De Stijl

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
De Stijl
De Stijl, Vol. 1, no. 1, Delft, October 1917 (detail).jpg
Okladka pierwszego wydania, Vilmos Huszár, październik 1917 roku
Rodzaj czasopisma Pismo o sztuce
Pierwsze wydanie październik 1917
Ostatnie wydanie styczeń 1932
Redaktor naczelny Theo van Doesburg

De Stijl[a] (nider. styl) – ugrupowanie artystyczne założone w 1917 roku w Lejdzie przez Theo van Doesburga (1883–1931) i Pieta Mondriana (1872–1944), skupiające artystów abstrakcyjnych reprezentujących neoplastycyzm – nowy kierunek w sztuce, stworzony w latach 20. XX w. przez Mondriana, charakteryzujący się użyciem linii pionowych i poziomych, które nachodząc na siebie, dzieliły płaszczyzny na kwadraty i prostokąty, oraz stosowaniem trzech barw podstawowych (żółtej, niebieskiej i czerwonej) i trzech tzw. nie-kolorów (czerni, bieli i szarości).

Nazwa grupy pochodzi od czasopisma De Stijl wydawanego w latach 1917–1931 przez Theo van Doesburga (1883–1931). Grupa rozpadła się po śmierci van Doesburga w 1931 roku.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Grupa powstała w 1917 roku w Lejdzie a jej założycielami byli Piet Mondrian (1872–1944) i Theo van Doesburg (1883–1931)[2][b], który w latach 1917–1931 wydawał czasopismo De Stijl[3][c][d]. Grupa skupiała się wokół czasopisma, w którym jej członkowie publikowali i którego tytuł De Stijl stał się formalną nazwą grupy[2].

Na łamach De Stijl Mondrian opublikował w 1917 roku serię artykułów, w których wyłożył swoje poglądy na sztukę, definiując neoplastycyzm (nider. De Nieuwe Beelding – pol. „tworzenie nowego obrazu”[5])[3][6]. W 1920 roku wydał broszurę Le Néo-plasticisme[7].

Mondrian zafascynowany był mistycznymi ideami teozofa M.H.J. Schoenmaekersa (1875–1944)[8][9][6], którego później uważał za szarlatana[5]. Jednocześnie był pod wpływem kubizmu, z którym zetknął się podczas pobytu w Paryżu przed 1914 rokiem[8]. Według Mondriana sztuka powinna być odnaturalizowana, czysto abstrakcyjna, pozbawiona relacji z rzeczywistością[5].

Mondrian stworzył kierunek naznaczony pozytywną mistyką. Tajemne działanie świata polegało na zasadzie przeciwieństw: siły aktywnej – siły biernej, pionów – poziomów. Tak też w neoplastycyzmie wyróżnia się dwie podstawowe linie – pionową i poziomą – oraz trzy kolory zasadnicze: żółty, niebieski i czerwony oraz trzy nie-kolory: biel, czerń i szarość (mieszaninę bieli i czerni). Linia pionowa oznaczała dynamikę, czyli męskość, a pozioma stateczność – kobiecość.

W twórczości osób związanych z tym nurtem uwidaczniają się charakterystyczne cechy stylu – prostokątność i stosowanie czystych kolorów (czerwonego, niebieskiego, żółtego, czarnego, białego, szarego), brak dekoracji, wiara w abstrakcję i postawa odrzucająca naturę na rzecz dzieł rąk ludzkich.

Od roku 1929 głównym ośrodkiem działalności grupy był Paryż[2]. Grupa rozpadła się po śmierci van Doesburga w 1931 roku[2].

Członkowie De Stijl[edytuj | edytuj kod]

Członkami grupy byli:

Później do ugrupowania dołączyli[2]:

Wybrane dzieła[edytuj | edytuj kod]

Tableau I, Piet Mondrian, 1921, Gemeentemuseum Den Haag

Przykłady dzieł malarskich:

Przykłady prac architektonicznych:

Przykłady wzornictwa użytkowego:

Wpływ[edytuj | edytuj kod]

Prace grupy De Stijl silnie oddziaływały na Bauhaus oraz styl międzynarodowy w architekturze i wzornictwie[4][8]. De Stijl miał wpływ m.in. na działalność architektów Ludwiga Mies van der Rohe i Paolo Portoghesiego[4].

W Polsce pod wpływem De Stijl działały ugrupowania Blok (1923–1926), Praesens (1926–1930), grupa „a.r.”[2]. Założyciele ugrupowania Praesens, Barbara i Stanisław Brukalscy, zainspirowani pracami Rietvelda, zaprojektowali i zbudowali w 1929 roku dom własny w Warszawie[15], który w 1937 roku otrzymał brązowy medal na Międzynarodowej Wystawie „Sztuka i technika w życiu współczesnym” w Paryżu[16].

Pod wpływem De Stijl tworzyli również:

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Theo van Doesburg (1883–1931) w swoim artykule z 1927 roku odnosił się do De Stijl jako tytułu czasopisma, jako nazwy grupy artystycznej skupionej wokół czasopisma oraz jako idei podzielanej przez członków grupy[1]. De Stijl jako nazwa ugrupowania artystycznego jest powszechnie przyjętą definicją[1].
  2. Encyklopedia Britannica podaje, że założycielami grupy byli również Bart van der Leck (1876–1958) i Vilmos Huszár (1884–1960)[3]. Natomiast Bois (1993) uznaje za założycieli wszystkich artystów, którzy w listopadzie 1918 roku podpisali manifest ruchu – byli to: Mondrian, van Doesburg, Vilmos Huszár (1884–1960), Jan Wils (1891–1972), Robert van ’t Hoff (1887-1979), Georges Vantongerloo (1886-1965) i Antony Kok (1882–1969)[1].
  3. Nazwa De Stijl pochodzi rzekomo od tytułu publikacji niemieckiego architekta Gottfrieda Sempera (1803–1879) Der Stil in den technischen und tektonischen Künsten oder Praktische Ästhetik wydanej w latach 1860–1863[4].
  4. Ostatnie wydanie De Stijl ukazało się w 1932 roku po śmierci van Doesburga[1].
  5. Mondrian opuścił grupę w 1923 roku (Bois (1993) podaje rok 1925[1]), kiedy van Doesburg zaczął stosować w swoich pracach elementy diagonalne[3].
  6. Oud opuścił grupę w 1921 roku[1].
  7. Huszár opuścił grupę w 1922 roku[1].
  8. Van der Leck opuścił grupę przed publikacją manifestu grupy w listopadzie 1918 roku[1].
  9. Van ’t Hoff opuścił grupę w 1919 roku[1].
  10. Vantongerloo opuścił grupę w 1922 roku[1].
  11. Wils opuścił grupę w 1919 roku[1].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l Yve-Alain Bois: Painting as Model. MIT Press, 1993, s. 101–102. ISBN 978-0-262-52180-2. [dostęp 2018-12-27]. (ang.)
  2. a b c d e f Stijl, De. W: Encyklopedia PWN. PWN. [dostęp 2018-12-27]. (pol.)
  3. a b c d Art Terms. D. De Stijl (ang.). W: www.tate.org.uk [on-line]. [dostęp 2018-12-26].
  4. a b c d e f g Stijl De. W: James Stevens Curl: The Oxford Dictionary of Architecture. Oxford University Press, 2015, s. 742. ISBN 978-0-19-860678-9. [dostęp 2018-12-26]. (ang.)
  5. a b c Neoplasticism. W: Ian Chilvers: The Oxford Dictionary of Art. Oxford University Press, 2004, s. 497–498. ISBN 978-0-19-860476-1. [dostęp 2018-12-26]. (ang.)
  6. a b Mw. B.H. Spaanstra-Polak: Mondriaan, Pieter Cornelis (1872-1944). W: Biografisch Woordenboek van Nederland. T. 1. Den Haag: 1979. (niderl.)
  7. Hans L.C. Jaffé: Piet Mondrian. W: Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica, inc., 2018-02-28. (ang.)
  8. a b c d e f g h i j k l m n o p The Editors of Encyclopaedia Britannica: De Stijl. W: Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica, inc., 2014-05-08. (ang.)
  9. K. van Berkel: Schoenmaekers, Mathieu Hubertus Josephus (1875-1944). W: Biografisch Woordenboek van Nederland. T. 5. Den Haag: 2002. (niderl.)
  10. Kröller-Müller Museum: Bart van der Leck (1876 - 1958) Compositie 1916 no. 4, 1916 (niderl.). W: https://krollermuller.nl [on-line]. [dostęp 2018-12-27].
  11. Kröller-Müller Museum: Piet Mondriaan (1872 - 1944), Compositie in lijn, tweede staat, 1916-1917 (niderl.). W: https://krollermuller.nl [on-line]. [dostęp 2018-12-27].
  12. Theo van Doesburg (Christian Emil Marie Küpper) Rhythm of a Russian Dance (ang.). W: www.moma.org/ [on-line]. [dostęp 2018-12-27].
  13. Piet Mondriaan [1872-1944 Composition with large red plane, yellow, black, gray and blue] (ang.). W: www.gemeentemuseum.nl [on-line]. [dostęp 2018-12-27].
  14. Gerrit Rietveld Red Blue Chair (ang.). W: www.moma.org/ [on-line]. [dostęp 2018-12-27].
  15. Willa Barbary i Stanisława Brukalskich, Warszawa, zabytek.pl [dostęp 2018-01-19] (pol.).
  16. Agnieszka Sural: Domy własne architektów (pol.). W: culture.pl [on-line]. 2013-12-02. [dostęp 2019-01-19].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Anita Włodarczyk-Kulak, Maurycy Kulak, red.: O sztuce nowej i najnowszej – główne kierunki artystyczne w sztuce XX i XXI wieku. Warszawa: Wydawnictwo Szkolne PWN, 2010, s. 176–177.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]