Dahlak
15°50′N 40°12′E/15,833333 40,200000 Wyspy Dahlak na zdjęciu wykonanym na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej | |
| Kontynent | |
|---|---|
| Państwo | |
| Akwen | |
| Wyspy | |
| Liczba wysp |
220 |
| Powierzchnia |
1800 km² |
| Populacja • liczba ludności |
|
Mapa
| |
Położenie na mapie Erytrei  | |
| 15°50′N 40°12′E/15,833333 40,200000
| |
Dahlak – archipelag blisko 220[1] wysp najczęściej koralowych na Morzu Czerwonym, u wybrzeży Erytrei. W większości niezamieszkane. Powierzchnia: 1,8 tys. km²[2].
Największymi wyspami są Dahlak Kebir (750 km², Morski Park Narodowy Dahlak) i Nora (130 km²). Archipelag jest rejonem turystycznym, są tutaj też bazy wojskowe. Występuje połów pereł, gąbek, ryb i żółwi[2]. Podczas wojny na Dahlak Kebir znajdowała się etiopska baza wojskowa. Poza tym rybacy i pasterze owiec zamieszkują niektóre wyspy. Na Dahlak Kebir podróżują również turyści, główną atrakcją jest nurkowanie[1].
Historia
[edytuj | edytuj kod]Starożytność
[edytuj | edytuj kod]Różne hipotezy wskazują, że archipelag Dahlak mógł zostać wspomniany po raz pierwszy w źródłach egipskich, lub greckich (w tym w Periplusie Morza Erytrejskiego)[3].
Średniowiecze
[edytuj | edytuj kod]W 702 roku abisyńscy piraci, którzy wykorzystywali Dahlak jako swoją bazę, zaatakowali Dżeddę. W odwecie Sulajman Ibn Abd al-Malik podbił archipelag[4]. Za czasów panowania zarówno Ummajadów i Abbasydów w kalifacie, Dahlak wykorzystywano jako cel zsyłek politycznych[3]. Trafił tam między innymi poeta Al-Ahwas Al-Ansari, za napisanie satyry wymierzonej w Sulejmana Ibn Abd al-Malika[5].
Nowożytność
[edytuj | edytuj kod]W 1517 Osmanie podbili archipelag i włączyli go do prowincji Habesz[6]. W 1891 roku kontrolę nad całym archipelagiem przejęli Włosi, którzy w 1892 roku założyli obóz-więzienie na wyspie Nakura[7].
W trakcie II wojny światowej Dahlak trafił w ręce brytyjskie, a po niej stał się częścią niepodległej Etiopii. W 1990 roku został zajęty przez rodzący się EPLF (Erytrejski Ludowy Front Wyzwolenia), który rok później proklamował niepodległość całej Erytrei[6].
Warunki naturalne
[edytuj | edytuj kod]
Wyspy archipelagu Dahlak leżą w odległości od około 20 do 100 km od wybrzeża Erytrei. Są zróżnicowane – od piaszczystych wysepek po takie z ekosystemem zbliżonym do kontynentalnego. Większość wysp utworzyła się z solnych diapirów w okresie, w którym Morze Czerwone całkowicie wyschło; inne są utworzone przez plejstoceńskie piaskowce oraz pokłady piasku morskiego. W strefie eufotycznej wokół wysp rozwijają się koralowce. Większość wysp pokrywa nagi piasek, w niektórych widać wyniesione koralowce lub porozrzucaną roślinność podobną do kontynentalnej – akacje (Acacia), proso (Panicum), gronorosty (Sargassum) i wilczomlecze (Euphorbia), a w obszarach pokrytych bardziej słonym piaskiem również sodówki (Suaeda), zatrwiany (Limonium), łobody (Atriplex) i Zygophyllum. Na niektórych wyspach występują skaliste klify, na innych płaskie obszary pokryte piaskiem, żwirem lub mułem. Miejscami występują namorzyny z Avicennia marina, korzeniarami (Rhizophora) i Ceriops. Większość opadów na wyspie spada między październikiem a majem; roczna suma opadów wynosi 180–250 mm[1].
Fauna
[edytuj | edytuj kod]W wodach wokół wysp żyją liczne gatunki ryb. Odnotowano również żółwie zielone (Chelonia mydas) i szylkretowe (Eretmochelys imbricata). Na Dehalak Kebir i Nocra odnotowano karłowate gazelki pręgogłowe (Gazella soemmerringii), jednak status niepewny – prawdopodobnie były to hybrydy z innym gatunkiem[1].
Ostoja ptaków
[edytuj | edytuj kod]Od 2001 roku BirdLife International uznaje wyspy za ostoję ptaków IBA. Wymienia 8 gatunków, które zaważyły na tej decyzji. Są wśród nich trzy bliskie zagrożenia – sokół śniady (Falco concolor), mewa białooka (Larus leucophthalmus) i trznadel popielaty (Emberiza cineracea). Pozostałe 5 gatunków najmniejszej troski to pustułeczka (Falco naumanni), rybitwa bengalska (Thalasseus bengalensis), stepówka rudogardła (Pterocles senegallus), skowron pustynny (Alaemon alaudipes) oraz białorzytka czarnosterna (Oenanthe melanura). Prócz wspomnianych gatunków, na wyspach pojawiają się liczne inne gatunki ptaków wodnych, w tym mewa przydymiona (Larus hemprichii), rybitwy: arabska (S. repressa) i brunatnogrzbieta (S. anaethetus). Podczas zimowania na wyspach przebywają śmieszki (Larus ridibundus). Na wyspach gniazdują także faetony białosterne (Phaethon aethereus), pelikany małe (Pelecanus rufescens), głuptaki białobrzuche (Sula leucogaster). Pojawiają się również czaple – rafowa (Egretta gularis), olbrzymia (Ardea goliath), purpurowa (A. purpurea), zielonawa (Butorides striatus), ibis czczony (Threskiornis aethiopicus, tylko lęgi), warzęcha zwyczajna (Platalea leucorodia), brodźce z rodzaju Tringa i sieweczki Charadrius[1].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e ER002 Dehalak Archipelago and offshore islands. BirdLife Data Zone. [dostęp 2016-01-18].
- ↑ a b Encyklopedia Powszechna PWN. T. 1. A-F. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1974, s. 550.
- ↑ a b Grecka nazwa archipelagu, [w:] Tomasz Barański, Piraci czy sułtani? Dahlak Kebir jako ośrodek handlowy i polityczny na Morzu Czerwonym VII-XVI wiek, wyd. 1, Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2021, s. 19-20, ISBN 978-83-235-5148-5 (pol.).
- ↑ Timothy Insoll, Dahlak Kebir, Eritrea. From Aksumite to Ottoman. [online], 2001, s. 41 [dostęp 2025-09-23] (ang.).
- ↑ Everett K. Rowson, The Effeminates of Early Medina, „Journal of the American Oriental Society”, 1991, s. 687, ISSN 0003-0279 [dostęp 2025-10-28] (ang.).
- ↑ a b Dahlak Archipelago - Eritrea [online], www.eritrea.be [dostęp 2025-10-28].
- ↑ The infamous prison of Nakura [online], Eritrea Ministry Of Information, 18 stycznia 2013 [dostęp 2025-10-28] (ang.).