Daktyl (metryka)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Daktyl (stgr. δάκτυλος dáktylos, dosł. "palec") – w metryce iloczasowej stopa metryczna składająca się z trzech sylab: jednej długiej i dwóch krótkich. Bierze swą nazwę stąd, że grecki wyraz dáktylos ma właśnie taki układ sylab.

W wierszach polskich odpowiednikiem daktyla jest sekwencja składająca się z jednej sylaby akcentowanej i dwóch nieakcentowanych. W języku polskim stosunkowo niewiele wyrazów to naturalne daktyle (przede wszystkim typu: fizyka, logika oraz chcieliśmy, mieliście, ale także: w ogóle, osiemset, czterokroć), stopę tę częściej tworzy się jako zestrój z enklityką (np. kocham cię) lub dzięki odpowiedniemu łączeniu wyrazów w szyku zdania, jak w pierwszym wersie wiersza Leśmiana Kochankowie:

Ledwo dziewczyna przyszła z daleka

o następującym układzie stóp: daktyl, trochej, daktyl, trochej.

Daktyl jest podstawowym budulcem heksametru daktylicznego.

Daktyl jest naturalny dla wiersza czeskiego, bo tam akcent pada na pierwszą sylabę wyrazu lub zestroju akcentowego[1]. Tendencja daktyliczna występuje w czeskim aleksandrynie, na przykład u Jiřego Ortena w Siódmej elegii[2].

Padaly slzy mé, padaly do močálů,
padaly na živé království běd a žalu,
padaly nestoudně, Karino, píši vám,
poproste náhrobek, jejž deštěm omývám,
připadám si jak déšť, jenž prší na váš hrob,
připadám si jak pláč, bez času, bez podob,
píši vám, Karino, a nevím, zda jste živa,
zda nejste nyní tam, kde se už netoužívá,
zda zatím neskončil váš nebezpečný věk.
(Jiří Orten - Sedmá elegie)

Przypisy

  1. Zobacz Josef Brukner, Jiří Filip, Poetický slovník, Praha 1997, s. 84-86.
  2. Zobacz: Wiktor Jarosław Darasz, Jiří Orten -- poeta formy kunsztownej, Pamiętnik Słowiański, 2000.