierzwiączka” w Mierzwiączce
  • Pozostałości fortu III „Dęblin” w Dęblinie
  • Pozostałości fortu IV „Borowa” w Borowej, gm. Puławy
  • W parku Zespół pałacowy (córka właściciela Dęblina, Jerzego MniszchaMaryna Mniszchówna była żoną cara Dymitra Samozwańca I, a po jego śmierci poślubiła Dymitra Samozwańca II)
  • Cmentarz wojenny Balonna – pomnik ofiar faszyzmu
  • Cmentarz komunalny – groby nieznanego żołnierza i symboliczne pomnik ofiar faszyzmu
  • Brama Lubelska i brama Warszawska
  • Pomnik lotników
  • Muzeum Sił Powietrznych
  • Kościół pw. Chrystusa Miłosiernego (pierwotnie cerkiew w Łosicach z I poł. XVIII w.), przeniesiona do Dęblina w 1928–1929
  • Zespół Dworca Kolei Nadwiślańskiej
  • Synagoga w Dęblinie – zbudowana w połowie XIX wieku, przy ulicy Okólnej. Podczas II wojny światowej, zdewastowana przez hitlerowców. Po wojnie budynek synagogi służył jako łaźnia miejska, następnie przebudowano ją na magazyn. Obecnie nieistniejąca – na jej miejscu stoi sklep AGD-RTV.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Na początku lat 90. wraz z całym krajem Dęblin przeszedł okres zasadniczych przemian ekonomicznych. Duże państwowe przedsiębiorstwa, związane z obronnością kraju, zwalniały pracowników i zmniejszały produkcję. Obecnie obiekty w niektórych wojskowych zakładach są w pełni wykorzystywane i odnajmowane dęblińskim przedsiębiorcom. W mieście powstało około tysiąca nowych prywatnych podmiotów gospodarczych. Otworzono między innymi przedsiębiorstwa przemysłu dziewiarskiego, konfekcyjnego, materiałów budowlanych, przetwórstwa owocowo-warzywnego. Przedsiębiorstwo komunalne przekształcone w spółkę z o.o. również notuje systematyczny wzrost[potrzebne źródło]. Najwięcej osób zatrudnionych jest w przemyśle na rzecz wojska tj. w Wojskowych Zakładach Lotniczych Nr 3 oraz w Wojskowych Zakładach Inżynieryjnych.

Transport[edytuj | edytuj kod]

 Zobacz też: Dęblin Towarowy.

Dęblin posiada wiele połączeń drogowych i kolejowych. Rangę miasta podnosi usytuowane w nim wojskowe lotnisko Dęblin-Irena. Obecnie lotnisko służy przede wszystkim szkoleniu pilotów.

Dęblin ma liczne połączenia kolejowe, m.in. z Lublinem, Warszawą, Otwockiem, Radomiem, Bydgoszczą, Białą Podlaską, Łukowem, Przemyślem, Szczecinem i Kielcami. Funkcjonuje również komunikacja prywatna. Główne linie to Dęblin PKP – Dęblin Rynek, Dęblin – Stawy – Ryki – Lublin, Dęblin – Ryki – Otwock – Warszawa oraz Dęblin – Puławy.

Dęblin jest ważnym węzłem kolejowym. Przebiegają przezeń: linia kolejowa 7 Warszawa WschodniaDorohusk (przez Lublin) i linia 26 do Radomia (przez Pionki). Dziennie na stacji zatrzymuje się kilkadziesiąt pociągów regionalnych i międzyregionalnych.

Przez miasto przechodzą drogi krajowe i wojewódzkie:

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Szkoły podstawowe[edytuj | edytuj kod]

  • Szkoła Podstawowa Nr 2 im. Władysława Broniewskiego
  • Szkoła Podstawowa Nr 3 im. Marii Curie Skłodowskiej
  • Szkoła Podstawowa Nr 4 im. Bohaterów Lotnictwa Polskiego
  • Szkoła Podstawowa Nr 5 im. gen. Władysława Sikorskiego
  • Szkoła Podstawowa Nr 6 im. Wojska Polskiego.

Gimnazja[edytuj | edytuj kod]

  • Gimnazjum Nr 1
  • Gimnazjum Nr 2
  • Gimnazjum Nr 3.

Szkoły średnie[edytuj | edytuj kod]

Szkoły wyższe[edytuj | edytuj kod]

Kościoły i wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Kościół parafialny św. Piusa V w Dęblinie

Większość mieszkańców Dęblina stanowią katolicy. W mieście działają parafie rzymskokatolickie św. Piusa V, Chrystusa Miłosiernego oraz wojskowa parafia Matki Boskiej Loretańskiej. Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzi także zbór Kościoła Chrześcijan Baptystów, oraz Zbór Kościoła Ewangelicznych Chrześcijan[9], protestancka wspólnota o charakterze ewangelicznym. Działalność religijną prowadzi też zbór Świadków Jehowy posiadający Salę Królestwa[10].

Sport[edytuj | edytuj kod]

 Zobacz też: Stadion Czarnych Dęblin.

Największym klubem sportowym w miejscowości jest występujący aktualnie w A klasie MKS "Orlęta 1925" Dęblin. Orlęta 1925 są kontynuatorem tradycji założonego w 1925 roku Wojskowego Klubu Sportowego Orlęta Dęblin. Na dzisiaj we wszystkich sekcjach klubu zrzeszonych jest ponad 200 osób w tym 100 dzieci. Drużyna szachowa Czarni Dęblin z powodzeniem występuje w II Lidze Seniorów. W miejscowości działa również klub piłkarski Gabaryty Dęblin. Drużyna występuje obecnie w B klasie. Działa też klub tenisa stołowego U-MKTS LOB Dęblin, którego dwa zespoły występują obecnie w IV Lidze Lubelskiej.

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Sąsiednie gminy[edytuj | edytuj kod]

Puławy, Ryki, Stężyca, Sieciechów.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. a b Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2014 r.). [dostęp 2015-09-28].
  2. a b Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast. GUS. [dostęp 2010-09-14].
  3. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset. regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  4. http://www.polskawliczbach.pl/Deblin, w oparciu o dane GUS.
  5. Kazimierz Rymut: Nazwy miast Polski. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1987, s. 60. ISBN 83-04-02436-5.
  6. Mariusz Karolak, http://karolak.info.pl/statek-deblin-na-europejskich-trasach/ [dostęp 2013-12-14]
  7. Dz. U. z 1954 r. Nr 49, poz. 254
  8. Krzysztof Karbowski, Dęblin. Walory krajoznawczo-turystyczne, 2003
  9. Kościół Ewangelicznych Chrześcijan Piątków - Dęblin.
  10. Dane według raportów wyszukiwarki zborów na oficjalnej stronie Świadków Jehowy (www.jw.org), dostęp z 5 czerwca 2014.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Przybyszewski Stanisław M., Historia garnizonu Dęblin w latach 1832–1939, Wydawnictwo Ajaks, Pruszków 2004

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]