Datowanie metodą optyczną

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Datowanie metodą optyczną – metoda datowania należąca do grupy metod luminescencyjnych. Datowanie tą metodą jest możliwe dzięki obecności pierwiastków promieniotwórczych w datowanym materiale. Pierwiastki te jonizują atomy sąsiednie na skutek czego wyzwalane są wolne elektrony, które pozostają uwięzione w strukturach krystalicznych minerałów. Na skutek długotrwałego promieniowania liczba wolnych elektronów zwiększa się. Elektrony te zostają uwolnione pod wpływem zewnętrznego bodźca tj. światła lub ciepła co jest podstawą datowania metodą optyczną.[1]

Przykładem takiego datowania jest datowanie metodą Optycznie Stymulowanej Luminescencji (OSL)[2], należące do grupy luminescencyjnych metod datowania bezwzględnego, stosowanych w geologii i archeologii. Jako pierwsza była wykorzystywana metoda termoluminescencji (TL), która obecnie, używana jest wspólnie z metodą OSL w celu wzajemnej weryfikacji wyników. Zasadnicza różnica między metodami TL a OSL polega na zastąpieniu stymulacji termicznej (TL) przez stymulację optyczną (OSL). Przewaga datowania osadów geologicznych metodą OSL opiera się na wykorzystaniu tego samego czynnika – światła – zarówno do zerowania, jak i do stymulacji (wyzwolenia) sygnału luminescencji, wykorzystywanego tutaj jako miara upływu czasu (w metodzie TL czynnikiem zerującym jest temperatura). Dzięki temu, założenia metodologiczne datowania metodą OSL są bliższe naturalnym warunkom powstawania osadów geologicznych, sprzyjających wygaszaniu luminescencji przez światło dzienne w czasie transportu i depozycji osadu (w przeciwieństwie do artefaktów archeologicznych gdzie czynnikiem bliższym jest wysoka temperatura, w wyniku której następuje wypał gliny, używanej do formowania naczyń ceramicznych, kafli piecowych, cegieł, dachówek, płytek posadzkowych itp.). Ponadto, protokoły pomiarowe OSL (m.in.: pojedynczych porcji i pojedynczych ziaren) są bardziej elastyczne i mniej podatne na zaburzenia (np. zmiany czułości) niż w przypadku metody TL, przy czym prowadzone w ostatnich latach badania wykazały, iż w odniesieniu do próbek archeologicznych, użycie obydwu metod skutkuje uzyskaniem bardzo zbliżonej daty centralnej[3]. W obu metodach do datowania wykorzystuje się sygnały powszechnie występujących minerałów, m.in. takich jak kwarc i skalenie. Zakres metody OSL sięga od kilku do kilkuset tysięcy lat, a niepewność określonego wieku mieści się w zakresie od około jednego do kilkunastu procent. Przewagi metody OSL nad TL są wykorzystywane nie tylko w datowaniu osadów geologicznych, ale również w bardziej ogólnej gałęzi nauki jaką jest dozymetria[4].

Przypisy

  1. Piotr Migoń: Geomorfologia. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006, s. 452-453. ISBN 978-83-01-15979-5.
  2. Martin Jim Aitken, M. J. Aitken: An introduction to optical dating: the dating of Quaternary sediments by the use of photon-stimulated luminescence. Oxford: Oxford University Press, 1998. ISBN 0-19-854092-2.
  3. Giuseppe Stella, Dorotea Fontana, Anna Maria Gueli, Sebastiano Olindo Troja: Different approaches to date bricks from historical buildings. Gliwice: Institute of Physics, Silesian University of Technology, 2014, s. 256-264. ISSN 1733-8387.
  4. L. Botter-Jensen, S. W. S. McKeever, A. G. Wintle: Optically stimulated luminescence dosimetry. Amsterdam: Elsevier, 2003. ISBN 0-444-50684-5.