Dębowiec (województwo opolskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Dębowiec
wieś
Ilustracja
Wjazd do Dębowca od strony Pokrzywnej
Państwo

 Polska

Województwo

 opolskie

Powiat

prudnicki

Gmina

Prudnik

Wysokość

305–370 m n.p.m.

Liczba ludności (2019)

96[1]

Strefa numeracyjna

77

Kod pocztowy

48-200[2]

Tablice rejestracyjne

OPR

SIMC

0502629

Położenie na mapie gminy Prudnik
Mapa konturowa gminy Prudnik, na dole znajduje się punkt z opisem „Dębowiec”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Dębowiec”
Położenie na mapie województwa opolskiego
Mapa konturowa województwa opolskiego, na dole nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Dębowiec”
Położenie na mapie powiatu prudnickiego
Mapa konturowa powiatu prudnickiego, na dole po lewej znajduje się punkt z opisem „Dębowiec”
Ziemia50°17′01″N 17°32′08″E/50,283611 17,535556

Dębowiec (niem. Eichhäusel) – wieś w Polsce, położona w województwie opolskim, w powiecie prudnickim, w gminie Prudnik[3]. Historycznie leży na Górnym Śląsku, na ziemi prudnickiej. Położona jest w Górach Opawskich. Przepływa przez nią rzeka Trzebinka.

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do ówczesnego województwa opolskiego.

Według danych na 2019 wieś była zamieszkana przez 96 osób[1].

Do miejscowości należy przysiółek Wieszczyna, położony na zachodnim stoku Długoty.

We wsi ma swoją siedzibę leśnictwo Dębowiec, które należy do nadleśnictwa Prudnik (obręb Prudnik)[4].

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Wieś jest położona w południowo-zachodniej Polsce, w województwie opolskim, około 1,3 km od granicy z Czechami, w północno-wschodniej części Gór Opawskich, na ziemi prudnickiej. Miejscowość leży na terenie Parku Krajobrazowego Góry Opawskie, u podnóża Długoty, najwyższego szczytu powiatu prudnickiego. Wieś położona jest w środkowej części Lasu Prudnickiego. Dębowiec zajmuje kilka wzgórz (Długota, Kobylica, Kraska). Przez wieś przepływa rzeka Trzebinka (dopływ Prudnika), bezimienny dopływ Złotego Potoku i bezimienny dopływ Zameckiego Potoku. Leży na wysokości 305–370 m n.p.m.

Przebiega tędy droga powiatowa z Prudnika do Pokrzywnej. W północnej części wsi znajduje się kamieniołom dolnokarbońskich szarogłazów o powierzchni 2 ha.

Środowisko naturalne[edytuj | edytuj kod]

Wpływ na klimat Dębowca ma sąsiedztwo Gór Opawskich. Średnia temperatura roczna wynosi +7,4 °C. Duże zróżnicowanie dotyczy termicznych pór roku. Średnie roczne opady atmosferyczne w rejonie Dębowca wynoszą 651 mm. Dominują wiatry zachodnie[5].

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Niemiecką nazwą Dębowca było Eichhäusel. Ze względu na połączenie z Wieszczyną wieś nosiła nazwę Eichhäusel-Neudeck (czasem Eichhäusel-Neudeck-Wildgrund – od Pokrzywnej)[6]. W Spisie miejscowości województwa śląsko-dąbrowskiego łącznie z obszarem ziem odzyskanych Śląska Opolskiego wydanym w Katowicach w 1946 wieś wymieniona jest pod polską nazwą Dębniki[7]. 9 grudnia 1947 r. nadano miejscowości nazwę Dębowiec[8]. Nazwa wsi pochodzi od drzewa dębu.

W historycznych dokumentach nazwę miejscowości wzmiankowano w różnych językach oraz formach: Neudeck, Eichkretscham (1651/52), Eichhäusl (1736), Eichhausel (1784), Eichhausel (1794), Eichäusel (1845), Eichäusel Neudeck (1941)[9].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Kamień graniczny Królewskiego Miasta Prudnik z 1730 w pobliżu Dębowca

W średniowieczu, w lesie w pobliżu dzisiejszego Dębowca, w tzw. Dębnickiej Dolinie, znajdował się zamek, otoczony z trzech stron wałem, od północy strumieniem, z drewnianą wieżą wewnątrz. Grodzisko w tym miejscu występuje pod nazwą Schlossplatz (plac zamkowy)[10]. Nieznana jest data założenia wsi. Historycy utożsamiają Dębowiec z Nowym Chocimiem założonym w XIII wieku przez czeskiego wielmożę Woka z Rożemberka (założyciel Prudnika)[11]. Po spaleniu Prudnika przez husytów w czasie ich najazdu na Śląsk, w 1430 książę głogówecko-prudnicki Bolko V przekazał miastu opustoszały Nowy Chocim[12].

Pierwsza wzmianka o wsi Dębowiec pochodzi z 1642. Wieś wraz z leśniczówką miejską wymieniona jest jako Dębowa Karczma. W XIX w., a także w 1 poł. XX w. było to ulubione miejsce spacerów mieszkańców Prudnika oraz punkt wypadowy w Góry Opawskie[11]. Pierwszy niewielki kamieniołom na pobliskiej Kobylicy mógł powstać jeszcze w średniowieczu wraz z założeniem Dębowca. Wydobycie na większą skalę rozpoczęto w 1869. Wówczas koło Dębowca utworzono jeden z największych kamieniołomów w Górach Opawskich. Po zakończeniu wydobycia, wyrobisko kamieniołomu zostało zalane wodami opadowymi. Staw powstały w tym miejscu nosi nazwę „Żabie Oczko”[13].

1 lipca 1894 poświęcona została kaplica Najświętszego Serca Pana Jezusa w Dębowcu[14]. W 1911 z inicjatywy nauczyciela religii w gimnazjum w Prudniku (obecnie I Liceum Ogólnokształcące im. Adama Mickiewicza) profesora Alfonsa Nowacka w Dębowcu wzniesiony został pomnik Josepha von Eichendorffa. Jego poświęcenie nastąpiło 30 sierpnia 1911. W uroczystości uczestniczyli nauczyciele akademiccy, pedagodzy, żołnierze prudnickiego garnizonu, przemysłowcy, leśnicy, rolnicy, franciszkanie z klasztoru w Prudniku-Lesie, prudniccy bonifratrzy, rzemieślnicy, studenci, uczniowie szkół średnich i podstawowych oraz burmistrz Prudnika Paul Lange[15].

Panorama Dębowca z 1901

7 października 1938 w ramach wizytacji Kraju Sudetów po układzie monachijskim Dębowiec został odwiedzony przez Adolfa Hitlera, który następnie udał się w kierunku Karniowa i Bruntala[16].

17 marca 1945 tysiące mieszkańców Prudnika przeszło przez Dębowiec, uciekając do Czech przed zbliżającą się Armią Czerwoną[17]. W czasie walk w rejonie Prudnika, nocy z 25 na 26 marca oddziały 13 Dywizji Strzeleckiej rozpoczęły przygotowania do zajęcia wsi[18]. Dębowca broniło około 300 niemieckich żołnierzy. W nocy z 26 na 27 marca 119 Pułk Strzelecki zaatakował Dębowiec od wschodu (od wzgórza Zbylut), a 296 Pułk Strzelecki od strony północno-wschodniej (od drogi na Prudnik)[19]. Udało im się wyprzeć niemieckie oddziały ze wsi, jednak Niemcy odcięli ich od reszty 13 Dywizji. Niemcy przeprowadzili kilka nieudanych kontrataków na Dębowiec, podczas których ginęło kilkaset ludzi dziennie. Walki o Dębowiec charakteryzowały się intensywnymi ostrzałami, częstymi kontratakami i skoncentrowaniem walk na małym obszarze[20]. W ich wyniku zginęło po parę tysięcy żołnierzy po obu stronach[21], a także zniszczono kilka domów. Była to jedna z najbardziej destrukcyjnych bitew w rejonie[20]. Do końca II wojny światowej część Dębowca pozostała w rękach niemieckich. Według lokalnych przekazów, Estończycy z 20 Dywizji Grenadierów SS mieli ukryć w rejonie wsi kolekcję cennych monet wywiezionych z Warszawy[22].

Po II wojnie światowej do Żabiego Oczka koło Dębowca wrzucano niepotrzebny poniemiecki sprzęt wojskowy. Według miejscowej legendy, w Żabim Oczku rzekomo miał zostać zatopiony czołg, jednakże gdy jeszcze w czasie PRL-u chwilowo wypompowano z wyrobiska wodę, na dnie znaleziono jedynie broń, amunicję i inny sprzęt wojskowy[13]. W Dębowcu przywrócono elektryczność dopiero w 1950[23].

W latach 1945–1950 Dębowiec należał do województwa śląskiego, a od 1950 do województwa opolskiego. W latach 1945–1954 wieś należała do gminy Moszczanka, a w latach 1954–1972 do gromady Moszczanka.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Kaplica z XIX w.

Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są[24]:

  • kaplica, z XIX w.,księga rejestru nr 361/58 z dnia 1.06.1958 – Dębowiec
  • kaplica przydrożna, z XIX w., księga rejestru nr 489/58 z dnia 15.10.1958 – pomiędzy wsią Dębowiec a Wieszczyną.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Kopalnia szarogłazu Dębowiec

W latach powojennych, na północ od Dębowca powstał nowy kamieniołom, na miejscu którego w przyszłości (po zakończeniu eksploatacji) ma powstać sztuczne jezioro dostępne dla wędkarzy i do celów rekreacyjnych. Kopalnia w Dębowcu należy do Kopalń Odkrywkowych Surowców Drogowych S.A. w Niemodlinie[25].

Religia[edytuj | edytuj kod]

Katolicy z Dębowca należą do parafii św. Michała Archanioła w Prudniku (dekanat Prudnik)[26]. W środku wsi stoi kaplica Najświętszego Serca Pana Jezusa zbudowana w 1894, którą od początku jej istnienia opiekują się franciszkanie z klasztoru w Prudniku-Lesie. Na skraju wsi od strony Kobylicy, przy leśnej drodze do klasztoru franciszkanów, na drzewie wisi kapliczka skrzynkowa z daszkiem i obrazkiem Matki Bożej Kalwaryjskiej[27].

Sport[edytuj | edytuj kod]

We wsi działa klub LZS Niemysłowice–Dębowiec z sekcją piłki nożnej.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Parking leśny w Dębowcu

Dębowiec jest jedną z najczęściej odwiedzanych miejscowości w Górach Opawskich. Na szczycie Kobylicy (392 m n.p.m.) stoi pomnik niemieckiego poety Josepha von Eichendorffa. Pod szczytem znajduje się Żabie Oczko (zalany wodą dawny kamieniołom) – siedlisko rzadkich i chronionych płazów. We wsi znajduje się kamień graniczny Królewskiego Miasta Prudnik, postawiony tu w 1730 roku[10]. W miejscowości funkcjonuje gospodarstwo agroturystyczne „Dębowy Las”[28], a także hodowla alpak „Ajmaraya” związana z fundacją „Llamerada”[29].

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Szlaki turystyczne w Dębowcu

Przez Dębowiec prowadzą szlaki turystyczne[30][31]:

  • szlak turystyczny czerwony Główny Szlak Sudecki im. Mieczysława Orłowicza (440 km): Prudnik – Świeradów-Zdrój
  • szlak turystyczny niebieski Szlak Historyczny Lasów Królewskiego Miasta Prudnik (17,5 km): Park Miejski w Prudniku – stare dęby w Prudniku – Kapliczna GóraKobylica – Dębowiec – rozdroże pod Trzebiną – sanktuarium św. Józefa w Prudniku–Lesie – Prudnik–Lipy – Park Miejski w Prudniku
  • szlak turystyczny żółty Prudnik – Wieszczyna – Trzebina (19,5 km): Prudnik (stacja kolejowa) – Łąka PrudnickaTrupinaWieszczyna (Dębowiec) – Trzebina

Szlaki rowerowe[edytuj | edytuj kod]

Przez Dębowiec prowadzą szlaki rowerowe[30][32]:

  • szlak rowerowy niebieski Turystyczna trasa rowerowa Gór Opawskich (40 km): Prudnik – sanktuarium św. Józefa w Prudniku–Lesie – Chocim – Dębowiec – Wieszczyna – PokrzywnaJarnołtówekKonradówGłuchołazyGierałciceBiskupówBurgrabiceSławniowice
  • szlak rowerowy zielony Wokół Lasu Prudnickiego – Pętla I (20 km): Prudnik – Łąka Prudnicka – Moszczanka – Wieszczyna – Dębowiec – Prudnik
  • szlak rowerowy zielony Wokół Lasu Prudnickiego – Pętla II (13,5 km): Prudnik – sanktuarium św. Józefa w Prudniku–Lesie – rozdroże pod Trzebiną – Dębowiec – Prudnik
  • szlak rowerowy niebieski Prudnik – Jindřichov (10 km): Prudnik – Dębowiec – granica państwa (PL-CZ) – Jindřichov
  • Via Montana (9 km): Prudnik – Dębowiec – Wieszczyna – Jindřichov

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Joanna Chilińska, RAPORT O STANIE GMINY ZA 2019 ROK – Urząd Miejski w Prudniku, prudnik.pl, 2 czerwca 2020 [dostęp 2020-08-05].
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 223 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  3. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200).
  4. Leśnictwa – Nadleśnictwo Prudnik – Lasy Państwowe, prudnik.katowice.lasy.gov.pl [dostęp 2020-01-17].
  5. Klimat: Dębowiec: Klimatogram, wykres temperatury, tabela klimatu – Climate-Data.org, pl.climate-data.org [dostęp 2020-03-20].
  6. Deutsche Verwaltungsgeschichte Schlesien, Kreis Neustadt, treemagic.org [dostęp 2020-03-07].
  7. P. Wicik: Spis miejscowości województwa śląsko-dąbrowskiego łącznie z obszarem ziem odzyskanych Śląska Opolskiego, tudzież podział administracyjny województwa na powiaty, gminy i gromady. Katowice: 1946, s. 17.
  8. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 9 grudnia 1947 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1948 r. nr 14, poz. 55).
  9. Kazimierz Rymut: Nazwy miejscowe Polski, t. II, C-D, hasło „Dębowiec”. Kraków: Instytut Języka Polskiego PAN, 1997, s. 340. ISBN 83-85579-64-8.
  10. a b Anna Czabak, Piesze szlaki turystyczne Śląska Opolskiego, Opole: Oficyna Piastowska, 2009, s. 40.
  11. a b Sołectwa – Urząd Miejski w Prudniku, prudnik.pl [dostęp 2019-03-28].
  12. Kasza 2020 ↓, s. 12.
  13. a b Andrzej Dereń, Kobylica – góra, której Eichendorff się nie kłaniał, „Tygodnik Prudnicki”, 31 (918), Prudnik: Spółka Wydawnicza „Aneks”, 30 lipca 2008, s. 21, ISSN 1231-904X.
  14. Magdalena Urbaniak, kaplica, Dębowiec – Zabytek.pl, zabytek.pl, 23 sierpnia 2017 [dostęp 2020-06-24] (pol.).
  15. Marcin Domino, Prudniczanie postawili mu pomnik, tygodnikprudnicki.pl, 27 października 2010 [dostęp 2020-03-07].
  16. Wizyta Hitlera w Prudniku. Regiopedia, Opolskie, encyklopedia regionów, web.archive.org, 14 lipca 2018 [dostęp 2019-03-28] [zarchiwizowane z adresu 2018-07-14].
  17. Kasza 2020 ↓, s. 46.
  18. Kasza 2020 ↓, s. 53.
  19. Kasza 2020 ↓, s. 54.
  20. a b Kasza 2020 ↓, s. 55.
  21. Kasza 2020 ↓, s. 73.
  22. Kasza 2020 ↓, s. 647.
  23. Andrzej Wanderer, Tygodnik Prudnicki – Ponure tajemnice okolicy Prudnika, tygodnikprudnicki.pl [dostęp 2019-03-28] (pol.).
  24. Rejestr zabytków nieruchomych woj. opolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 110. [dostęp 2013-01-10].
  25. Tomasz Rzeczycki, Kiedy mieszkańcy Prudnika doczekają się zbiornika wodnego w kamieniołomie Dębowiec?, nettg.pl, 13 grudnia 2020 [dostęp 2022-06-18] (pol.).
  26. Parafie według dekanatów, www.diecezja.opole.pl [dostęp 2022-06-18] (pol.).
  27. Szlakiem kapliczek Gór Opawskich, „Tygodnik Prudnicki”, 34 (769), Prudnik: Spółka Wydawnicza „Aneks”, 24 sierpnia 2005, s. 16, ISSN 1231-904X.
  28. Katarzyna Kolasińska-Morawska, Katalog gospodarstw agroturystycznych, Suchy Bór–Opole: Studio 4 Andrzej Nowak na zlecenie Urzędu Marszałkowskiego Województwa Opolskiego, s. 60, ISBN 978-83-60455-49-4.
  29. Fundacja Llamerada – Prudnik woj. Opolskie, llamerada.org.pl [dostęp 2022-06-18] (pol.).
  30. a b Tadeusz Górecki, Szlaki turystyczne – Urząd Miejski w Prudniku, prudnik.pl, 21 marca 2012 [dostęp 2022-06-18] (pol.).
  31. Ścieżki piesze – Starostwo Powiatowe w Prudniku, powiatprudnicki.pl [dostęp 2022-06-18] [zarchiwizowane z adresu 2019-03-20].
  32. Trasy rowerowe – Starostwo Powiatowe w Prudniku, powiatprudnicki.pl, 13 października 2018 [dostęp 2022-06-18] [zarchiwizowane z adresu 2018-10-13].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ryszard Kasza: Ulicami Prudnika z historią i fotografią w tle. Przemysław Birna, Franciszek Dendewicz, Piotr Kulczyk. Prudnik: Powiat Prudnicki, 2020. ISBN 978-83-954314-5-6.