Departament PESEL MSW

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Departament Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności (PESEL) MSW – jednostka organizacyjna Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej powiązana z organami bezpieczeństwa państwa, funkcjonująca w latach 1981–1990 (utworzona na bazie struktur istniejących od 1972 r.). Do zadań komórki należało prowadzenie Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności (PESEL) będącego zbiorem podstawowych danych o polskich obywatelach.

Historia zmian strukturalnych[edytuj | edytuj kod]

Organizacja pionu w latach 70.[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze koncepcje dotyczące elektronicznego rejestru obywateli pojawiły się w Polsce już na przełomie lat 60. i 70. Po opracowaniu planów działania i zatwierdzeniu ich przez władze partyjno-państwowe nadzór nad wdrożeniem systemu PESEL został powierzony Ministrowi Spraw Wewnętrznych ze względu na jego ustawowe uprawnienia w zakresie spraw ewidencji ludności. Obok pracowników cywilnych w gronie wykonawców projektu znaleźli się również funkcjonariusze oddelegowani z jednostek organizacyjnych MSW wchodzących w skład Służby Bezpieczeństwa. Wstępne prace prowadzone były w Ośrodku Informatyki MSW kierowanym przez płk. Antoniego Bossowskiego[1].

1 stycznia 1972 r. kontrolę całości zadań związanych z systemem przejął nowo mianowany pełnomocnik ministra ds. PESEL płk Zygmunt Orłowski[2]. Obsługę przedsięwzięcia zapewniało początkowo Biuro Pełnomocnika, następnie w jego miejsce na mocy zarządzenia organizacyjnego nr 068 ministra z 18 sierpnia 1973 r. utworzono dwie nowe komórki: Biuro Koordynacyjno-Organizacyjne PESEL oraz Biuro Studiów i Projektów PESEL[3]. Na czele pierwszego z nich stanął 1 listopada 1973 r. ppłk Jan Staniszewski[4], natomiast kierownictwo drugiego objął 1 marca 1974 r. ppłk Roman Warski[5].

Kilka lat później władze dokonały kolejnych przekształceń. 11 listopada 1975 r. Rada Ministrów podjęła uchwałę nr 208, zgodnie z którą na bazie istniejących struktur przy Ministerstwie Spraw Wewnętrznych utworzone zostało Rządowe Centrum Informatyczne PESEL[3]. Nową instytucję podporządkowano dyrektorowi generalnemu ds. PESEL. 16 marca 1976 r. na to stanowisko powołano dotychczasowego pełnomocnika płk. Zygmunta Orłowskiego[2]. Po zmianach etatowych wprowadzonych zarządzeniem organizacyjnym nr 043 ministra z 22 września 1976 r. w skład centrum wchodziły: Biuro Koordynacyjno-Organizacyjne RCI PESEL oraz Biuro Eksploatacji i Rozwoju Systemu RCI PESEL (jednostki te w dalszym ciągu kierowane były przez ppłk. Jana Staniszewskiego[4] i ppłk. Romana Warskiego[5]).

Funkcjonowanie departamentu w latach 80.[edytuj | edytuj kod]

Na początku lat 80. pion przeszedł zasadniczą reorganizację. Zgodnie z zarządzeniem organizacyjnym nr 046 ministra z 21 lipca 1981 r. biura tworzące Rządowe Centrum Informatyczne PESEL zostały przekształcone 1 sierpnia 1981 r. w jednolity Departament PESEL[3]. Po odwołaniu dyrektora generalnego płk. Zygmunta Orłowskiego dyrektorem nowej komórki został mianowany płk Roman Warski[6]. W związku z reformą centrali MSW z listopada 1981 r. Departament PESEL wraz z Departamentem Techniki, Biurem „B”, Biurem „C”, Biurem „W” i Zarządem Łączności wszedł w skład Służby Zabezpieczenia Operacyjnego (funkcję szefa tej struktury sprawowali kolejno członkowie ścisłego kierownictwa resortu: gen. bryg. Konrad Straszewski i gen. bryg. Stefan Stochaj)[7].

W 1981 r. struktura Departamentu PESEL (na użytek zewnętrzny występującego pod nazwą Rządowe Centrum Informatyczne PESEL) przedstawiała się następująco:

  • Wydział Centralnego Banku Danych (budowa i funkcjonowanie CBD, aktualizacja i kontrola zasobów, administrowanie bankami danych)
  • Wydział Terenowych Banków Danych (prace projektowo-programowe w zakresie rozbudowy TBD, instrukcje i szkolenia dla ich użytkowników)
  • Wydział Podsystemów Tematycznych (prace analityczno-projektowe, współrealizacja podsystemu MAGISTER, eksploatacja podsystemów)
  • Wydział Badawczo-Rozwojowy (prace wdrożeniowe dla nowych systemów, prace analityczne, konsultacje i ekspertyzy)
  • Wydział Przygotowywania Danych (tworzenie nośników dla systemów informatycznych, przygotowywanie danych testowych)
  • Wydział Nadzoru Technologicznego i Ochrony Systemów (ochrona w obiektach departamentu, kontrola ruchu osobowego)
  • Wydział Służby Terenowej (utrzymywanie, zabezpieczenie i ochrona stacji i systemów łączności)
  • Wydział Techniki (nadzór techniczny nad działaniem sprzętu w departamencie)
  • Wydział Ogólny (współpraca z innymi jednostkami MSW, sprawy kadrowe i administracyjne)[3]

Zarówno instytucjonalne usytuowanie departamentu (przynależność do Służby Zabezpieczenia Operacyjnego grupującej komórki operacyjno-techniczne SB), jak i struktura etatowa (znaczna przewaga stanowisk mundurowych nad stanowiskami cywilnymi) wskazują na jego bliskie powiązania z organami bezpieczeństwa państwa. Jednak w odróżnieniu od typowych jednostek Służby Bezpieczeństwa ogniwa terenowe pionu PESEL nie zostały włączone w skład komend wojewódzkich Milicji Obywatelskiej / wojewódzkich urzędów spraw wewnętrznych, lecz funkcjonowały przy urzędach wojewódzkich podległych terenowym organom administracji państwowej[3].

PESEL po transformacji ustrojowej[edytuj | edytuj kod]

W przedstawionym powyżej kształcie Departament PESEL przetrwał do czasu przemian ustrojowych w Polsce i reorganizacji resortu spraw wewnętrznych, która została zakończona 31 lipca 1990 r. Proces ten obejmował przebudowę centrali ministerstwa poprzez wydzielenie zintegrowanych z nią organów bezpieczeństwa państwa i porządku publicznego oraz ucywilnienie pozostałych etatów. W nowych warunkach politycznych departament pozostał w strukturze MSW[8] / MSWiA[9] i kontynuował swoją działalność aż do rozwiązania w dniu 15 lipca 1998 r.[10] Następnie zadania związane z prowadzeniem PESEL przejęły inne jednostki organizacyjne urzędu obsługującego ministra właściwego do spraw wewnętrznych (1 stycznia 2016 r. sprawy te przekazano do urzędu obsługującego ministra właściwego do spraw informatyzacji).

Pracownicy departamentu odpowiedzialni za stworzenie systemu PESEL zostali potraktowani jako „funkcjonariusze wykonujący pracę na rzecz totalitarnego państwa”. W związku z tym nawet jeżeli po 1990 r. odprowadzali wciąż wysokie składki, to emerytura nie może być wyższa niż wynosi przeciętna emerytura wypłacana przez ZUS, w związku z nową ustawą o emeryturach i umieszczeniem ich na liście IPN.[11]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Ludzie bezpieki w walce z Narodem i Kościołem. Służba Bezpieczeństwa w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w latach 1944–1978 – Centrala, red. Mirosław Piotrowski, Lublin 2000, s. 332.
  2. a b Ludzie bezpieki w walce z Narodem i Kościołem. Służba Bezpieczeństwa w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w latach 1944–1978 – Centrala, red. Mirosław Piotrowski, Lublin 2000, s. 329.
  3. a b c d e Szymon Hermański, Adrian Jusupović, Tomasz Wróblewski, Cywilne organy bezpieczeństwa państwa 1956–1990 [w:] Historyczno-prawna analiza struktur organów bezpieczeństwa państwa w Polsce Ludowej (1944–1990). Zbiór studiów, red. Adrian Jusupović, Rafał Leśkiewicz, Warszawa 2013, s. 139–142.
  4. a b Ludzie bezpieki w walce z Narodem i Kościołem. Służba Bezpieczeństwa w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w latach 1944–1978 – Centrala, red. Mirosław Piotrowski, Lublin 2000, s. 470.
  5. a b Ludzie bezpieki w walce z Narodem i Kościołem. Służba Bezpieczeństwa w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w latach 1944–1978 – Centrala, red. Mirosław Piotrowski, Lublin 2000, s. 481–482.
  6. Biuletyn Informacji Publicznej Instytutu Pamięci Narodowej.
  7. Aparat bezpieczeństwa w Polsce. Kadra kierownicza, tom III, 1975–1990, red. Paweł Piotrowski, Warszawa 2008, s. 12–17.
  8. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 lipca 1990 r. w sprawie nadania statutu organizacyjnego Ministerstwu Spraw Wewnętrznych (Dz.U. z 1990 r. nr 49, poz. 288).
  9. Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 24 grudnia 1996 r. w sprawie nadania statutu Ministerstwu Spraw Wewnętrznych i Administracji (Dz.U. z 1996 r. nr 157, poz. 799).
  10. Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 26 czerwca 1998 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie nadania statutu Ministerstwu Spraw Wewnętrznych i Administracji (Dz.U. z 1998 r. nr 80, poz. 518).
  11. Pracownicy MSW, którzy stworzyli PESEL dla ojczyzny są ubekami - Praca i kariera - wszystko o: zasiłki i świadczenia, wynagrodzenia, urzędnicy, nauczyciele, prawo pracy - Gaze..., praca.gazetaprawna.pl [dostęp 2017-12-13].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Aparat bezpieczeństwa w Polsce. Kadra kierownicza, tom II, 1956–1975, red. Paweł Piotrowski, Warszawa 2006
  • Aparat bezpieczeństwa w Polsce. Kadra kierownicza, tom III, 1975–1990, red. Paweł Piotrowski, Warszawa 2008
  • Historyczno-prawna analiza struktur organów bezpieczeństwa państwa w Polsce Ludowej (1944–1990). Zbiór studiów, red. Adrian Jusupović, Rafał Leśkiewicz, Warszawa 2013
  • Ludzie bezpieki w walce z Narodem i Kościołem. Służba Bezpieczeństwa w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w latach 1944–1978 – Centrala, red. Mirosław Piotrowski, Lublin 2000