Dawid Bajgelman

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Dawid Bajgelman (Bejgelman) (ur. w 1887 w Ostrowcu Świętokrzyskim, zm. ok. sierpnia-września 1944 w Gliwicach) – muzyk, kompozytor, dyrygent żydowskiego pochodzenia, związany przede wszystkim z Łodzią, więzień łódzkiego getta. Był znawcą instrumentów muzycznych. Kompozytor muzyki do licznych sztuk teatralnych i do własnych piosenek.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z rodziny muzyków żydowskiego. Jego trzej baracia grali w orkiestrach. Od 1905 pracował jako skrzypek. W 1912 jego rodzina przeniosła się do Łodzi. W 1912 zaczął dyrygować w teatrze Miejskim w Łodzi. Latem 1922 roku dyrygował przedstawieniami operotkowymi w teatrze Nowości w Krakowie. Z wykształcenia był skrzypkiem. Przed wojną dyrygował orkiestrą w żydowskim teatrze „Scala” w Łodzi? oraz w teatrach żydowskich Warszawy. Od 1928 r. był kierownikiem muzycznym w teatrze żydowskim Ararat w Łodzi. W 1932 komponował muzykę do rewii wystawianych przez Żydowskie Towarzystwo Dramatyczne w Rzeszowie. W maju 1938 roku był kapelmistrzem na jubileuszowym XX zjeżdzie Związku Artystów Scen Żydowskich, który odbywał się w Warszawie w teatrach Nowości i Scala. Oprócz sześciu przedstawień był też koncert słowa i pieśni. Występował w Warszawie w czerwcu 1939 roku w teatrze Nowości (Bielańska 3) w programie "Raz na 100-lat" wraz z zespołem teatru Scala. Teatr Scala występował w Warszawie na Dzielnej 1 w maju 1935 roku w komedii muzycznej "Kenigin Bin Ich" z muzyką D. Bajgelmana. W 1939 był dyrygentem w Teatrze Scala w rewji "Nadir un Wajn Nyszt".

Był autorem muzyki piosenki "Grzech" śpiewanej przez Wierę Gran w maju 1934 roku (płyta Syrena Rekord 7974 "tango z teatru Jidisze Bande oraz kino-rewii Colloseum").

Łódzkie Getto (1940-1944)[edytuj | edytuj kod]

Był więzieniem łódzkiego getta, gdzie stworzył i kierował orkiestrą symfoniczną, z którą koncertował w tamtejszym Domu Kultury przy ul. Krawieckiej 3 [1].

1 marca 1941 w Domu Kultury odbył się pierwszy koncert symfoniczny, którym dyrygował Dawid Bajgelman. Wykonywane było szereg utworów żydowskich w tym Wigenlid (kołysanka) Bajgelmana. Dimant odśpiewała kilka nastrojowych piosenek żydowskich [2]. W 1941 odbyło się około 100 koncertów, ale ta liczba drastycznie zmalała w 1942. W 1942 dyrygował orkiestrą w czasie okazjonalnych rewii w Getcie, np "Rewią nr 3". Napisał muzykę do tanga kołysanki "Makh Tsu Di Eygelekh" z tekstem Szai Szpigla.

W sierpniu 1944 roku, podczas likwidacji łódzkiego getta, został wywieziony w jednym z ostatnich transportów do KL Auschwitz. Stąd do jednego z podobozów KL Auschwitz w Gliwicach. Tam został zamordowany według świadectwa współwięźnia, również więzionego uprzednio w łódzkim getcie – Altera Szlamkowicza, przez pijanego lagerältestera[3].

Herman Bajgelman prowadził łodzki Piccadily.

Przypisy

  1. Kronika łódzkiego getta. Tom I - V. Łódź 2010. Kuligowska–Korzeniewska Anna, Życie kulturalne w getcie łódzkim. Muzyka i teatr, [w:] Samuś Paweł, Puś Wiesław, Fenomen getta łódzkiego 1940–1944, Łódź 2006, ss. 243–280
  2. Marian Fuks, Muzyka Ocalona, Judaica Polskie, Wydawnctwa radia i telewizji, 1989, str. 176
  3. "Dziennik Łódzki", 4 II 1945, nr 4, s. 4 (art. Piekło w obozie niemieckim. Niesamowite dzieje ocalonego więźnia [Altera Szlamkowicza]. Wydaje się, że to świadectwo jednoznacznie koryguje dotychczasową informację nt. miejsca i okoliczności śmierci Bajgelmana. Do tej pory w literaturze przedmiotu podawano informację, że zginął w komorze gazowej KL Auschwitz-Birkenau.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Anna Kuligowska–Korzeniowska, Życie kulturalne w getcie łódzkim. Muzyka i teatr, [w:] Samuś Paweł, Puś Wiesław, Fenomen getta łódzkiego 1940–1944, ss. 243–280, Łódź 2006, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, ISBN 837171999X
  • Tomasz Lerski, Encyklopedia Kultury Polskiej XX Wieku, Muzyka-Teatr-Film, Warszawa 2008, Polskie Wydawnictwo Naukowo-Encyklopedyczne, ISBN 83-917189-9-9