Dżuma (powieść)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Dżuma
La Peste
Ilustracja
Autor

Albert Camus

Typ utworu

powieść

Wydanie oryginalne
Miejsce wydania

Paryż

Język

francuski

Data wydania

1947

Wydawca

Gallimard

Dżuma (fr. La Peste) – powieść paraboliczna Alberta Camusa wydana w 1947 w Paryżu przez Éditions Gallimard; w języku polskim ukazała się w 1957 w tłumaczeniu Joanny Guze.

Zaliczana do dzieł XX-wiecznej literatury egzystencjalistycznej, realistycznie opowiada o epidemii dżumy w algierskim Oranie, znajdującym się wówczas w kolonii francuskiej. Wydarzenia opisane są z punktu widzenia neutralnego narratora. Głównym bohaterem jest miejscowy lekarz-idealista Bernard Rieux.

Struktura i znaczenie powieści[edytuj | edytuj kod]

Powstała po II wojnie światowej i wydana w 1947 roku, powieść Camusa jest utworem o charakterze uniwersalnym. Lokalne dramatyczne wydarzenia w Oranie stanowią płaszczyznę i nośnik do przekazania szerszych treści. Jest to bowiem dzieło o ekspansji zła i o kształtowaniu różnorodnych postaw ludzkich w jego obliczu. Dżuma jako powieść paraboliczna posługuje się uogólnieniem, schematyczną fabułą do przedstawienia zagadnień szerszych, doniosłych i aktualnych w każdej epoce. Temu celowi podporządkowane są opisy miejsca, akcji i stylu życia ludzi – zwyczajność, przeciętność, szara codzienność z elementami radości i smutku, a następnie skutki epidemii w mieście i sercach ludzkich. Paraboliczną konstrukcję powieści podkreśla także zasygnalizowany, ale niedookreślony czas akcji.

Utwór powstał na tle osobistych doświadczeń autora, na podstawie przeżyć związanych z wojną, rozstaniami, śmiercią, zjawiskiem masowej zagłady, brakiem środków do życia i stałym poczuciem zagrożenia. Jednak jako dzieło uniwersalne pozwala dostrzec w ukazanych zdarzeniach i postawach ich odpowiedniki nie tylko związane z wojną. Czytelnik może dostrzec w dżumie jakieś inne zło, wobec którego też należy przyjąć określoną postawę. Refleksje narratora, dialogi postaci, wątpliwości, poglądy, spostrzeżenia – stanowią wyraz zmagań ze złem, które trzeba wyjaśnić, zinterpretować, zakwalifikować. Jest to więc dzieło o podstawowych dylematach człowieka, sprawach sumienia, kontaktów międzyludzkich i honoru. Ale również o dojrzewaniu w człowieku dobra i wyzwalaniu go dla potrzeb innych w warunkach powszechnego i ekstremalnego zagrożenia.

Znaczenie tytułu[edytuj | edytuj kod]

  • Dżuma jako choroba, która zaatakowała Oran: jest to znaczenie realistyczne, któremu podlega całość wydarzeń w powieści. Lecz jako choroba dżuma oznacza także zarazę, żywioł, który w każdej chwili i nie wiadomo skąd może spaść na społeczność ludzką. To symbol zagrożenia człowieka wobec sił, na które nie ma on wpływu.
  • Dżuma jako wojna: znaczenie przenośne, bo też wojna stanowi niszczący żywioł nieco odmienny od choroby, gdyż jej sprawcami są ludzie. Lecz jest równie groźna – i także jest „godziną próby”, która wyzwala u ludzi różne zachowania i postawy. Z wojną zaś łączy się totalitaryzm, który uważać można za kolejną odmianę zarazy.
  • Dżuma jako zło tkwiące w człowieku: wewnętrzna zaraza, negatywny pierwiastek, który tkwi w każdej jednostce ludzkiej i z którym trzeba się zmagać. To zło ujawnia się często w chwilach zagrożenia, takich jak żywioł lub wojna. Poraża, niszczy i rodzi nowe zło – jest zatem podobnie zaraźliwą chorobą jak dżuma: Każdy z nas nosi w sobie dżumę, nikt bowiem, nikt na świecie nie jest od niej wolny.

Adaptacje[edytuj | edytuj kod]

Powieść stała się inspiracją dla powstałego w 1963 poematu symfonicznego Roberto Gerharda zatytułowanego The Plague. W 1992 argentyński reżyser Luis Puenzo ekranizował powieść Camusa pod tym samym tytułem.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]