Dług publiczny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy długu publicznego. Zobacz też: dług.
Dług publiczny w relacji do PKB (według MFW, 2012)

Dług publiczny (zgodnie z definicją ustawową „państwowy dług publiczny”) – obejmuje łączne nominalne zadłużenie podmiotów sektora finansów publicznych, ustalane z pominięciem wzajemnych zobowiązań pomiędzy podmiotami należącymi do tego sektora (skonsolidowane zadłużenie brutto)[1]. Zgodnie z ustawą o finansach publicznych państwowy dług publiczny obejmuje zobowiązania zaciągnięte z następujących tytułów:

  • wyemitowanych papierów wartościowych opiewających na wierzytelności pieniężne (poza papierami udziałowymi),
  • zaciągniętych kredytów i pożyczek,
  • przyjętych depozytów,
  • wymagalnych zobowiązań (tzn. zobowiązań, których termin płatności minął, a które nie zostały przedawnione lub umorzone),
  • wynikających z odrębnych ustaw oraz prawomocnych orzeczeń sądów lub ostatecznych decyzji administracyjnych,
  • uznanych za bezsporne przez właściwą jednostkę sektora finansów publicznych będącą dłużnikiem.

Minister Finansów określa, w drodze rozporządzenia, szczegółowy sposób klasyfikacji tytułów dłużnych zaliczanych do państwowego długu publicznego, w tym rodzaje zobowiązań zaliczanych do tytułów dłużnych, uwzględniając podstawowe kategorie przedmiotowe i podmiotowe zadłużenia oraz okresy zapadalności.

Państwowy dług publiczny oblicza się jako wartość nominalną zobowiązań jednostek sektora finansów publicznych po wyeliminowaniu wzajemnych zobowiązań między jednostkami tego sektora.

Państwowy dług publiczny (PDP) jest wskaźnikiem zadłużenia sektora finansów publicznych określającym wysokość zobowiązań zaciągniętych przez poszczególne jednostki sektora na rynku finansowym (w tym bankowym). Wskaźnik ten uwzględnia zatem proces konsolidacji, czyli wyeliminowanie wzajemnych zobowiązań w ramach sektora (np. nie uwzględnia się wartości pożyczek udzielonych z budżetu państwa dla samorządów terytorialnych, pożyczek dla FUS, czy skarbowych papierów wartościowych znajdujących się w portfelach jednostek sektora finansów publicznych)[2].

Polityka dotycząca obniżania długu publicznego[edytuj]

Dług publiczny można wyrażać w wartościach nominalnych (kwota łącznych zobowiązań) lub w stosunku do wartości produktu krajowego brutto. Drugi wskaźnik jest jednym z mierników wykorzystywanych w ocenie wiarygodności państwa na arenie międzynarodowej[3]. Dlatego często pod pojęciem obniżania długu publicznego rozumie się obniżenie stosunku długu publicznego do PKB.

Zmiana wysokości stosunku długu do PKB może być prowadzona poprzez narzędzia związane z następującymi kierunkami działania:

  • Polityka zwiększania dochodu narodowego – obejmuje działania ukierunkowane na wzrost wartości PKB poprzez wykorzystanie narzędzi polityki fiskalnej stymulujących globalny popyt. Możliwość stosowania tych narzędzi w sytuacji wysokiego długu publicznego jest ograniczona, gdyż zwiększają one wysokość deficyt budżetowego i w efekcie zwiększają wartość długu publicznego. Dlatego w takich okolicznościach stosowane są inne (pozafiskalne) narzędzia polityki gospodarczej jak np. polityka przemysłowa zorientowana na wzrost, zmiany systemu opodatkowania w kierunku promującym aktywność gospodarczą, zmniejszenie poziomu regulacji.
  • Polityka zmierzająca do zbilansowania wydatków i wpływów w sektorze finansów publicznych – obejmuje działania związane ze sferami wydatków i przychodów sektora finansów publicznych zmierzające do uzyskania nadwyżki budżetowej lub ograniczenia deficytu budżetowego w instytucjach sektora. Aby osiągnąć ten cel należy obniżyć pierwotne wydatki lub zwiększyć dochody.
    • Polityka dotycząca wydatków. Ograniczanie wydatków jest uważane za długoterminowo korzystną dla gospodarki metodę zmniejszania stosunku zadłużenia do PKB. Jest ona trudna do przeprowadzenia ze względów politycznych (ograniczenie wydatków często uderza w interesy grup społecznych). Dodatkowo niektórzy zwolennicy interwencjonizmu uważają, że może ono doprowadzić do spadku wzrostu gospodarczego i dobrobytu, jeżeli przy mniejszych wydatkach nie uda się utrzymać tego samego poziomu inwestycji i jakości usług publicznych.
    • Polityka dotycząca dochodów. Zwiększanie dochodów zazwyczaj oznacza zwiększenie obciążeń podatkowych lub wprowadzenie odpłatności za usługi publiczne. Inne możliwości wiążą się z reorganizacją i poprawą funkcjonowania aparatu podatkowego w celu ograniczenia uchylania się od podatków, obchodzenia podatków i erozji bazy podatkowej. Pewną rolę może tu odegrać ściślejsza koordynacja międzynarodowa. Zwiększenie ściągalności podatków, bez jednoczesnego ich obniżenia, spowoduje jednak ich realny wzrost w stosunku do PKB i może spowodować spadek wzrostu gospodarczego i dobrobytu, szczególnie jeżeli podatki są na wysokim poziomie.
  • Polityka stopy procentowej. Obniżenie realnej stopy procentowej płaconej od długu publicznego może się przyczynić do obniżenia stosunku długu do PKB. Można to osiągnąć na co najmniej dwa sposoby:
    • Obniżenie realnych kosztów długu może być osiągnięte przez odpowiednie dostosowanie warunków dotyczących emisji długu lub poprawę technik emisyjnych i funkcjonowania wtórnego rynku państwowych papierów wartościowych.
    • Bardziej ogólne rozwiązanie służące obniżeniu realnej stopy procentowej dotyczy powiązań ze światowymi rynkami finansowymi. Istnieją tutaj dwie możliwości. Pierwsza polega na obniżeniu mobilności kapitału, aby umożliwić zastosowanie polityki nastawionej na utrzymanie krajowych stóp procentowych poniżej stóp procentowych za granicą bez wywoływania niepożądanego wzrostu kursu walutowego (aprecjacji). Taki efekt dałoby np. wprowadzenie ograniczeń na przepływy kapitału lub nałożenie podatku na kapitał inwestowany za granicą (tzw. kontrole kapitałowe). Druga możliwość to zwiększenie stabilności kursu walutowego i pobudzenie stabilnych oczekiwań w celu obniżenia lub wyeliminowania premii z tytułu deprecjacji kursu walutowego, jakiej domagają się podmioty gospodarcze kupujące zobowiązania denominowane w walucie krajowej.

Dług publiczny w Polsce[edytuj]

Dług publiczny Polski XII 1997 – IV 2006 w mln PLN

     dług zagraniczny

     dług krajowy

Polski dług publiczny w relacji do PKB w latach 1971–2013
Licznik długu publicznego na Rondzie Dmowskiego w Warszawie (stan na dzień 4 sierpnia 2012) – inicjatywa Forum Obywatelskiego Rozwoju

Podstawy prawne dotyczące państwowego długu publicznego[edytuj]

  • Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej – rozdział X – Finanse Publiczne. Normuje ona między innymi, iż nie wolno zaciągać pożyczek lub udzielać gwarancji i poręczeń, w następstwie których państwowy dług publiczny przekroczy 3/5 wartości produktu krajowego brutto. Konstytucja przyznaje wyłączne prawo inicjatywy ustawodawczej Radzie Ministrów w zakresie: ustawy budżetowej, ustawy o prowizorium budżetowym, zmiany ustawy budżetowej, ustawy regulującej zaciąganie długu publicznego oraz ustawy o udzielaniu poręczeń i gwarancji finansowych przez państwo. Ponadto Konstytucja RP wprowadziła zakaz finansowania deficytu budżetu państwa poprzez zaciąganie zobowiązań w banku centralnym;
  • Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych. Ustawa ta jest zasadniczym aktem prawnym w zakresie finansów publicznych zawierającym, między innymi, kompleksowe regulacje dotyczące państwowego długu publicznego. Wprowadza niezbędne definicje, określa ogólne zasady zaciągania długu, emisji papierów wartościowych i zarządzania długiem Skarbu Państwa, a także procedury ostrożnościowe i sanacyjne;
  • Akty wykonawcze do ustawy o finansach publicznych (rozporządzenia) regulujące szczegółowo niektóre kwestie, w tym: podział tytułów dłużnych zaliczanych do państwowego długu publicznego oraz zasady obliczania wartości nominalnej długu.

Obliczanie wielkości długu publicznego[edytuj]

Państwowy dług publiczny jest liczony według wartości nominalnej.

  • Wartość wyemitowanych papierów wartościowych oblicza się według ich wartości nominalnej, rozumianej jako:
    • kwota świadczenia głównego z tytułu wyemitowanych papierów wartościowych, należna do zapłaty w dniu ich wykupu,
    • kwota świadczenia głównego z tytułu wyemitowanych papierów wartościowych, w których zobowiązania finansowe są indeksowane lub kapitalizowane z uwzględnieniem przyrostu kapitału, wynikającego ze sposobu indeksacji lub kapitalizacji danego papieru wartościowego, naliczona na koniec okresu sprawozdawczego.
  • Wartość zaciągniętych kredytów i pożyczek oblicza się według wartości nominalnej, rozumianej jako kwota świadczenia głównego z tytułu zaciągniętej pożyczki lub kredytu, należna do zapłaty w dniu wymagalności zobowiązania.
  • Wartość przyjętych depozytów oblicza się jako kwotę depozytu, jaką dłużnicy zgodnie z zawartą umową są zobowiązani zapłacić wierzycielom w terminie, w którym następuje likwidacja depozytu; jest to wartość, od której nalicza się oprocentowanie.
  • Wartość wymagalnych zobowiązań, z wyłączeniem zobowiązań z tytułu gwarancji i poręczeń, obejmuje kwotę zobowiązań, z wyłączeniem odsetek, których termin płatności minął, a nie są przedawnione ani umorzone.
  • Wartość nominalna zobowiązań indeksowanych lub kapitalizowanych (np. obligacje lub kredyty ze skapitalizowanymi odsetkami) odpowiada kwocie świadczenia głównego z uwzględnieniem przyrostu kapitału, wynikającego z mechanizmu indeksacji lub kapitalizacji, naliczonego na koniec okresu sprawozdawczego.

Zgodnie z art. 38a ustawy o finansach publicznych, dług wyrażony w walutach obcych przelicza się na walutę krajową z zastosowaniem średniej arytmetycznej średnich kursów każdej z walut obcych ogłaszanych przez Narodowy Bank Polski i obowiązujących w dni robocze danego roku budżetowego.

Wysokość długu publicznego w Polsce[edytuj]

dług publiczny % PKB uwagi
1920 272 mln $[4]
1929 900 mln $[4]
1948 380 mln $[4]
1955 720 mln $[4]
1963 1,5 mld $[4]
1971 1,3 mld $[5] +? RBT 4,2%[6][7]
1972 1,7 mld $[5] +? RBT 5,6%[6][7]
1973 3,1 mld $[5] +? RBT 9,1%[6][7]
1974 5,3 mld $[5] +? RBT 13%[6][7]
1975 8,4 mld $[5] +? RBT 19%[6][7]
1976 12,1 mld $[5] +? RBT 25%[6][7]
1977 15,4 mld $[5] +? RBT 29%[6][7]
1978 18,5 mld $[5] +? RBT 31%[6][7]
1979 21,9 mld $[5] +? RBT 29%[6][7]
1980 24,13 mld $ + 1,45 mld RBT[8] 42%[6][7] Koszt obsługi zadłużenia przekroczył wpływy z eksportu[4]
1981 25,95 mld $ + 3,13 mld RBT[8] 47%[6][7] Rząd gen. Jaruzelskiego poinformował Klub Paryski o wstrzymaniu spłat długu z powodu niewypłacalności PRL[9].
1982 26,44 mld $ + 3,75 mld RBT[8] 40%[6][7]
1983 26,4 mld $ + 3,84 mld RBT[8] 34%[6][7]
1984 26,8 mld $ + 4,83 mld RBT[8] 35%[6][7]
1985 29,3 mld $ + 5,63 mld RBT[8] 41%[6][7]
1986 33,53 mld $ + 6,48 mld RBT[8] 45%[6][7]
1987 39,21 mld $ + 6,58 mld RBT[8] 61%[6][7]
1988 39,21 mld $ + 6,58 mld RBT[8] 56%[6][7]
1989 41,4 mld $ + 5,82 mld RBT[8] 65%[10]
1990 48,50 mld $ + 5,08 mld RBT[8] 92%[10]
1991 65,8 mld zł +? mld RBT[10] 77%[10] I etap redukcji zobowiązań wobec Klubu Paryskiego[4]
1992 99,6 mld zł +? mld RBT[10] 80%[10]
1993 138 mld zł +? mld RBT[10] 81%[10]
1994 152 mld zł +? mld RBT[10] 65%[10] II etap redukcji zobowiązań wobec Klubu Paryskiego[4]
1995 167,2 mld zł +? mld RBT[10] 48%[11]
1996 185,6 mld zł[10] 42%[11] Kompensacja wzajemnych zobowiązań wobec krajów RWPG
1997 221,7 mld zł[10] 42%[11]
1998 237,4 mld zł[10] 38%[11]
1999 237,4 mld zł[10] 39%[11]
2000 280,3 mld zł[10] 37%[11]
2001 302,1 mld zł[10] 37%[11]
2002 352,4 mld zł[10] 42%[11]
2003 408,3 mld zł[10] 47%[11]
2004 431,4 mld zł[10] 45%[11]
2005 466,6 mld zł[10] 47%[11]
2006 506,3 mld zł[10] 47%[11]
2007 527,4 mld zł[12] 44%[11]
2008 569,9 mld zł[12] 47%[11]
2009 631,5 mld zł[12] 50%[11] Polska zakończyła spłacanie pochodzącego z lat 70. zadłużenia wobec Klubu Paryskiego[13]
2010 701,8 mld zł[12] 53%[11]
2011 771,1 mld zł[12] 54%[11]
2012 793,9 mld zł[12] 54%[11]
2013 838,1 mld zł[12] 56%[11] Uchylenie I progu ostrożnościowego[14]
2014 780,0 mld zł[15] 51%[11] Przeniesienie części obligacyjnej OFE do ZUS i umorzenie obligacji wartych ok. 150 mld zł
2015 834,5 mld zł[12] 51%[11]

W 2011 roku decyzją Komisji Europejskiej państwa członkowskie zostały zobowiązane do raportowania wysokości długu i deficytu publicznego według ujednoliconej metody obliczania, co miało na celu ograniczenie wpływu rozmaitych zabiegów fiskalnych stosowanych w celu jego ukrycia. Według tej metody dług publiczny Polski wynosił w 2014 roku 50,4% PKB, zaś deficyt – 3,3% PKB[16].

Część organizacji pozarządowych prowadzi niezależne badania długu publicznego w Polsce. Forum Obywatelskiego Rozwoju opracowuje licznik długu publicznego[17], w który prezentuje również dane o tzw. długu ukrytym. Według danych z 15 listopada 2015 wartość długu publicznego w Polsce przekroczyła 1090 mld zł, czyli 60,7% PKB, a wartość długu ukrytego 3045 mld zł, czyli 174% PKB. 10 stycznia 2017 dług publiczny przekroczył 1 000 000 000 000 (bilion) złotych. Wraz z długiem ukrytym jest on trzykrotnie wyższy[18].

Dług publiczny Stanów Zjednoczonych[edytuj]

 Osobny artykuł: Dług publiczny USA.

Na początku XXI wieku, gdy pod koniec prezydentury Billa Clintona Stany Zjednoczone notowały coroczne nadwyżki budżetowe, według części prognoz zarysowała się perspektywa spłacenia w tym kraju całego długu publicznego do 2012 r., po raz pierwszy od połowy XIX wieku. Raport ekonomiczny stworzony dla zbadania tej sytuacji rozważał wstępnie możliwe zagrożenia gospodarcze płynące m.in. ze zniknięcia sygnalizacyjnej roli publicznych instrumentów dłużnych. Ze względu na wybuch wojen, obniżki podatkowe oraz recesje ekonomiczne jakie potem nastąpiły, perspektywa nie zrealizowała się[19].

Efekty ekonomiczne[edytuj]

Efekty ekonomiczne długu publicznego nie są jednoznacznie ustalone, i opierają się głównie na badaniach korelacyjnych. Istnieją przesłanki, że wysokie zadłużenie (powyżej ok. 90% PKB) spowalnia wzrost gospodarczy. Poniżej tego poziomu dług może być korzystny dla gospodarki, i dążenie do jego pełnego spłacenia jest niepożądane. Istotniejsza od samego poziomu długu jest dla gospodarki szybkość i kierunek jego zmian, oraz cel wydatków publicznych[20][21][22][23][24].

W 2010 r., w trakcie kryzysu finansowego, opublikowano głośną analizę Growth in a Time of Debt[20], mającą opierać się na danych makroekonomicznych z 44 państw z okresu około dwustu lat. Jej wyniki wskazywały, że dług publiczny poniżej pewnego poziomu – około 90% PKB w krajach rozwiniętych, i ok. 60% w krajach rozwijających się – nie koreluje w znaczącym stopniu ze spowolnieniem wzrostu gospodarczego. Ponad tym poziomem dług miał mieć istotnie negatywne efekty dla zwolnionego o ponad 1% wzrostu PKB. Na rynkach rozwijających się, poziom długu koreluje ponadto znacząco ze wzrostem inflacji. Publikacja ta była wykorzystana dla uzasadniania polityki zaciskania pasa i redukcji długu (austerity) w czasie kryzysu[25]. Student Uniwersytetu Massachussets-Amherst, w trakcie ćwiczeń dot. replikacji badań naukowych, zwrócił jednak uwagę, że uzyskuje inne od autorów wyniki w próbach odtworzenia analizy. Ustalił, że autorzy m.in. pominęli część komórek arkusza kalkulacyjnego w obliczeniach[26]. W 2013 r. opublikowano metodologiczną krytykę pracy. Po korekcie obliczeń, negatywna korelacja między kondycją gospodarek a wysokim długiem okazała się nadal obecna w średnich wynikach, lecz jako znacząco mniejsze i nie tak systematyczne zjawisko – mniej ważne od wielu innych czynników ekonomicznych. Wyniki dalszych badań wykorzystujących tę samą bazę danych zgromadzoną przez autorów Growth in a Time of Debt[20] są podzielone: istnienie progu oraz w relacji pomiędzy długiem publicznym a PKB oraz jego poziom są wrażliwe na wybór metody badawczej (wyboru średniej ważonej lub nieważonej, estymatora, drobne zmiany w próbie badawczej itd.)[27]. Ponadto pozostaje nierozstrzygnięte, jak wygląda kierunek przyczynowości w tej relacji – w jakim stopniu powolny wzrost przyczynia się do zwiększenia zadłużenia, raczej niż na odwrót[21].

Analiza robocza Europejskiego Banku Centralnego z 2010 r. obejmująca gospodarki 12 krajów dzisiejszej strefy Euro w okresie około 40 lat również znajduje w danych nieliniową korelację długu publicznego ze wzrostem ekonomicznym[22]. Dług publiczny może być pozytywnie związany ze wzrostem poniżej maksimum ok. 90–100% (z dolną granicą przedziału ufności sięgającą 70–80%). Powyżej tego maksimum koreluje ze spowolnieniem wzrostu. W analizie tej również nie próbowano rozstrzygać, jaki jest kierunek i mechanizm przyczynowy tego związku.

Analiza robocza Międzynarodowego Funduszu Walutowego z 2015 r. łącząca dynamiczne modele stochastyczne z danymi z 40 krajów z okresu 1965–2010, i kontrolująca szeroki zakres czynników makroekonomicznych, nie znajduje uniwersalnego maksimum, po którym dług publiczny ma negatywne efekty. Wykazuje ona za to negatywny związek nie absolutnej wartości, lecz tempa przyrostu długu, ze wzrostem gospodarczym. Autorzy zwracają uwagę, że kraje o wysokim zadłużeniu publicznym mogą notować szybki wzrost gospodarczy, jeśli trajektoria tego zadłużenia jest spadkowa. Nie podejmują oni wprost tematu przyczynowości[23]. Inna publikacja robocza MFW z 2015 r. sugeruje, że redukcja długu który nie jest fiskalnie obciążający, nie jest opłacalna i pożądana[24]. Analiza z 2017 r. poświęcona polityce zaciskania pasa (austerity) w czasie recesji sugeruje, że próby redukcji długu w okresie spowolnień gospodarczych są szczególnie niekorzystne[28].

Czynniki, które mogą decydować o tym, jak dług publiczny wpływa na wzrost gospodarczy, to m.in. moment cyklu koniunkturalnego, lub skala efektu wypychania na rynku. Finansowanie nieregularnych wydatków z deficytu budżetowego pozwala rozłożyć ich koszt w czasie, bez potrzeby gwałtownych zmian systemu podatkowego, dzięki czemu deficyt spełnia rolę automatycznego stabilizatora[24].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Gajda M., (2003), Ekonomiczne i społeczne skutki długu publicznego, Zeszyty Naukowe nr 635, Akademii Ekonomicznej w Krakowie, Kraków, s. 5–25. ISSN 0208-7944.
  2. Leksykon budżetowy, Państwowy dług publiczny (dług sektora finansów publicznych).
  3. Gajda M., (2003), Kontrowersje wokół metod pomiaru deficytu i długu sektora publicznego, Bank i Kredyt, nr 11-12, s. 79–87.
  4. a b c d e f g h Zofia Szpringer: Publiczne zadłużenie zagraniczne Polski z perspektywy historycznej (pol.). [dostęp 2014-11-23].
  5. a b c d e f g h i Grzegorz W. Kołodko: Kryzys, Dostosowanie, Rozwój. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne, 1989, s. 86.
  6. a b c d e f g h i j k l m n o p q r Uwzględniono jedynie dług w walutach wymienialnych.
  7. a b c d e f g h i j k l m n o p q r GDP of Poland, 1970-2012 (ang.). [dostęp 2014-11-26].
  8. a b c d e f g h i j k Piotr Jachowicz: Polska w kryzysie zadłużeniowym (pol.). [dostęp 2014-11-23].
  9. Długie długi Gierka.
  10. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v Dług szybko rośnie, Skarb Państwa 630 mld zł pod kreską (pol.). [dostęp 2014-11-23].
  11. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u General government gross debt (pol.). Eurostat. [dostęp 2014-11-26].
  12. a b c d e f g h Zadłużenie Skarbu Państwa (pol.). 2014-11-20. [dostęp 2014-11-23].
  13. Spłata zadłużenia wobec Klubu Paryskiego. Ministerstwo Finansów, 31 marca 2009.
  14. Prezydent podpisał nowelizację ustwy o finansach publicznych (pol.). W: Dziennik.pl [on-line]. INFOR Biznes Sp z o.o., 2013-08-20. [dostęp 2014-11-26].
  15. Ministerstwo Finansów, Departament Długu Publicznego: Zadłużenie Skarbu Państwa 3/2015 – biuletyn miesięczny (pol.). http://www.finanse.mf.gov.pl,+2015-05-20.
  16. Komunikat dotyczący deficytu i długu sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2012 r.. Główny Urząd Statystyczny, 2013-10-21. [dostęp 2013-12-03].
  17. dlugpubliczny.org.pl.
  18. Dług publiczny Polski przekroczył bilion złotych.
  19. DavidD. Kestenbaum DavidD., What If We Paid Off The Debt? The Secret Government Report, „NPR.org”, 20 października 2011 [dostęp 2017-02-17] (ang.).
  20. a b c Reinhart, CarmenC. M CarmenC., Rogoff, KennethK. S KennethK. i inni, Growth in a Time of Debt, „NBER”, 7 stycznia 2010 [dostęp 2016-12-21].
  21. a b Does High Public Debt Consistently Stifle Economic Growth? A Critique of Reinhart and Rogoff.” Political Economy Research Institute Working Paper No [dostęp 2016-12-21].
  22. a b CristinaC. Checherita-Westphal CristinaC., PhilippP. Rother PhilippP., The impact of high and growing government debt on economic growth: an empirical investigation for the euro area, European Central Bank, [dostęp 2016-12-21].
  23. a b Is There a Debt-threshold Effect on Output Growth?, www.imf.org [dostęp 2016-12-21].
  24. a b c When Should Public Debt Be Reduced?, www.imf.org [dostęp 2016-12-21].
  25. ThinkProgress, 11 Republicans Who Cited A Faulty Study To Push For Drastic Spending Cuts, „ThinkProgress”, 16 kwietnia 2013 [dostęp 2016-12-21].
  26. RuthR. Alexander RuthR., Reinhart, Rogoff... and Herndon: The student who caught out the profs, „BBC News”, 20 kwietnia 2013 [dostęp 2016-12-21] (ang.).
  27. MariuszM. Maziarz MariuszM., Cięcia budżetowe. Przegląd najnowszych badań, „Ekonomia XXI Wieku”, 10 (2), , s. 9–21, ISSN 2353-8929 [dostęp 2017-03-07] (pol.).
  28. House, ChristopherCh. L ChristopherCh., Proebsting, Christian, Tesar, LindaL. L LindaL. i inni, Austerity in the Aftermath of the Great Recession, „NBER”, 9 lutego 2017 [dostęp 2017-02-17].

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]

Scale of justice gold.png Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć prawnych w Wikipedii.