Dłutowo (powiat piski)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Dłutowo
Rodzaj miejscowości osada
Państwo  Polska
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat piski
Gmina Pisz
Strefa numeracyjna 87
Kod pocztowy 12-200
Tablice rejestracyjne NPI
SIMC 1067029
Położenie na mapie gminy Pisz
Mapa lokalizacyjna gminy Pisz
Dłutowo
Dłutowo
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Dłutowo
Dłutowo
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Dłutowo
Dłutowo
Położenie na mapie powiatu piskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu piskiego
Dłutowo
Dłutowo
Ziemia53°28′32″N 21°52′24″E/53,475556 21,873333

Dłutowo (niem. Fischborn[1][2], do 1938 r. Dlottowen[1]) – dawna wieś (do 1945 roku), później łąka, a od 2015 r. osada[3] w Polsce, położona na południe od miejscowości Jeże, w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie piskim, w gminie Pisz. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa suwalskiego.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Położone na granicy Prus z Mazowszem Dlottowen po polsku było znane jako Dłutowo.

16 lipca 1938 r. w miejsce nazwy Dlottowen wprowadzono nazwę Fischborn[1]. 12 listopada 1946 r. ustalono polską nazwę miejscowości – Dłutowo[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pomnik w Dłutowie
Pomnik upamiętniający jeńców radzieckich z czasów II wojny światowej
Tablica na pomniku upamiętniającym jeńców radzieckich z czasów II wojny światowej

Dawna wieś służebna, założona przy południowej granicy Prus z Mazowszem w ramach kolonizacji Wielkiej Puszczy. Dobra służebne zostały nadane w 1435 r. przez komtura bałgijskiego Erazma Fishborna za wiedzą wielkiego mistrza Pawła von Rusdorfa, na prawie chełmińskim, z okresem 10 lat wolnizny od służby zbrojnej i płużnego. Nadane 10 łanów nad rzeką Wincentą otrzymał Mikołaj Karczmarz z obowiązkiem jednej służby lekkozbrojnej.

W 1908 r. rozpoczęto budowę linii kolejowej Pisz – Dłutowo. W Dłutowie mieściła się ostatnia przed granicą stacja kolejowa. Jeszcze przed II wojną światową znajdowały się w miejscowości zabudowania gospodarskie, budynki stacyjne oraz cmentarz. Dawniej w Dłutowie znajdował się pomnik dowódcy wojsk rosyjskich – generała Dybicza, zmarłego na cholerę i pochowanego w 1831 roku. Później jego ciało ekshumowano i przewieziono do Rosji.

W 1933 r.[4] w miejscowości mieszkały 123 osoby, a w 1939 r.[5] – 99 osób[1]. We wrześniu 1939 r. w okolicy Dłutowa i Jeży miał miejsce wypad wojsk polskich. W latach 1941–1942 na terenie miejscowości znajdował się obóz radzieckich jeńców wojennych. W ciężkich warunkach (brak baraków, jeńcy kopali sobie ziemianki), ginęli masowo z głodu i chorób. Ciała przewożono na drugą stronę dawnej granicy i chowano w pozostawionych przez Sowietów rowach przeciwczołgowych w Wincencie[6]. W 1963 r. w miejscu obozu postawiono pomnik upamiętniający kilka tysięcy (według różnych źródeł od 2 tys. do 12 tys.) zmarłych jeńców.

Obecnie na terenie osady znajduje się jeden dom[3]. Poza pomnikiem widoczne są ślady posterunku granicznego, cmentarzy i nasypu kolejowego. Teren dawnego obozu, porośnięty lasem, nie daje się obecnie rozpoznać.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Michael Rademacher: Deutsche Verwaltungsgeschichte Ostpreußen, Kreis Johannisburg (niem.). 2006. [dostęp 2013-03-01].
  2. a b Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262).
  3. a b Powstały nowe miejscowości (pol.). Gazeta Olsztyńska, 2015-01-20. [dostęp 2015-01-21].
  4. Stan na 16 czerwca.
  5. Stan na 17 maja.
  6. Lietz 1982 ↓, s. 109-112.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Grzegorz Białuński: Kolonizacja Wielkiej Puszczy (do 1568 roku) – starostwa piskie, ełckie, straduńskie, zelkowskie i węgoborskie (węgorzewskie). Olsztyn, OBN, 2002, 237 str., ​ISBN 83-87643-97-1​, ISSN 0585-3893
  • Waldemar Brenda: Dłutowo (str. 34) W: Waldemar Mierzwa (red.): Mazury – słownik stronniczy, ilustrowany. Dąbrówno, Retman, 2008, 245 str., ​ISBN 978-83-923991-6-2
  • Mieczysław Orłowicz: Ilustrowany przewodnik po Mazurach Pruskich i Warmii. Na nowo podali do druku Grzegorz Jasiński, Andrzej Rzempołuch, Robert Traba. Olsztyn: Agencja Wydawnicza „Remix”, 1991, s. 301. ISBN 83-900155-0-1.
  • Zygmunt Lietz: Obozy jenieckie w Prusach Wschodnich 1939-1945. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1982. ISBN 83-11-06814-3.
  • Historia Żydów w Dłutowie w portalu Wirtualny Sztetl