Tenzin Gjaco

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Dalajlama XIV)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tenzin Gjaco
Najczcigodniejszy, Doskonałej Chwały, Elokwentny, Inteligentny Dzierżawca Nauk, Ocean Mądrości
ilustracja
XIV Dalajlama
Okres panowania od 1940 (od 1959 na uchodźstwie)
Poprzednik Thubten Gjaco
Dane biograficzne
Data i miejsce urodzenia 6 lipca 1935
Takcer, Tybet
Ojciec Czökjong Cering
Matka Deczi Cering
Odznaczenia
Pokojowa Nagroda Nobla Złoty Medal Kongresu Stanów Zjednoczonych
Order Uśmiechu Order Ecce Homo Order Białego Lotosu (Kałmucja, Rosja)
XIV Dalajlama w dzieciństwie
Miejsce narodzin XIV Dalajlamy
Tenzin Gjaco i George W. Bush w Białym Domu
XIV Dalajlama podczas wizyty w Senacie (2008)
XIV Dalajlama otrzymuje Złoty Medal Kongresu, 17 października 2007

Tenzin Gjaco, XIV Dalajlama (tyb. ལྷ་མོ་དོན་འགྲུབ་, [tɛ̃ ́tsĩ càtsʰo], wylie: bstan ’dzin rgya mtsho[1], ZWPY: Dainzin Gyaco; ur. 6 lipca 1935) – duchowy i polityczny przywódca narodu tybetańskiego, laureat pokojowej nagrody Nobla (1989)[2].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w chłopskiej rodzinie, w miejscowości Takcer w północno-wschodnim Tybecie, niedaleko miasta Xining jako Lhamo Dondrub (tyb. ལྷ་མོ་དོན་འགྲུབ་ , IPA: [l̥ámo tʰø̃ ̀ɖup]) . W wieku dwóch lat chłopiec po długich i zgodnych z wielowiekową tybetańską tradycją poszukiwaniach kolejnych wcieleń dalajlamów został rozpoznany jako inkarnacja XIII Dalajlamy, Thuptena Gjaco. Wyświęcono go na mnicha i nadano imię duchowe: Dzietsyn Dziambel Ngałang Losang Jeszie Tenzin GjacoNajczcigodniejszy, Doskonałej Chwały, Elokwentny, Inteligentny Dzierżawca Nauk, Ocean Mądrości. Jednak tybetańscy buddyści zazwyczaj mówią o nim Yeshe NorbuKlejnot spełniający życzenia lub KundunObecność. Na Zachodzie, podobnie jak papież, jest tytułowany Jego Świątobliwość, używa się również skróconej formy imienia duchowego: Tenzin Gjaco.

Narodziny i rozpoznanie[edytuj | edytuj kod]

Przyszedł na świat tuż przed świtem, 6 lipca 1935[3] roku w wiosce Takcer w północno-wschodnim Tybecie jako dziewiąte dziecko ubogich rolników[4]. Matka, Deczi Cering, powiła go w należącej do rodzinnego gospodarstwa oborze[5]. Szyja noworodka była okręcona przez pępowinę, co według interpretacji duchownych znamionowało posiadanie wielu zasług z poprzednich wcieleń[6]. Według zapisków prowadzonych przez przewodniczącego komisji poszukiwawczej, Keucanga Rinpocze (Keutsanga Rinpocze), niedługo po przyjściu na świat chłopca w najbliższej okolicy jego domu rodzinnego pojawiło się duże stado kruków, ptaków związanych z I, VII, VIII i XII Dalajlamą[7].

Działalność polityczna[edytuj | edytuj kod]

22 lutego 1940 został intronizowany jako XIV Dalajlama. 17 listopada 1950, po wkroczeniu Chińskiej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej w październiku tego samego roku do Tybetu, otrzymał pełną władzę polityczną. Od czasu upadku powstania w 1959 roku przebywa na emigracji w Indiach, gdzie w Dharamsali kieruje emigracyjnym rządem swojego kraju, będącego obecnie częścią Chińskiej Republiki Ludowej. 10 marca 2011 zapowiedział w oświadczeniu wydanym z okazji Tybetańskiego Dnia Powstania Narodowego swoją rezygnację z pełnionych funkcji politycznych, na rzecz przywódcy wybranego w sposób demokratyczny[8].

Wizyty w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Dalajlama odwiedził Polskę 7 razy:

Zapowiadane zakończenie obecnego wcielenia[edytuj | edytuj kod]

Dalajlama, w kwietniu 2016 potwierdził, że będzie żył 113 lat w obecnym wcieleniu, czyli odejdzie w roku 2048 lub 2049.[14] Tradycją w linii dalajlamów jest, że informują oni o swoich datach śmierci i datach ponownych inkarnacji. Wybrani dostojnicy buddyjscy wędrują po kraju, starając się odnaleźć dziecko, kolejną inkarnację i oficjalnie potwierdzają ten fakt.

Dokonania[edytuj | edytuj kod]

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Publikacje książkowe Tenzina Gjaco[15][16]:

  • My Land and My People (1962)
  • The Opening of the Wisdom Eye (1966)
  • The Buddhism of Tibet and the Key to the Middle Way (1975)
  • Universal Responsibility and the Good Heart (1977)
  • Deity Yoga (wraz z Jeffreyem Hopkinsem, 1981)
  • Four Essential Buddhist Commentaries (1982)
  • Collected Statements, Interviews & Articles (1982)
  • Advice from Buddha Shakyamuni (1982)
  • Kindness, Clarity and Insight (1984)
  • Opening the Mind and Generating a Good Heart (1985)
  • Opening of the Eye of New Awareness (1985)
  • Kalachakra Tantra – Rite of Initiation (wraz z Jeffreyem Hopkinsem, 1985)
  • Tantra in Tibet (wraz z Jeffreyem Hopkinsem, książka zawiera również jedno z pism Congkhapy, 1987)
  • The Union of Bliss & Emptiness (1988)
  • Transcendent Wisdom (1988)
  • The Dalai Lama at Harvard (1988)
  • The Bodhgaya Interviews (1988)
  • Ocean Of Wisdom (1989)
  • Policy of Kindness (1990)
  • The Nobel Peace Prize and the Dalai Lama (1990)
  • My Tibet (wraz z Galenem Rowellem, 1990)
  • The Global Community & the Need for Universal Responsibility (1990)
  • Freedom in Exile (1990, 1991; wydanie polskie Wolność na wygnaniu. Autobiografia, 1993)
  • Path to Bliss (1991)
  • Mind Science – An East – West Dialogue (wraz z Herbertem Bensonem, Robertem A. Thurmanem, Howardem E. Gardnerem i Danielem Golemanem, 1991)
  • Cultivating a Daily Meditation (1991)
  • Gentle Bridges – Conversations with the Dalai Lama on the Sciences of the Mind (wraz z Jeremy Haywardem i Francisco Varelą, 1992)
  • Worlds in Harmony (1992)
  • Generous Wisdom – Commentaries on the Jatakamala (1993)
  • Words of Truth (1993)
  • A Flash of Lightning in the Dark of Night (1994)
  • The World of Tibetan Buddhism (1995)
  • The Way to Freedom (1995; wydanie polskie Droga do wolności, 1998)
  • The Spirit of Tibet: Universal Heritage – Selected Speeches and Writings (1995)
  • The Power of Compassion (1995; wydanie polskie Moc współczucia, 1996)
  • The Path to Enlightenment (1995)
  • His Holiness the Dalai Lama Speeches Statements Articles Interviews from 1987 to June 1995 (1995)
  • Dimensions of Spirituality (1995)
  • Dialogues on Universal Responsibility and Education (1995)
  • Commentary on the Thirty Seven Practices of a Bodhisattva (1995)
  • Awakening the Mind, Lightening the Heart (1995; wydanie polskie Przebudzanie umysłu, rozświetlanie serca, 1998)
  • The Good Heart – A Buddhist Perspective on the Teachings of Jesus (1996)
  • Beyond Dogma (1996)
  • Buddha Nature (1997)
  • Sleeping, Dreaming and Dying (1997)
  • Love, Kindness and Universal Responsibility (1997)
  • The Joy of Living and Dying in Peace (1997)
  • The Heart of Compassion (1997)
  • Healing Anger – The Power of Patience from a Buddhist Perspective (1997)
  • The Gelug/Kagyu Tradition of Mahamudra (wraz z Alexandrem Berzinem, 1997)
  • Spiritual Advice for buddhists and Christians (1998)
  • The Political Philosophy of His Holiness the Dalai Lama – Selected Speeches and Writings (1998)
  • The Path to Tranquillity – Daily Meditations (1998)
  • The Four Noble Truths (1998)
  • The Art of Happiness (wraz z Howardem C. Cutlerem, 1998; wydanie polskie Sztuka szczęścia. Poradnik życia, 2000)
  • The Power of Buddhism (wraz z Jean-Claude Carrière, 1999; wydanie polskie Siła buddyzmu. Jak lepiej żyć we współczesnym świecie, 2008)
  • Imagine All the People – The Dalai Lama on Money, Politics and Life as it Coud Be (wraz z Fabien Ouaki, 1999)
  • Introduction to Buddhism (1999)
  • Training the Mind (1999)
  • The Little Book of Buddhism (1999)
  • The Heart of the Buddha’s Path (1999)
  • Consciousness at the Crossroads – Conversations with the Dalai Lama on Brain Science and Buddhism (rozmowa z uczestnikami konferencji Brain Science and Buddhism, 1999)
  • Ancient Wisdom, Modern World – Ethics for a New Millennium (1999; wydanie polskie Etyka na nowe tysiąclecie, 2000)
  • Essential Teachings (1999)
  • Buddha Heart, Buddha Mind – Living the Four Noble Truths (2000)
  • Dalai Lama’s Book of Wisdom (2000)
  • The Little Book of Wisdom (2000)
  • Transforming the Mind (2000)
  • A Simple Path (2000)
  • The Meaning of Life – Bhuddhist Perspectives on Cause and Effect (2000)
  • The Transformed Mind – Reflections on Truth, Love and Happiness (2001)
  • Stages of Meditation (2001)
  • An Open Heart (2001)
  • Pocket Dalai Lama (2002)
  • Illuminating the Path to Enlightenment (2002)
  • How to Practice (2002)
  • Essence of the Heart Sutra (2002)
  • Advice on Dying (2002)
  • Healing Emotions – Conversation with the Dalai Lama on Emotions and Health (2003)
  • Heart of Compassion (2003)
  • 365 – Dalai Lama Daily Advice from the Heart (2003)
  • Art of Happiness at Work (wraz z Howardem C. Cutlerem, 2003; wydanie polskie Sztuka szczęścia w pracy, 2004)
  • Warm Heart Open Mind (2003)
  • The Compassionate Life (2003)
  • Destructive Emotions (wraz z Danielem Golemanem, 2004)
  • Practicing Wisdom – The Perfection of Shantideva’s Bodhisattva Way (2004)
  • New Physics and Cosmology – Dialogues with the Dalai Lama (wraz z Arthurem Zajoncem i Zarą Houshmand, 2004)
  • Dzogchen: Heart Essence of the Great Perfection (2004)
  • The Wisdom of Forgiveness (wraz z Victorem Chanem, 2004; wydanie polskie Dalajlama nieznany. Niezwykła siła przebaczenia)
  • Many Ways to Nirvana (2004)
  • Path of Wisdom, Path of Peace – A Personal Conversation (wraz z Felizitas von Schönborn, 2005)
  • Lighting the Path, Teachings on Wisdom and Compassion (2005)
  • Widening the Circle of Love (2005)
  • The Universe in a Single Atom – The Convergence of Science and Spirituality (2005)
  • Yoga Tantra – Paths to Magical Seats (wraz z Jeffreyem Hopkinsem, 2005)
  • Teachings on je Tsong Khapa’s Three Pincipal Aspects of the Path (2006)
  • Activating Bodhichitta and a Meditation on Compassion (2006)
  • Mind in Comfort and Ease – The Vision of Enlightenment in the Great Perfection (2007)
  • Dalai Lama at MIT (2008)
  • In My Own Words – An Introduction to My Teachings and Philosophy (2008)
  • Becoming Enlightened (2009)
  • Emotional Awareness (wraz z Paulem Ekmanem, 2009)
  • Art of Happiness in a Troubled World (wraz z Howardem C. Cutlerem, 2009; wydanie polskie Sztuka szczęścia w trudnych czasach, 2010)
  • All You Ever Wanted to Know About Happiness, Life and Living (2009; wydanie polskie Rozmowy z Dalajlamą o życiu, szczęściu i przemijaniu, 2010)
  • Leaders’s Way – Business, Buddhism and Happiness in an Interconnected World (wraz z Laurensem van den Muyzenbergiem, 2009; wydanie polskie Droga przywódcy. Studium buddyzmu i jego znaczenia w dobie globalizacji, 2009)
  • The Middle Way – Faith Grounded in Reason (2009)
  • Toward a True Kinship of Faiths (2010)
  • My Spiritual Journey (wraz z Sofią Stril-rever, 2010)
  • Beyond Religion: Ethics for a Whole World (2011)
  • The Wisdom of Compassion (wraz z Victorem Chanem, 2013)

Filmy[edytuj | edytuj kod]

XIV Dalajlama wystąpił w licznych filmach dokumentalnych dotyczących Tybetu (między innymi When the Dragon Swallowed the Sun., Tibet: El techo del mundo, Ce qu’il reste de nous, Dalai Lama – filozof nadziei i ludzkiego współodczuwania). Ekranizacją życia XIV Dalajlamy, do momentu ucieczki do Indii jest film Martina Scorsese pt. Kundun – życie Dalaj Lamy. Dalajlama jest także kluczową postacią również opartego na faktach filmu Siedem lat w Tybecie.

Złoty Medal Kongresu przyznany Dalajlamie w 2007

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Nagrody i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

Doktoraty honoris causa i inne honorowe stopnie naukowe[edytuj | edytuj kod]

Poniżej wymieniono niektóre uczelnie, które przyznały XIV Dalajlamie doktorat honorowy bądź inny honorowy stopień naukowy. O ile nie podano inaczej, są to doktoraty. W nawiasach podano datę przyznania wyróżnienia.

Funkcje honorowe[edytuj | edytuj kod]

Honorowe obywatelstwa[edytuj | edytuj kod]

Związki z chrześcijaństwem[edytuj | edytuj kod]

XIV Dalajlama uważa Jezusa Chrystusa za bodhisattwę[79]:

Jezus Chrystus również żył kilka razy... A więc, widzicie, osiągnął wyższy stan jako Bodhisattwa lub osoba oświecona, przez praktykę buddyjską lub coś podobnego...

Kontrowersje[edytuj | edytuj kod]

Rząd Chińskiej Republiki Ludowej oskarża „klikę dalajlamy” o działalność secesjonistyczną i nawoływanie do oderwania Tybetu od Chin[80], a także o próby „szerzenia chaosu” w tym regionie m.in. poprzez sprowokowanie zamieszek w Tybecie w marcu 2008 roku[81]. Krytykuje również deklaracje tybetańskiego lidera o wyznaczeniu swojego następcy za życia, nazywając je „gwałtem na tybetańskiej tradycji”[82].

Australijski dziennik The Age oskarżył dalajlamę o pobieranie, a następnie sprzeniewierzanie gigantycznych sum pieniędzy od CIA, a także o korupcję i nepotyzm poprzez obsadzanie swojego rodzeństwa na wysokich stanowiskach w tybetańskim rządzie na uchodźstwie[83]. W 1998 roku tybetański rząd na uchodźstwie przyznał, że w latach 60. otrzymał od CIA w sumie 1,7 mln $ przeznaczonych na szkolenie antychińskiej partyzantki, zdementował natomiast informacje o otrzymywaniu przez dalajlamę prywatnej pensji od amerykańskiego wywiadu[84]. Zarzuty o komercyjne działania dalajlamy pojawiły się także w związku z jego wystąpieniem w reklamie firmy Apple Inc.[85][86].

Kontrowersje wywołały nawoływania dalajlamy do światowego pokoju, przy jednoczesnym wyrażaniu poparcia dla indyjskich prób nuklearnych[86]. Przed zamachem terrorystycznym w tokijskim metrze w 1995 roku dalajlama wielokrotnie spotykał się z Shōkō Asaharą, przywódcą sekty Najwyższej Prawdy, który podarował mu kwotę 45 milionów rupii[86].

Opinia dalajlamy potępiająca kult buddyjskiego bóstwa Dordże Szugden[87] spowodowała gniewną reakcję części środowiska buddyjskiego. Członkowie organizacji Nowa Tradycja Kadampy, założonej przez mieszkającego w Wielkiej Brytanii tulku, oskarżają Tenzina Gjaco o ograniczanie wolności religijnej[88]. 5 lutego 1997 w Dharamsali został zamordowany jeden z najbliższych współpracowników Dalajlamy, dyrektor utworzonego z jego inicjatywy Instytutu Dialektyki Buddyjskiej, Lobsang Gjaco[89]. W czasie wizyty dalajlamy w Wielkiej Brytanii i Australii w czerwcu 2008 roku doszło do ulicznych demonstracji z udziałem mnichów i mniszek; demonstranci trzymali transparenty z hasłami „kłamca” i „hipokryta”[90][91][92].

Dalajlamę krytykują także radykalni tybetańscy działacze emigracyjni. Zdaniem członków Kongresu Młodzieży Tybetańskiej jego polityka jest „zbyt pokojowa” i „nieskuteczna”[93][94][95].

Kontrowersje wśród części tybetańskiej diaspory budzi sformułowana przez dalajlamę tzw. propozycja strasburska. Stanowi ona rozwinięcie Pięciopunktowego Planu Pokojowego, przedstawionego przed amerykańskim Kongresem w 1987. Zakłada utworzenie w Tybecie samorządnego i demokratycznego organizmu politycznego stowarzyszonego z ChRL, w którym inkarnacja dalajlamy nie zajmowałaby żadnego stanowiska. Krytycy tej koncepcji nazywają ją „zdradą sprawy Tybetu”. Zauważają również, że została ona przedstawiona na arenie międzynarodowej bez przeprowadzenia odpowiednich konsultacji społecznych[96].

Niewielka grupa konserwatywnych buddystów praktykujących w szkole Karma Kagyu podejrzewa dalajlamę o użycie czarnej magii przeciwko XVI Karmapie, który zmarł na raka w 1981[97].

Kontrowersje budzi również rola XIV Dalajlamy w poszukiwaniach inkarnacji XVI Karmapy. W 2001 przedstawiciele 500 klasztorów i ośrodków medytacyjnych szkoły Karma Kagyu popierających pretendenta do tytułu Karmapy Taje Dordże wystosowali do dalajlamy list otwarty, w którym domagali się, aby ten „wycofał się z wewnętrznego konfliktu szkoły Karma Kagyu” i zaprzestał wspierania Ogjena Trinleja Dordże. Oskarżyli go również o „celowe popieranie niewłaściwych decyzji i działań skorumpowanych lamów Kagyu”[98]. Środowiska związane z Ole Nydahlem zarzucają mu wręcz współpracę z komunistycznymi władzami Chin w celu opanowania szkoły Karma Kagyu[99].

Liczne protesty wywołały także wykłady Tenzina Gjaco dotyczące pracy ludzkiego mózgu na Uniwersytecie Stanforda wygłoszone w 2005. Grupa kilkuset naukowców podpisała wówczas petycję, w której sprzeciwiała się wystąpieniom tybetańskiego lidera. Twierdzili w niej, że nie jest on osobą kompetentną, by wypowiadać się na tematy medyczne[100].

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Drzewo genealogiczne[101][102][103][104]:

Taszi Thondup Lhamo Dolma Czodong Phuncok Dolma Co
         
     
  Czökjong Cering
ur. 1899
zm. 1947
Sonam Como (Deczi Cering)
ur. 1900
zm. 12 I 1981
     
   
                   
                   
                   
Cering Dolma
 ur. 1920
 zm. XI 1964
 
Thupten Dżigme Norbu (Takcer Rinpocze)
 ur. 16 VIII 1922
 zm. 5 IX 2008
 
Gjalo Thondup
 ur. 1929
 
Lobsang Samten
 ur. 1932
 zm. 1985
 
Lhamo Thondup (Tenzin Gjaco, XIV Dalajlama)
 ur. 6 VII 1935
 
                   
Dziecyn Pema
 ur. 7 VII 1940
 
Tenzin Czota
 
Tenzin Czögjal (Ngari Rinpocze)
 ur. 1946
 


Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Ushuaiapl.: Tenzin Gjaco (pol.). [dostęp 5 października 2009].
  2. Nobelpeaceprize.org: Prize Laureates (ang.). [dostęp 8 października 2009].
  3. Gilles Van Grasdorff: Biografia Dalajlamy. Katowice: Wydawnictwo KOS, 2005, s. 110. ISBN 83-89375-94-X.
  4. Thomas Laird: Opowieść o Tybecie. Rozmowy z Dalajlamą. Poznań: Dom Wydawniczy „Rebis”, 2008, s. 298. ISBN 978-83-7510-128-7.
  5. Glenn H. Mullin: Czternastu dalajlamów. Spadkobiercy oświeconej mądrości. Elżbieta Smolarz (red.). Warszawa: Jacek Santorski& Co Agencja Wydawnicza, 2008, s. 502. ISBN 978-83-7554-010-9.
  6. Gilles Van Grasdorff: Biografia Dalajlamy. Katowice: Wydawnictwo KOS, 2005, s. 111. ISBN 83-89375-94-X.
  7. Gilles Van Grasdorff: Biografia Dalajlamy. Katowice: Wydawnictwo KOS, 2005, s. 112. ISBN 83-89375-94-X.
  8. Statement of His Holiness the Dalai Lama on the 52nd Anniversary of the Tibetan National Uprising Day.
  9. Polskie Radio.[martwy link]
  10. BenchenOrg.pl: J.Ś. Dalajlama w Polsce w 2000 r.. [dostęp 10 października 2009].[martwy link]
  11. Wyborcza.pl: Dalajlama w Polsce (pol.). [dostęp 10 października 2009].[martwy link]
  12. IAR: Dalajlama w Polsce. W: psz.pl (Portal Spraw Zagranicznych) [on-line]. Delta Interactive Sp. z o.o., 28 lipca 2009. [dostęp 22 września 2016].
  13. Szczyt Noblistów: Dalajlama XIV o przemocy w XX w. i pragnieniu pokoju. W: Dzieje.pl [on-line]. PAP, 23 października 2013. [dostęp 22 września 2016].
  14. His Holiness reaffirmed to live 113 years: senior Gelug leaders, Phayul.com [dostęp 2016-04-18].
  15. Dalailama.com: Books (ang.). [dostęp 2 kwietnia 2010].
  16. Hfhrpol.waw.pl: Bibliografia (pol.). [dostęp 24 września 2010].
  17. IPolska.com: Dalajlama wśród 12 nowych kawalerów Orderu Uśmiechu (pol.). [dostęp 5 października 2009].
  18. Damy i Kawalerowie Orderu „Ecce Homo” w 2001.
  19. Dalailama.com: Awards & Honors: 2000 – 2010 (ang.). [dostęp 3 kwietnia 2010].
  20. .Kawaler Orderu rok 2001 [dostęp 5 kwietnia 2010].
  21. Dalailama.com: Dalai Lama Receives the White Lotus Order (ang.). [dostęp 16 maja 2009].
  22. Marek Kalmus: Tybet: legenda i rzeczywistość. Kraków: Bezdroża, 2008, s. 352. ISBN 978-83-7560-090-2.
  23. a b c d e f g h i j k Glenn H. Mullin: Czternastu dalajlamów. Spadkobiercy oświeconej mądrości. Elżbieta Smolarz(red.). Warszawa: Jacek Santorski& Co Agencja Wydawnicza, s. 540. ISBN 978-83-7554-010-9.
  24. Tibet.com: Major Awards conferred on His Holiness the Dalai Lama (ang.). [dostęp 6 października 2009].
  25. Dalailama.com: Awards & Honors: 2000 – 2010 (ang.). [dostęp 5 kwietnia 2010].
  26. Time.com: Dalai Lama – Teaching Us to Be Neighbors (ang.). [dostęp 5 kwietnia 2010].
  27. Time.com: The Dalai Lama – He Belongs to the World (ang.). [dostęp 5 kwietnia 2010].
  28. WirtualneMedia.pl: Dalajlama na czele listy „100 najbardziej wpływowych” osób tygodnika „Time” (pol.). [dostęp 25 kwietnia 2009].
  29. GazetaPrawna.pl: USA – „Newsweek”: 50 najbardziej wpływowych ludzi świata (pol.). [dostęp 5 czerwca 2009].
  30. Ratujtybet.org: Lista 50 najbardziej wpływowych ludzi świata (pol.). [dostęp 3 sierpnia 2009].
  31. WirtualneMedia.pl: Dalajlama odebrał Niemiecką Nagrodę Mediów (pol.). [dostęp 25 kwietnia 2009].
  32. RatujTybet.org: Dalajlama odebrał Niemiecka Nagrodę Mediów (pol.). [dostęp 3 sierpnia 2009].
  33. Rp.pl: Słowackie władze ignorują Dalajlamę (pol.). [dostęp 24 września 2009].
  34. DalajlamaInfo.pl: Dalajlama otrzymuje Nagrodę Jana Langosa (pol.). [dostęp 5 października 2009].
  35. DalajlamaInfo.pl: Jego Świątobliwość Dalajlama otrzymuje Międzynarodową Nagrodę Wolności (pol.). [dostęp 5 października 2009].
  36. Oregonfaithreport.com: Dalai Lama and Desmond Tutu win Fetzer award (ang.). [dostęp 2 października 2009].
  37. Forbes.com: #39 Tenzin Gyatso (ang.). [dostęp 18 grudnia 2009].
  38. RatujTybet.org: Medal National Endowment for Democracy dla Dalajlamy (pol.). [dostęp 18 lutego 2010].
  39. Tibet.net: His Holiness the Dalai Lama Honoured with International Freedom Conductor Award (ang.). [dostęp 22 lutego 2010].
  40. Dalailama.com: Awards & Honors: 2000 – 2010 (ang.). [dostęp 25 marca 2010].
  41. Phayul.com: Dalai Lama in Slovenia speaks on ethics (ang.). [dostęp 7 kwietnia 2010].
  42. Phayul.com: Dalai Lama honoured with 'Menschen in Europa Award 2010' (ang.). [dostęp 7 września 2010].
  43. Wyborcza.pl: Dalajlamo, witaj we Wrocławiu, w swoim mieście! (pol.). [dostęp 22 września 2010].
  44. Templetonprize.org: Current Winner (ang.). [dostęp 29 marca 2012].
  45. Czternasty Dalajlama. W: Glenn H. Mullin: Czternastu dalajlamów. Spadkobiercy oświeconej mądrości. Elżbieta Smolarz (red.). Warszawa: Jacek Santorski& Co Agencja Wydawnicza, 2008, s. 541. ISBN 978-83-7554-010-9.
  46. Czternasty Dalajlama. W: Glenn H. Mullin: Czternastu dalajlamów. Spadkobiercy oświeconej mądrości. Elżbieta Smolarz (red.). Warszawa: Jacek Santorski& Co Agencja Wydawnicza, 2008, s. 539. ISBN 978-83-7554-010-9.
  47. Dalailama.com: Awards & Honors: 2000 – 2010 (ang.). [dostęp 6 kwietnia 2010].
  48. Dalailama.com: List of Major Awards and Honorary Conferments Received (ang.). [dostęp 4 lipca 2009].
  49. Dalailama.com: Awards & Honors: 2000 – 2010 (ang.). [dostęp 4 kwietnia 2010].
  50. Dalailama.com: Awards & Honors: 2000 – 2010 (ang.). [dostęp 2 kwietnia 2010].
  51. Wprost.pl.: Ludzie Wprost – Tenzin Giaco Dalajlama (XIV) (pol.). [dostęp 11 czerwca 2009].
  52. IAR: Dalajlama do Zachodu: „Nie narzekajcie na kryzys”. W: psz.pl (Portal Spraw Zagranicznych) [on-line]. Delta Interactive Sp. z o.o., 2 sierpnia 2009. [dostęp 22 września 2016].
  53. Dalailama.com: Awards & Honors: 2000 – 2010 (ang.). [dostęp 15 marca 2010].
  54. Dalailama.com: Awards & Honors: 2000 – 2010 (ang.). [dostęp 2 czerwca 2010].
  55. Dalailama.com: Awards & Honors: 2000 – 2010 (ang.). [dostęp 11 listopada 2010].
  56. Dalailama.com: Awards & Honors: 2000 – 2010 (ang.). [dostęp 25 grudnia 2010].
  57. a b c d Awards & Honors: 2000 – 2013 (ang.). Dalailama.com. [dostęp 21 maja 2013].
  58. Books.google.pl: The International Who’s Who 2004, DALAI LAMA, The Tenzin Gyatso (ang.). [dostęp 21 maja 2010].
  59. Paljor.net: Department of Finance (Central Tibetan Administration) (ang.). [dostęp 7 kwietnia 2010].
  60. BuddyzmEu.org: Polska Unia Buddyjska pod patronatem Jego Świątobliwości Dalajlamy (pol.). [dostęp 4 października 2009].
  61. BbppEu.org: Kalendarium (pol.). [dostęp 7 października 2009].
  62. Clubofbudapest.org: Honorary Members (ang.). [dostęp 5 kwietnia 2010].
  63. Ccare.stanford.edu: Patron Committee (ang.). [dostęp 7 kwietnia 2010].
  64. Banderadelapaz.org: [http://www.banderadelapaz.org/en/articles/interview.shtml The International Committe for the Banner of Peace] (ang.). [dostęp 5 kwietnia 2010].
  65. Mindandlife.org: Board of Directors and Scientific Advisory Board (ang.). [dostęp 22 lutego 2010].
  66. Thecenter.mit.edu: Honorary Members (ang.). [dostęp 23 lutego 2010].
  67. Thebuddhistsociety.org: Buddhist Society UK:: Buddhism, Dharma talks, Zen, Tibetan, Theravada, Meditation, Buddhist Library, Buddhist Teachings (ang.). [dostęp 4 października 2009].
  68. Bartoszkokosinski.com: list do kaczyńskiego (pol.). [dostęp 25 kwietnia 2009].
  69. Discover.scu.edu.pl.: Dalai Lama honoured for humanitarian achievements (ang.). [dostęp 25 kwietnia 2009].
  70. Dalajlama.Info.pl.: Wenecja honoruje Dalajlame (pol.). [dostęp 5 października 2009].
  71. Dalajlama.Info.pl.: Dalaj Lama Honorowym Obywatelem Rzymu (pol.). [dostęp 5 października 2009].
  72. gazeta.pl, rp.pl.
  73. Ratujtybet.org: Civitate Wratislaviensi Donatus dla Dalajlamy XIV (pol.). [dostęp 3 sierpnia 2009].
  74. Aleksander Kobyłka: Chiny-Francja/ Dalajlama honorowym obywatelem Paryża. W: psz.pl (Portal Spraw Zagranicznych) [on-line]. Delta Interactive Sp. z o.o., 22 kwietnia 2008. [dostęp 22 września 2016].
  75. Ratujtybet.org: Dalajlama został honorowym obywatelem Paryża (pol.). [dostęp 3 sierpnia 2009].
  76. IAR: Dalajlama został honorowym obywatelem Warszawy. W: psz.pl (Portal Spraw Zagranicznych) [on-line]. Delta Interactive Sp. z o.o., 28 maja 2009. [dostęp 22 września 2016].
  77. Dalajlama.Info.pl: Jego Świątobliwość Dalajlama honorowym obywatelem Warszawy. [dostęp 5 października 2009].[martwy link]
  78. Caboodle.hu: Dalai Lama to give public teachings, receive title in Budapest (ang.). [dostęp 16 września 2010].
  79. James A. Beverley – Hollywood’s Idol. „CT visits the Dalai Lama, spiritual hero to millions” (ang.)
  80. Dalai Lama, a secessionist in disguise (ang.). english.peopledaily.com.cn. [dostęp 24 lutego 2010].
  81. China renews Dalai Lama criticism (ang.). bbc.co.uk. [dostęp 24 lutego 2010].
  82. Wszystkie tajemnice Dalajlamy (pol.). Dziennik.pl. [dostęp 25 lutego 2010].
  83. Behind Dalai Lama’s holy cloak (ang.). theage.com.au. [dostęp 24 lutego 2010].
  84. World News Briefs; Dalai Lama Group Says It Got Money From C.I.A. (ang.). nytimes.com. [dostęp 24 lutego 2010].
  85. The Apple Collection (ang.). theapplecollection.com. [dostęp 24 lutego 2010].
  86. a b c His material highness (ang.). salon.com. [dostęp 24 lutego 2010]. [zarchiwizowane z tego adresu (2000-04-25)].
  87. His Holiness the Dalai Lama’s Advice Concerning Dolgyal (Shugden) (ang.). dalailama.com. [dostęp 24 lutego 2010].
  88. Pico Iyer: Otwarta droga: globalna podróż XIV Dalajlamy. Warszawa: Ushuaia.pl, 2008, s. 141. ISBN 978-83-925306-2-6.
  89. Gilles Van Grasdorff: Biografia Dalajlamy. Katowice: Wydawnictwo KOS, 2005, s. 415. ISBN 83-89375-94-X.
  90. Dalai Lama arrives to welcomes and taunts (ang.). theage.com.au. [dostęp 24 lutego 2010].
  91. Protest at Dalai Lama prayer ban (ang.). bbc.co.uk. [dostęp 24 lutego 2010].
  92. Noisy demonstrations target Dalai Lama on London streets (ang.). chinapost.com.tw. [dostęp 24 lutego 2010].
  93. The radicalisation of Tibetan youth (ang.). rediff.com. [dostęp 24 lutego 2010].
  94. Dalai Lama 'too soft' on China, say Tibetan exiles (ang.). telegraph.co.uk. [dostęp 24 lutego 2010].
  95. Tibetan youth unhappy with Dalai Lama’s Middle Path (ang.). ibnlive.in.com. [dostęp 24 lutego 2010].
  96. Instytucje i perspektywy demokracji Tybetańskiej (pol.). Ratujtybet.org. [dostęp 5 kwietnia 2010].
  97. Julian Gearing: Indie, Sikkim, Chiny i dokuczliwy tybetański lama. W: internetowy magazyn „Cyber Sangha”, nr 22 [on-line]. www.buddyzm.edu.pl, marzec 2007. [dostęp 23 września 2016].
  98. Julian Gearing: Koniec waśni o Karmapę? Wskazówka Dalajlamy budzi nadzieję. W: internetowy magazyn „Cyber Sangha”, nr 12 [on-line]. www.buddyzm.edu.pl, maj 2001. [dostęp 23 września 2016].
  99. Kagyupowie mówią „nie” Jego Świątobliwości Dalaj Lamie. (pol.). diamentowadroga.pl. [dostęp 2011-04-06].
  100. Dalajlama a neurologia (pol.). Ekumenizm.pl. [dostęp 23 września 2010].
  101. Gilles Van Grasdorff: Biografia Dalajlamy. Katowice: Wydawnictwo KOS, 2005, s. 446. ISBN 83-89375-94-X.
  102. Gilles Van Grasdorff: Biografia Dalajlamy. Katowice: Wydawnictwo KOS, 2005, s. 96. ISBN 83-89375-94-X.
  103. Gilles Van Grasdorff: Biografia Dalajlamy. Katowice: Wydawnictwo KOS, 2005, s. 97. ISBN 83-89375-94-X.
  104. Gilles Van Grasdorff: Biografia Dalajlamy. Katowice: Wydawnictwo KOS, 2005, s. 151. ISBN 83-89375-94-X.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • John Powers, Introduction to Tibetian Buddhism, tłum. polskie: Wprowadzenie do Buddyzmu Tybetańskiego, Wydawnictwo A, Kraków 1999.
  • Gilles Van Grasdorff, Le Dalaї-Lama. La biographie non autorisée, tłum. polskie: Biografia XIV Dalajlamy, Wydawnictwo KOS, Katowice 2005.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]